Een wereld zonder D66 IX: Leiden, 26 januari 2013 (epiloog)

Dit is het negende en laatste deel in een serie over hoe Nederland zich had ontwikkeld als D66 niet was opgericht. Hier het vorige deel.

De erfenis van Hans van Mierlo bestaat uit honderden boeken. Het ordenen van zo’n collectie is eigenlijk werk voor een stagair, maar Alexander vindt het leuk om zo’n klusje zaterdagmiddag te doen. Het is dat of houthakken thuis. Bovendien had hij wel wat Hans van Mierlo, de columnist, presentator en journalist.

Tussen De Ontdekking van de Hemel van Mulisch en het scenario van Cicero Consultants van Hofland, vindt hij een exemplaar van Democraten ’66. Een politieke tragedie. Er zit een briefje in: “Beste Hans. Nog bedankt voor je exemplaar van De burger en de politiek. We zullen het er wel nooit uitkomen. Dat maakt de discussie misschien wel beter. Groet, Jan

Even is Pechtold stil: hoe had Nederland eruit gezien als iemand met het statuur van Van Mierlo een partij als die Terlouw beschreef, had geleid: zouden appartasjiks als Thom de Graaf dan nog steeds benoemd kunnen worden als burgermeester? Was de direct gekozen burgemeester ingevoerd of misschien zelfs de gekozen premier? Was het kiesstelsel veranderd en daarmee het partijenstelsel opgebroken? En wat had betekend voor het referendum? Hadden ze echt verschil kunnen maken? De constitutie van het land kunnen hervormen? De kloof tussen burger en politiek kunnen overbruggen?

De telefoon gaat: het is een van de jongens van opslag beneden. Of die kroonjuwelen misschien niet eens weg kunnen. “Ja, ach” zegt Pechtold, “doe ze maar in de ramsj. Die kroonjuwelen kan niemand eigenlijk wat interesseren.”

Een wereld zonder D66 VIII: Den Haag, 12 november 2012

Dit is het achtste deel in een negendelige serie over hoe Nederland zich had ontwikkeld als D66 niet was opgericht. Hier het vorige deel.

Nederland snakte naar een stabiel kabinet, na het minderheidskabinet van VVD en CDA dat rekende op de PVV. Ze hadden samen net genoeg zetels om een einde te maken aan zeven jaar lang stabiel bestuur onder premier-Cohen. Het nieuwe kabinet hield het maar twee jaar vol. Het VVD/PvdA-kabinet werd snel geformeerd.

Misschien iets té snel. Na de formatie ontstaat er onrust in de VVD over de inkomensafhankelijke ziektekostenpremie. De PvdA en VVD proberen het in achterkamertjes te regelen. De oppositiepartijen staan op hun achterste poten en roepen om het hardst dat er geen compromissen gesloten hadden moeten worden. Tweets, moties, Kamervragen. De hype voert weer de boventoon in de politiek. Altijd maar weer hetzelfde gezeur en hetzelfde geharrewar tussen regering en Tweede Kamer.

Ondertussen in … Leiden

Alexander Pechtold heeft geen tijd voor politiek. Als directeur veilingen van Sotheby’s Nederland richt hij zich op kunstvoorwerpen, oude boeken, schilderijen en sierraden. Eén van de grote stukken dit jaar hadden de ‘kroonjuwelen’ moeten zijn. Het zijn juwelen van Jackie Kennedy uit haar tijd bij Onasis. Drie keer zijn de stukken al op de veiling geweest, maar er wordt niet opgeboden. Het frustreert Pechtold. Het is zijn vak om als er een beetje vraag is naar een product de vraag op te kloppen tot dat mensen plotseling bezitter zijn van een globe of een schilderij. Na de veiling maakt hij graag een praatje met de nieuwe eigenaren. “Eigenlijk bent u een kunstliefhebber”  zegt hij dan graag. Met kroonjuwelen wil het maar niet lukken. Mensen lijken er gewoon niet in geïnteresseerd. Pechtold kijkt naar de stukken en zegt: “haal de kroonjuwelen maar uit de etalage. Ze zijn nog wel op voorraad leverbaar.” Zijn ogen gaan naar een kubistisch schilderij. “Vijf punten op de horizon.” “Kijk”, roept hij, “wat een topstuk! Daar zit handel in! “

Een wereld zonder D66 VII: Nijmegen, 28 mei 2005

Dit is het zevende deel in een negendelige serie over hoe Nederland zich had ontwikkeld als D66 niet was opgericht. Hier het vorige deel.

