Functioneel DWARS liggen?

Terwijl ik ernstigere deadlines heb om me zorgen over te maken, werd ik vandaag geslagen door een idee: Jesse (DWARSsecretaris) had mij gevraagd een stukje te schrijven over de functie van PJOs "voor het democratische bestel. In de trein realiseerde ik me in eens hoe ik het moest aanpakken. PJOs hebben grofweg hier functies: kweekvijver van jonge talenten, kritische luis in de pels, blik campagnevrijwilligers en brug tussen partij en samenleving. DWARS is op verschillende momenten goed geweest in verschillende functies. Grofweg is er een verschuiving zichtbaar van DWARS als bruggenhoofd in de krakersbeweging en organisatie van activisten, via DWARS als luis in de pels van GroenLinks naar DWARS als bruggenhoofd in GroenLinks, blik campagnevoerders en kweekvijver van nieuw talent. Meer over de functies, is hier

te vinden.

GroenLinkse Geschiedenis

Voor het aankomende DWARS scholingsweekend is mij gevraagd een workshop te geven over de Geschiedenis van GroenLinks en DWARS. Over de werkvorm twijfelde ik nog: een presentatie? of meer interactiviteit en quizigheid? Dankzij de GroenLinks site, waar nu iedere dag historische filmpjes op geplaatst worden, weet ik het: filmpjes afgewisseld met een presentatie. De filmpjes (oude zendtijd politieke partijen) zijn echt vet hip. Ze geven een mooi beeld van hoe GroenLinks vroeger was en hoe vroeger campagnefilmpjes werden gemaakt. Ik gok zomaar dat ik Selcuk hiervoor moet bedanken.

Er was mij ook gevraagd een stuk te schrijven dat mensen mee naar huis zouden kunnen nemen, als lesmateriaal. Ik ben aan het schrijven geslagen en heb op basis van eerdere stukken dit weten te produceren. Een uitgebreide parallele geschiedenis van DWARS en GroenLinks met illustraties, appendices en further reading. Ik heb het allemaal heel feitelijk proberen te houden en geen lijn gedecreteerd: terwijl ik in eerdere versies wel iets wou zeggen over de normalisering van DWARS als PJO en de continuiteit van GroenLinkse idealen. Dit is nu, gezien al mijn deadlines genoeg, misschien dat ik er in deze vakantieweek nog iets aan uitbreid. Ik sta natuurlijk voor alle input open!

Update: dank voor jullie reacties en in het bijzonder de filmpjes Selcuk! Ik heb het stuk een beetje aangepast en het is nu hier

te vinden.

Alice in DWARSland

Het moederschip riep me terug. Nog tijdens de spuifase maar vlak voor de focusfase, organiseerde DWARS een avond om de positionering van DWARS in dit project te bespreken. Daarbij waren die panelleden die "toevallig" ook lid van DWARS waren uitgenodigd om het bestuur en de leden te informeren over de stand van de discussie binnen het panel. Voor DWARS een basis om te kijken hoe zij zich moest positioneren, voor mij een kans om de opinie in mijn "netwerk" te peilen.

Waar het de GroenLinkse idealen betrof besproken wij, in veel te kort tijd, kort de positionering van DWARS ten opzichte van de vier centrale idealen van GroenLinks: (ecologische) duurzaamheid, internationale solidariteit (voor DWARS’ers: vrede), culturele openheid (zowel vrijheid & democratie) en sociale rechtvaardigheid (ook wel: solidariteit).