Ongemakkelijk loopt Thom de Graaf over de markt in Nijmegen. Hij praat met mensen over het aankomende referendum. Het partij-jasje knelt wel een beetje. Bovendien rood is niet echt zijn kleur. Veel te opvallend. Hij deelt wat flyers uit en natuurlijk rozen. Hij voelde zich comfortabeler toen hij een interview gaf aan wat meisjes van de lokale schoolkrant. “Maar ja” denkt hij: “Je moet er wat voor over hebben burgermeester worden.”

Hij is niet zo blij dat de Eerste Kamer recent het voorstel van minister Van Thijn om de kroonbenoeming uit de Grondwet te halen heeft goedgekeurd. Het is een kleine stap richting een door de raad benoemde burgermeester. Daarover lijken alle partijen het wel eens. Maar hoe de nieuwe gemeentewet erop dit punt uit zal zien. Dat duurt nog wel even. Een of twee jaar. “Dat geeft me genoeg tijd om als burgermeester benoemd te worden in een middelgrote plaats als Venlo.” denkt De Graaf. Terwijl hij een oudere vrouw een flyer over de Europese Grondwet geeft. “Het is belangrijk dat ik in de partij gezien wordt als iemand die het niet alleen maar doet om benoemd te worden, maar als iemand die het voor het partij belang doet. Daarom lig ik nu niet gewoon in mijn tuin.”

Ondertussen in … Den Haag

Het kabinet-Cohen was onder een bijzonder gesternte geboren. De PvdA van Wouter Bos was een zetel groter geworden dan het CDA van Jan Peter Balkenende, die er met zijn kabinet-Balkenende een zooitje van had gemaakt. Bos en Balkenende bleven fractieleider in de Tweede Kamer. Bestuurders als Cohen en Donner gingen het kabinet in. De oude Ed van Thijn weet zich benoemd te krijgen als Minister van Binnenlandse Zaken, zijn laatste klus. Als 68-jarige wil hij het goede voorbeeld geven door door te werken. Onder zijn druk kwam er, zij het eenmalig, een referendum over de Europese Grondwet en werd de kroonbenoeming uit de Grondwet gehaald.

Een wereld zonder D66 VI: Hilversum, 6 mei 2002

Dit is het zesde deel in een negendelige serie over hoe Nederland zich had ontwikkeld als D66 niet was opgericht. Hier het vorige deel.

De moord op Pim Fortuyn was één van de meest schokkende gebeurtenissen in de Nederlandse politiek. Want de agenda van Fortuyn was meer dan alleen migratie en integratie. Fortuyn wilde dolgraag zelf verkozen worden als premier van Nederland. Ook burgemeesters en stadhouders (een term die Fortuyn liever zag dan Commissaris van de Koningin) moesten er ook aan geloven. Fortuyn wist juist door zijn indringende persoonlijkheid mensen van alle lagen en standen voor de politiek te interesseren. De hoop is van velen dat de Nederlandse politiek daarvan leert. Een directere band tussen kiezer en gekozene om de kloof te overbruggen.

Ondertussen in … Nijmegen

Thom ijsbeert door zijn huis. D66 heeft eigenlijk alleen maar tegenstand gevonden voor haar ideeën voor besturen op basis van kwaliteit. De paarse partijen willen hun machtspositie niet opgeven. PvdA en VVD hebben in de laatste acht jaar veel burgemeesters benoemd.

Met veel van de ideeën van Fortuyn had Thom weinig. Maar hij zag wel wat in het idee van een zakenkabinet met partijloze ministers. Via via had Thom gehoord dat Fortuyn het lastig vond om vrouwen te vinden. Hij belde Fortuyn. Hij mocht langskomen. Hij nam bindmappen vol CV’s mee: E. Borst, ziekenhuisdirecteur was geschikt voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport en L.W.S.A.L.B. van der Laan, ambtenaar in Brussel was een mogelijke staatssecretaris voor Europese Zaken. Fortuyn had geen oog voor de binders full of women en destemeer voor de ambitieuze headhunter. De Graaf voelde zich erg opgelaten en ging niet op in de avances van Fortuyn.

De volgende dag had Fortuyn in een interview gezegd: “met die krullenjongens van D66 heb ik niet zoveel.” Al voor de dood van Fortuyn stierf de hoop van Thom op een politieke verandering.

Een wereld zonder D66 V: Den Haag, 29 juli 1994

Dit is het vijfde deel in een negendelige serie over hoe Nederland zich had ontwikkeld als D66 niet was opgericht. Hier het vorige deel.

Het was ook een onmogelijke missie. Wim Kok moet terug naar de Koningin met zijn formatieopdracht: het CDA heeft ongelofelijk verloren (van 53 zetels naar 34). De PvdA verloor acht zetels maar is toch de grootste partij. De VVD is met 12 zetels winst de grote winnaar. Samen hebben CDA en VVD geen meerderheid. De PvdA kan de samenwerking met het CDA doorzetten. Maar die partij ligt in de touwen. Of kiest Kok voor samenwerking met de VVD? Inhoudelijk ziet met name partijvoorzitter Rottenberg er wel wat in. Maar tussen de pragmatische Kok en de intellectueel Bolkestein bottert het niet. Bovendien maakt Kok zich zorgen over GroenLinks. Ze hebben onder leiding van Rosenmöller 13 zetels gehaald in de Tweede Kamer.

Hare Majesteit heeft een list: als Kok nou gewoon een proeve van een regeerakkoord schrijft en kijkt welke partijen aanhaken? Op de weg terug pakt hij een recente lezing van de NRC-hoofdredacteur Hans van Mierlo erbij De burger en de politiek. Misschien dat de ideeën van de man die voor zowel de VARA als het NRC werkte de basis legt voor een kabinet van PvdA en VVD?

Ondertussen in … Nijmegen

Een procureur-generaal, een organisatie-adviseur en een ziekenhuis-directeur. Het was een ongelijksoortig gezelschap die avond in de bovenzaal van Café Daen. In totaal waren er 66 professionals, bestuurders en managers. Ze waren allemaal klaar voor een nieuwe klus, bijvoorkeur als burgermeester of Commissaris van de Koningin. Ze waren alleen allemaal partijloos.

Thom de Graaf hield zijn presentatie voor een geconcentreerde zaal. Het was tijd voor een nieuwe manier van besturen. Niet langer moest de partijkaart tellen maar de kwaliteiten van bestuurders. Dat was het idee achter Dynamics 66. Een bemiddelingsbureau om bestuurlijke posten te vullen met mensen mét bestuurlijke ervaring maar zónder partijlidmaatschap. Dat paste in een nieuwe tijd. Een nieuwe tijd van paarse politiek. Het zou beginnen met burgermeestersposten, maar D66 wou ook dijkgraven leveren én commissarissen, maar op termijn ook staatssecretarissen of zelfs ministers.

D66 moest als een partij worden maar dan zonder programma, zonder leden of zonder kiezers. Een partij die zich richt op besturen. “Een baantjesmachine.” fluistert één van de mensen in de zaal.

Een wereld zonder D66 IV: Buitenveldert, 12 september 1985

Dit is het vierde deel in een negendelige serie over hoe Nederland zich had ontwikkeld als D66 niet was opgericht. Hier het vorige deel.

Acht jaar hebben CDA en VVD al samen geregeerd. De tussentijdse wissel in het CDA in 1981, waarbij Van Agt EG-ambassadeur in Tokyo werd en Lubbers premier heeft geen wissel getrokken op de samenwerking. Twee verkiezingen achter elkaar was de PvdA de grootste partij van Nederland. Maar samen hadden CDA en VVD een meerderheid. Het tweede kabinet Den Uyl kwam er niet. Joop den Uyl is er klaar mee. Hij heeft eindelijk een nieuwe leider gevonden. Iemand die de PvdA wel het Torentje in kan leiden. De Wim Kok heeft laten zien hij compromissen kan sluiten met werkgevers en rechtse partijen als FNV-leider. Hij wordt nummer #2 op de lijst en na de verkiezingen kan hij beginnen.

Ondertussen in …. Rotterdam

Na correspondent geweest te zijn in Parijs en daarna adjunct-hoofdredacteur van het NRC Handelsblad is Hans voor de televisie gaan werken. Hij was gevraagd door zowel de AVRO als de VARA om interviewer te worden. Hij koos voor de VARA, want alhoewel hij niet uit een rood nest kwam, deelde hij veel van de idealen van de sociaal-democratische omroep. Vier jaar lang presenteerde hij Het Capitool en De Achterkant van het Gelijk. Hij sprak ze allemaal: Lubbers, Van Agt, Den Uyl, Kok. Zijn charmante optreden lokte gasten altijd uit om meer van zichzelf te laten zien. Zijn weloverwogen vragen zorgden ervoor dat het altijd écht ergens over ging. Maar dat gaat anders worden, nu Hans terugkeert naar de NRC. De krant staat er financieel niet goed voor. Het lezersaantal daalt al sinds 1981 scherp. Hij moet wel terugkeren. De NRC is toch zijn project. Zijn grote liefde. Op de eerste vergadering van de redactie houdt hij een bevlogen speech, uit het hoofd, over de reden van het bestaan. De bestaansgrond van een onafhankelijke, kritische krant met een sociaal-liberale oriëntatie. Precies wat de medewerkers nodig hadden om met geestdrift de weg om hoog te beginnen van het dagblad.