  • Ecologische Duurzaamheid: er wordt vaak een tegenstelling gemaakt tussen moralisme en technocratie, die overlapt met een tegenstelling tussen diepgroene milieupolitiek en lichtgroene milieupolitiek. DWARS stelt dat deze tegenstellig vals is: er zijn twee assen: een die zich uitstrekt tussen milieu politiek als een morele kwestie of een verdelingsvraagstuk, en een andere die zich uitstrekt tussen radicale milieu-politiek, met meer vertrouwen in ge- en verboden, en gematigde milieu-politiek, met veel vertrouwen in innovatie en belastingheffing. De eerste as gaat over de vraag: moet de staat mensen opleggen anders te gaan leven of juist  alleen regulerend optreden (dat kan via geboden en belastingen). Waar de tegenstelling tussen diep- en lichtgroene milieupolitiek deze assen samenvouwt, wilden de DWARS’ers ze splitsen. Zij zagen milieupolitiek namelijk als een verdelingsvraagstuk waar radicale maatregelen voor nodig waren.
  • Culturele Openheid: dit is nog een moeilijk verwoord ideaal in de huidige stukken van het panel. Culturele openheid wordt nu gekoppeld aan geengageerd burgerschap: mensen moeten  (volgens het huidige stuk van het panel) participeren in de samenleving, moeten deelnemen aan  lokale of bedrijfsdemocratie, moeten integreren in een Nederlandse cultuur. DWARS wilt een veel openere invulling van culturele  openheid: mensen zelf laten beslissen in welke verbanden ze willen participeren (of niet). Een mooi voorbeeld: Je kan natuurlijk iedere migrant dwingen om Nederlands te leren (zoals GroenLinks Verdonk steunde), maar misschien moet je eerst de wachtlijsten die het gevolg zijn van het eigen initiatief van mensen (ik wil zelf Nederlands leren!) oplossen en dan kijken of er nog problemen zijn. Daarnaast stelde DWARS dat het denken in groepen niet goed was: als jongeren organisatie zou zij eisen dat het woord "jongere" niet in het programma zou voorkomen, om zo het voorbeeld te geven aan de homo’s, vrouwen en migranten.  GroenLinks komt op voor mensen niet voor groepen.
  • Sociale Rechtvaardigheid: Dit was het meest opmerkelijke debat voor mij. DWARS legde consistent de nadruk op vrijheid van het individu: om vorm te geven aan haar eigen identiteit, los van burgerschap en groen moralisme. Waar het ging om de verzorgingsstaat was het moeilijk voor DWARS’ers om dit los te schudden: mensen moeten participeren op de arbeidsmarkt. Of ten minste als je iets van de overheid verwacht, kan zij ook wat van jouw verwachten. Kijk ik zou hier een hele litantie kunnen opschrijven waarom dit onjuist is (solidariteit wordt vervangen door reciprociteit; er wordt een model van het goede leven opgelegd; collectieve rechtvaardigheid gaat zo boven individuele vrijheid: hoe consistent is dat met het eerdere pleidooi voor vrije individuen los van moralisme?), maar het zij zo, ik kwam input halen, niet mijn gelijk krijgen.
  • Internationale Solidariteit: Het vraagstuk focusde zich op militair ingrijpen. Wat zijn de voorwaarden daarvoor en hoe expliciet moet je daarover zijn. Dan onstaat er al snel een volslagen onzinnige tegenstelling tussen pacifisten en militaristen. Zelfs in de PSP was er in de jaren ’80 sprake van een pleidooi voor minimalisering van geweld en geweld slechts als laatste redmiddel. Het pleidooi was nu niet anders: zo min mogelijk geweld, alleen als last resort en alleen met internationale legitimiteit. Juist om de vrede te handhaven en genocide te voorkomen. Dat GroenLinks daarvoor zou moeten zijn, daarover is geen twijfel.

Waar het beginselen betrof was de lijn van de DWARS’ers was helder: de
vereniging van radicaal-linkse politiek met progressief-vrijzinnige
politiek. In het groene standpunt wordt dat het helderst verwoordt: er is sprake van een verdelingsvraagstuk, iedereen een bepaalde ecologische voetafdruk aan grondstoffen, die je zo mag invullen als je wilt. Geheel in lijn met DWARS haar nadruk op het congres in september: de overheid moet zich bemoeien met het publieke en niet met het private.

Teguh Zekur

Een folder van unive over hun nieuwe jongerenpolis "Zekur" zette me aan het denken: hoe moet je de financiering van de zorg organiseren?

Het huidige Nederlandse stelsel gaat uit van twee principes: marktwerking en eigen verantwoordelijkheid. Iedereen is verplicht zich te verzekeren op de verzekeringsmarkt. Er onstaan nu allerlei speciale polissen zoals de jongerenpolis Zekur en de Vegapolis. Dit zijn vaak goede kopere verzekeringen voor mensen die meer risico lopen. Door concurrentie en het onstaan van niche-markten wordt de prijs van zorg goedkoper is de centrale notie. De zorgconsument moet niet alleen kostenbewust worden gemaakt bij het aangaan van een verzekering, maar ook in het inkopen van de zorg zelf: door een eigen risico worden mensen ontmoedigd zorg in te kopen.