Een wereld zonder D66 III: Den Haag, 11 mei 1973

Dit is het derde deel in een negendelige serie over hoe Nederland zich had ontwikkeld als D66 niet was opgericht. Hier het vorige deel.

Het kabinet-Den Uyl wordt geïnstalleerd. Een combinatie van twee progressieve partijen, de PvdA en de Politieke Partij Radikalen, een progressieve afsplitsing van de KVP, en twee confessionele partijen, KVP en ARP. De sociaal-democraten en radikalen hebben samen 53 zetels, en daarmee een meerderheid in het kabinet-Den Uyl. Ze willen die positie gebruiken om een progressieve agenda uit te rollen over Nederland: eerlijk delen in een schoon land. Maar bovendien meer democratie proberen. De confessionele ministers zijn op persoonlijke titel benoemd zonder toestemming van hun fracties.

Ondertussen in … Twello

Kinderboekenschrijver Jan Terlouw kijkt tijdens zijn ontbijt (toast en thee) naar de foto in de krant van het nieuw kabinet. Van Agt als minister van Justitie in het kabinet van premier Den Uyl. “Dat gaat nooit wat worden”, denkt hij, “misschien dat ze er politiek wel uit komen maar die karakters zijn onverenigbaar: de non-chalante houding van zo’n katholiek die politiek niet serieus neemt en dan zo’n ex-gereformeerde voor wie het hemels paradijs omgeruild is voor een Aardse utopie.” Terlouw pakt zijn glas thee op en loopt naar zijn werkkamer. In zijn hoofd loopt het verhaal al: een nieuwe partij waarin een katholieke bon-vivant en een de zoon van een dominee strijden om de macht. Niet omdat ze het oneens zijn over de koers van de nieuwe partij, maar omdat hun karakters onverenigbaar zijn. Hun strijd brengt de partij aan de afgrond. Als hij gaat zitten achter zijn typmachine, typt hij de titel van zijn nieuwe roman: Democraten ’66. Een politieke tragedie.

Een wereld zonder D66 II: Den Haag, 15 februari 1967

Dit is het tweede deel in een negendelige serie over hoe Nederland zich had ontwikkeld als D66 niet was opgericht. Hier het vorige deel.

De verkiezingen van 1967 vormen in Den Haag een aardschok. De grote partijen PvdA en KVP verliezen drie en vier zetels. De PSP krijgt vijf zetels en de Boerenpartij acht. De roep om democratische vernieuwing wordt steeds groter. Binnen de PvdA roert Nieuw Links zich, Arie van der Zwan voorop. Binnen de KVP staat een groep Christen-Radicalen op. Ze willen nieuwe politiek: anders, democratischer. Niet langer de overlegstructuren aan de top maar inspraak aan de basis: voor jongeren, voor werknemers, voor huurders. Maar ze blijven, tot nu toe, allemaal binnen de lijnen van de partijpolitiek.

Ondertussen in …. Amsterdam

Om vier uur is Hans eindelijk zijn bed uitgekomen. De verkiezingsnacht was voor hem een flinke domper. Hij heeft te veel gedronken om het leed te verzachten: KVP en PvdA weer de grootste. De protestpartijen aan de randen komen op met gevaarlijke ideeën.

Hij loopt een rondje langs de Amsterdamse grachten, mijmerend over de verwarring bij de kiezers en de ondoorzichtigheid van de politiek.  Als hij bij het Spui op het verkeer wacht, blijven zijn gedachten steken bij de tanende invloed van de kiezers. Hij slaat de revers van zijn jas omhoog. Hij denkt na over de ontoereikendheid van de oude politieke spelregels, over onbewegelijkheid en de verstarring van het partijenstelsel, over altijd maar weer hetzelfde gezeur en hetzelfde geharrewar tussen regering en Tweede Kamer. Hij wilde er zo graag wat aan doen. Maar hij weet niet meer hoe.

Met deze Nederlandse partijen komt er in elk geval nooit verandering. Zeker niet nu er weer een kabinet gestruikeld is. Maar in Frankrijk dáár gebeuren interessante dingen. Als hij het Leidsche Plein zijn favoriete café inloopt weet hij het zeker. Hij moet uit het bedompte, verkrampte, conservatieve Nederland. Naar Parijs!

Een wereld zonder D66 I: Amsterdam, 8 mei 1966 (proloog)

Dit is het eerste deel in een negendelige serie over hoe Nederland zich had ontwikkeld als D66 niet was opgericht.

Zondagochtend elf uur. In de woonkamer van het dissidente Amsterdamse VVD-raadslid Gruijters wacht een groep jonge intellectuelen op Hans van Mierlo. Ze maken zich zorgen over de toekomst en over de politieke situatie in Nederland. Hans is tijdens de discussies dé gangmaker. Om twee uur ‘s middags belt hij; hij heeft zich verslapen. Het was gisteravond een late avond geworden met goed eten, goede wijn en veel sigaretten.

De discussie gaat zonder Van Mierlo door. Arie van der Zwan, een jonge econoom, voert  de boventoon. Hij kent wat mensen in de PvdA die bezig zijn met Nieuw Links, een vernieuwingsbeweging. “Daar zit de toekomst, juist in de combinatie van linkse economische plannen, ideeën over democratische vernieuwing en een bestaande partijorganisatie”. Gruijters ziet daar niets in: “We moeten juist buiten de bestaande partijen omgaan”. De discussie wordt fel. Gruijters en Van der Zwan staan recht tegenover elkaar. Niemand van de aanwezigen weet de verschillen te overbruggen. De groep gaat om vijf uur uit elkaar. Ze komen er niet uit.

13 redenen waarom 2013 een ***-jaar wordt

We vonden al die aanhangers van de Maya-kalender die dachten dat de wereld verging volslagen gekkies. Maar 2013 wordt zo’n ongekend ***-jaar dat we die Maya-gekkies misschien beter gelijk hadden kunnen krijgen.

Bijsluiter: Dit stuk is volslagen speculatie zonder enige basis in de werkelijkheid.

1. “There is no clear winner of the Italian elections”
De Italiaanse verkiezingen van februari 2013 worden een volslagen ramp. De verkiezingen leveren geen heldere meerderheid op: noch voor de pro-Europese partijen, noch voor links of rechts. De grote winnaar van de verkiezingen is Beppe Grillo, de komiek die leiding geeft aan de Euroskeptische, anti-establishment partij Movimente 5 Stelle. Het wordt de tweede partij van Italie. De centrum-linkse Partito Democratico blijft de linkse populisten net voor maar weet geen meerderheid te krijgen. De populistische, separatistische en Euroskeptische Lega Nord wint overtuigend in het Noorden. Berlusconi geeft leiding aan het centrum-rechtse Popolo della Liberta maar verliest alle aanhang behalve in Zuid-Italie. De centristische vernieuwingsbeweging van Mario Monti, Agenda Monti per l’Italia, haalt een heel slechte score. Samen halen deze rechtse partijen wel een meerderheid maar hun hekel voor elkaar is nog net groter dan hun hekel voor links. De afwezigheid van een heldere verkiezingswinnaar en daardoor een heldere regeringsmeerderheid in Italie werpt de Europese beurzen in een grote crash.

2. “We must save the Italian banks … sorry … the Italian people.”
Vanwege de gekelderde beurskoerzen dreigden de Italiaanse banken om te vallen. Bovendien heeft de depressie een groot gat geslagen in de Italiaanse begroting. Maar centrum-links, centrum-rechts en de centrum-beweging van Monti komen er samen niet uit. Terwijl de Italiaanse groei- en werkgelegenheidcijfers steeds roder worden, het begrotingstekort stijgt en de beurzen blijven dalen, staat de Italiaanse politiek een half jaar stil. Dan grijpen de Europese regeringsleiders in. Ze dwingen wederom een zakenkabinet af, nu geleid door de voorzitter van de Europese centrale bank Mario Draghi. Dit kabinet is niet alleen verantwoording schuldig aan het Italiaanse parlement maar ook aan de Europese raad. In ruil voor het zakenkabinet krijgt de Italiaanse bankensector en de Italiaanse overheid financiele steun vanuit Brussel. Deze reddingsoperatie zuigt het grootste gedeelte van het Europese noodfonds leeg.

3. “This was common practice for Italian bankers”
Nog geen halve week nadat de reddingsoperatie rond is, breekt er een groot corruptieschandaal los in de Italiaanse bankensector. Deze blijkt structurele banden te hebben met de Maffia. In geheime afspraken werd door grote Italiaanse banken geld geleend aan de Maffia om politici om te kopen voor ‘goede diensten’, en vervolgens het geleende geld terug te betalen met forse rentes. Op het moment dat de Italiaanse banken onder Europese controle komen, blijkt deze constructie onhoudbaar, maar blijken daarmee de omzetcijfers van bijna alle grote Italiaanse banken gebaseerd op drijfzand. De Europese regeringsleiders voelen zich genoodzaakt om alle grote Italiaanse banken op te kopen.

4. “The coordinated VAT-increase will be a solidarity tax with the Italian people.”
Europese regeringsleiders willen het reddingsfonds en opkoop van Italiaanse banken niet langer uit hun (onder grote druk gekomen) begrotingen financieren en besluiten het te betalen uit een ‘gecoordineerde BTW-verhoging’ van 1%. Het is een vondst van de Finse commissaris Olli Rehn. Alle Europese lidstaten verhogen hun BTW met 1%. Maar eigenlijk wordt dit de eerste Europese belasting. Europese regeringsleiders verdedigen in de eerste maand de impopulaire maatregel met verve: het is een Europese solidariteitsbelasting. Maar in de lidstaten wordt dit niet zo gezien: mensen weigeren om de belasting te betalen, bedrijven weigeren om de belasting af te dragen. De Nederlandse publicist Ewald Engelen twittert dat de BTW verhoging “a tax on European solidarity” is. Op 9 november 2013 wordt in Odense een pizzeria in brand gestoken door een groep die zich “Vrede Skatteydere” noemt.

5. “Verdere bezuinigingen zijn noodzakelijk.”
De Italiaanse regerings- begrotings- en bankencrisis leidt tot een nieuwe ronde Catshuisonderhandelingen voor het fragiele kabinet Rutte/Asscher. Binnen de PvdA stuurt met name Jeroen Dijsselbloem, die als voorzitter van de Euro-raad een grote druk voelt om verantwoordelijkheid te nemen, aan op ernstige bezuigingen. In Mei 2013 wordt het pakket bekend:

  • verhoging van het eigen risico in de zorg en invoering van eigen bijdrages;
  • verhoging van de nominale zorgpremie;
  • een grote bezuiniging op het onderwijs;
  • een algemene verlaging van alle uitkeringen (behalve de AOW) met 10%;
  • en een algemene verhoging van de inkomensbelasting.

De PvdA verdedigt het Catshuisakkoord met verve. De PvdA-ministers kloppen zichzelf op de borst om hun vermogen om over hun eigen schaduw heen te springen. De PvdA-ministers vertellen het eerlijke verhaal: de crisis raakt iedereen maar het begrotingspakket is sterk en sociaal. Sterk door de nadruk op bezuigingen en sociaal door de verhoging van de inkomstenbelasting.
Er wordt een onwaarschijnlijke meerderheid in de Eerste Kamer gevonden die naast de coalitiepartijen bestaat uit ChristenUnie, SGP, D66 en de dissidente 50Plus-senator Kees de Lange.

6. “Nu doet u het weer!”
Voor oppositieleider Roemer is dit echter het draaipunt. Hij zegt tegen PvdA-leider Samsom in het debat over het begrotingsakkoord 2014: “Nu doet u het weer. In het regeerakkoord liet u uw rode veren al door Rutte plukken, maar er is niets meer te plukken, meneer Samsom, u laat zich hier publiekelijk villen door Rutte en zijn begrotingsfundamentalisme. Er blijft niets over van de rode haan”. Na het akkoord daalt de PvdA sterk in de peilingen: er blijven nog maar 15 zetels over. Ook de VVD moet ernstig inleveren. Bovenaan de peilingen staan de SP en de PVV die stem geven aan de ontevredenheid over de aanhoudende Europese crisis, de solidariteitsbelasting met de Italianen en het hardvochtige begrotingsbeleid. Coalitiepartners VVD en PvdA houden elkaar innig vast. Maar met de Europese en gemeenteraadsverkiezingen van 2014 in beeld begint het verstandshuwelijk steeds meer op een gezamelijk zelfmoordpact te leiden

7. “Razzia’s keren naar 70 jaar terug in de Amsterdamse straten.”
In een poging om daadkracht te tonen in tijden van crisis voeren VVD en PvdA met steun van de PVV de strafbaarstelling van illegaliteit versneld door. Tijdens een ontspannen diner halen premier Rutte en vice-premier Asscher de Amsterdamse burgemeester Van der Laan over om in een gecoordineerde actie een groot deel van de Amsterdamse illegalen op te pakken. Asscher ziet het als de mogelijkheid om een eind te maken aan mensenhandel. “Operatie schone straten” noemen ze het. De Amsterdamse GroenLinks-fractie trekt zich -verblogen over dit plan- terug uit het college. De Amsterdamse GroenLinks-leider Van Poelgeest houdt een felle, emotionele speech tegen het voornemen van het college. Maar het baat niet. Vanaf kerstavond 2013 gaan er geuniformeerde mannen door Amsterdam, van de afdeling speciale politie-operaties, die bij ieder huis aankloppen om er te kijken of er geen illegalen wonen en zo ja, deze meenemen naar een detentiekamp.

Naast het internationale en nationale economische nieuws domineren drie onderwerpen de media:

8. “Ik heb nooit seksuele relaties gehad met Prins Charles.”
In april breekt de Story met een schokkend verhaal: Koningin Beatrix zou de buitenechtelijke minnaar zijn van Prins Charles. Na het ongeluk van Friso zouden via Mabel de contacten tussen het Nederlandse en Britse Koningshuis heel innig zijn geworden. Beatrix zou steun vinden in de flegmatische humor van de Britse kroonprins. Van het verhaal is volgens de Rijksvoorlichtingdienst weinig waar. Er zou sprake zij van goede contacten tussen de Koningin en de kroonprins, maar van nachtelijke escapades in Buckingham Palace, die door een rancuneuze ex-butler aan de Story gelekt zijn, is niets waar. De mediastorm is enorm. Koningin Beatrix voelt zich genoodzaakt om afstand te nemen van het verhaal in een publieke toespraak aan het einde van Koninginnedag 2013. Hiermee drukt zij echter de speculaties over haar relatie met Charles, die zij in de speech ook niet ontkent, niet de kop in. Dit verhaal blijft de media domineren tot een nieuwe hype zich meldt.

9.  “Ik eis dat de minister naar Moskou gaat om te eisen dat ze hun duikbootoperaties in de Noordzee stoppen.”
In juni van 2013 spoelen er twee bultruggen aan in Nederland. Staatssecretaris Sharon Dijksma had de invoering van een zeezoogdierenprotocol echter uitgesteld omdat zij bezig was met Europese onderhandelingen over de Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. De creatieve Finse eurocommissaris Olli Rehn was namelijk met het innovatieve idee gekomen om de Italiaanse banken omhoog te houden met geld dat bedoeld was voor Italiaanse olijvenboeren. Nederland leidt de oppositie tegen dit ongelofelijke plan. PvdD-leider Marianne Thieme wil Dijksma echter aan de schandpaal nagelen voor haar nalatigheid. Zij eist een spoeddebat en dreigt met een motie van wantrouwen. Het debat krijgt een absurdistisch karakter omdat Dion Graus in De Telegraaf had gelezen dat de ‘tsunami van bultruggen’ veroorzaakt was door de verouderde sonar van Russische onderzeeboten die door internationale wateren varen. Maar ook de eigen PvdA-fractie is ontevreden over Dijksma, in de eerste plaats omdat een aantal fractieleden zichzelf geschikter had gevonden om staatssecretaris te worden. De staatssecretaris stelt zich koppig op in het debat en vindt zo de hele oppositie tegen zich… en zo blijkt in het debat in september 2013, zeven dissidente PvdA’ers, geleid door Lutz Jacobi. De bultruggen en de langzame val van staatssecretaris Dijksma domineren het nieuws.

10. “The internet ruined the Hobbit for everyone.”
In zomer van 2013 lekt The Hobbit II uit, in een versie met alles erop en eraan behalve de 3D-effecten. De fantasy/avonturenfilm wordt de meest gedownloade film van de zomer. Aidan Turner, die de enige dwerg speelt zonder prosthetics, laat menig meisjeshart sneller kloppen. Als in december 2013 de film uitkomt sterft een jongen met epilepsie in de filmzaal. Volgens zijn moeder vanwege de 3D-effecten die zijn epilepsie hadden verergert; volgens de autopsie omdat de jongen die 3 dagen in de regen had zitten wachten om een kaartje voor de premier te krijgen leed aan open TBS. De moeder brengt via YouTube haar ideeen over de gevaren van 3D-filmmaken de wereld in. Bange moeders verbieden massaal hun kinderen om naar The Hobbit II te gaan. De download van de normale 2D versie breekt alle piraterijrecords.
Peter Jackson verklaart dat The Hobbit III niet zal uitkomen. Internetpiraterij maar ook de manier waarop onzin zich via de sociale media met hoge snelheid over de planeet verspreidt, heeft het plezier (en de winst) filmmaken voor Jackson volslagen kapot gemaakt. Deze opvallende gang van zaken domineert het nieuws in de laatste maand van 2013.

Drie verhalen worden door de media-hypes echter buiten het gezichtsveld van het Nederlandse publiek gehouden.

11. “The climate crisis has taken much stronger forms much earlier then our models projected.”
Het internationale panel over klimaatverandering (IPCC) oordeelt in de herfst van 2013 dat de series van orkanen in 2012 en in 2013 het gevolg zijn van klimaatverandering. Ook de aanhoudende droogte in de de Amerikaanse mid-west zouden hier volgens het panel een directe gevolg van zijn. Datzelfde geldt voor de overstromingen van de Maas in Belgie en de Rijn in Duitsland in de lente van 2013. En van het verdwijnen van de eerste eilanden van Vanuatu onder de zeespiegel. Nederland blijft van overstromingen gespaard. De modellen waren volgens de klimaatwetenschappers te conservatief. Nu oordelen zij dat niet in 2090 maar in 2030 de temperatuur met 4 graden zal stijgen.
In Nederland krijgt het onderwerp nauwelijks aandacht. Alleen Helma Nepperus weet er gebruik van te maken. Zij buit de onzekerheid over de klimaatvoorspelling uit om alle conclusies van het IPCC op losse schroeven te zetten. Een spetterend optreden in Pauw en Witteman, waarin zij vakkundig de directeur van het Planbureau voor de Leefomgeving wegzet als een bureaucraat uit “1984″ die de ene dag zeker weet dat X waar is en de andere dag zeker weet dat Y waar is, kattapulteert haar naar het fractievoorzitterschap van de VVD nadat Halbe Zijlstra in 2013 voorzitter van de Raad van Cultuur wordt.

12. “Higgs Boson found. Scientific progress has come to its natural end.”
De gevolgen van de Europese bezuinigingen op wetenschap worden duidelijk. De Large Hadron Collider in Geneve wordt gesloten, net nu er grote stappen worden gemaakt met de ontdekking van de allerkleinste deeltjes. Maar op de Europese begrotingen is geen ruimte meer voor wetenschap, trouwens ook niet meer voor kunst of natuur, alleen nog maar voor steunpakketten voor banken en werkloosheidsuitkeringen. Het ongeloof van wetenschappers over het sluiten van deze wetenschappelijke instelling vindt geen aansluiting bij de media: het ‘goddeeltje’, de Higgs Boson was toch gevonden? De wetenschap was toch af? Voor de nuance dat 99.99% zekerheid iets anders is dan 100% en dat de wetenschap niet ‘af’ is nu dit deeltje met enige zekerheid waargenomen was, was geen ruimte; noch bij de media, noch bij de internationale politiek. Zelfs de brandbrief van Nobelprijswinnaars Veltman en ‘t Hooft dat hiermee fundamenteel natuurkundig onderzoek effectief de nek om wordt gedraaid, wordt niet geplaatst in de Volkskrant: te ingewikkeld.

13. “We all love Al-Assad. We always loved Al-Assad. We will always love Al-Assad.”
De Syrische burgeroorlog blijft doorsmeulen. De internationale gemeenschap blijft tot op het bot verdeeld over ingrijpen. De Russische president Poetin en de Chinese premier Wen steunen Assad. De Amerikaanse steun voor de Islamitische rebellen neemt af, als blijkt dat hun kans om te overwinnen steeds kleiner wordt. Ook het vertrek van interventionisten als Susan Rice en Clinton maakt Obama veel minder geneigd om in te grijpen. Nu bestuurt John Kerry, die door zijn eigen ervaring in Vietnam een afkeer heeft voor militair ingrijpen, het State Department. Op 27 augustus 2013 kleuren de straten van Damascus rood… rood van de duizende rozenblaadjes die worden neergegooid door aanhangers van Assad. De president verklaart op die dag dat de politionele operaties in Syrie gestopt zijn en alle stabiliteit in het land is teruggekeerd. De beelden van president Al-Assad, die, gekleed in een traditioneel Syrisch wit gewaad in een zee van rode rozenblaadjes loopt, bereiken de Nederlandse televisie nog wel, maar voor de verhalen van de tienduizenden politieke gevangen, de verhalen over martelingen en de verhalen over het verdwijnen van de aardbodem van complete dorpjes is geen ruimte in de “verschillige” praatprogramma’s, waar met name aandacht is voor het prive-leven van de Koningin, de bultrug en verhalen van Alexander Klopping over hoe Peter Jackson niet mee kan doen in de moderne informatiesamenleving.