Ik denk dat er twee problemen met het zorgstelsel zijn: het legt de eigen verantwoordelijkheid op de verkeerde plaats en maakt mensen verantwoordelijk voor dingen waar ze niet voor hebben gekozen. Laat me uitleggen:

  • Verantwoordelijk voor je eigen keuzes: in een rechtvaardig zorg stelsel worden mensen verantwoordelijk gemaakt voor hun eigen keuzes. Rokers en vlees-eters leven ongezonder dan niet-rokers en  vegetariers, inderdaad. En ik vind ook dat rokers en vlees-eters daarom meer aan zorg zouden moeten betalen dan mensen die een gezond leven leiden. Ik denk echter dat je de kosten (en de gelieerde incentive) moeten worden gelegd bij de daad zelf en pas bij de verzekering. Wie stopt met vlees eten omdat hij dan geld op zijn ziektekosten kan besparen? Hoge belastingen op vlees, alcohol , drugs en tabak zijn rechtvaardig niet alleen omdat hier incentive effecten vanuit gaan maar juist ook om de externe kosten van het roken, drinken, blowen, suiker, vlees en vet eten zichtbaar te maken, meteen als je het koopt. Als je de belastingen zo hoog legt dat je ermee daadwerkelijk de zorgkosten van zulke keuzes mee  kan betalen, dan maak je mensen echt verantwoordelijk voor hun eigen keuzes.
  • Onverantwoordelijk voor niet-keuzes: In het huidige stelsel is er een eigen bijdrage die mensen bewust moet maken van de kosten van de zorg die ze gebruiken. Ik denk dat zo’n efficiency overweging niet het algemene rechtvaardigheidsprincipe mag schenden. Mensen zouden geen kosten moeten maken voor dingen die ze niet gekozen hebben: aangereden worden bijvoorbeeld of met een handicap geboren worden. Voordat soort ongekozen zorgbehoeften zou er een nationale verzekering moeten komen met een nominale premie. Laten we beide gevallen beter bekijken:
    • Ongelukken: we hebben allemaal dezelfde kans om getroffen te worden door bruut ongeluk. Het is dan ook niet raar om ons allemaal gelijk te laten betalen voor de kosten van dit risico via een verzekering.
    • Aangeboren ziektes en handicaps: aangeboren handicaps lijken op ongelukken, maar zij zijn gebeurd voor de geboorte. De filosoof Dworkin stelt voor om op dezelfde manier te kijken naar ongelukken als naar aangeboren handicaps: je moet je ervoor verzekeren, maar nu voor de geboorte. De praktische uitvoering daarvan is een gelijke belasting voor iedereen waaruit de gerelateerde zorgkosten worden betaald.

Idealiter zou je alle zorg zo financieren: ongekozen risico’s uit een pot waaraan iedereen gelijk bijdraagt (gelijk risico, gelijke kosten), gekozen risico’s uit een pot waaraan mensen die die keuze maken bijdragen op het moment dat zij voor het risico kiezen (zelfgekozen risico, zelf betalen). Er zijn gekozen risico’s die je misschien niet door een BTW kan oplossen (soldaat worden bijvoorbeeld), maar het zelfde principe zou dan moeten worden toegepast.

Ideale synergie

Na de tegenstellingen tussen de vijf centrale idealen van GroenLinkse politiek besproken te hebben zou ik me nu willen richten op de synergie die tussen idealen bestaat:

  • Democratie en diversiteit: Juist in een democratie is een diversiteit aan meningen wenselijk: door een vrije en open debat tussen verschillende standpunten (diversiteit) kunnen we het best bepalen wat de juiste keuze is (democratie). Een diversiteit aan opinies in noodzakelijk om mensen te overtuigen, zonder dat zou onze democratie vervallen tot een rituele herhaling van stappen. Democratie en diversiteit vinden dus hun synergie in het bestaan van burgelijke vrijheden als vrijheid van meningsuiting. (zie mijn eerdere betoog hierover). De synergie tussen democratie en diversiteit zit hem in de liberale democratie, de rechtsstaat, waar individuele rechten worden beschermd.
  • Democratie en solidariteit: Kijk je kan de overheid een boel op democratische wijze laten regelen: het ontslagrecht of de topinkomens bijvoorbeeld. Dit is echter een omslachtige manier om dit aan te pakken, betoogde ik al eerder. Je kan democratie en solidariteit veel beter samenlaten gaan in een democratische bedrijfsvoering: laat werknemers en werkgevers samen beslissen over de topinkomens dan zullen werknemers er altijd voor zorgen dat zij voordeel hebben van hogere beloningen. Dit is de kern van sociale democratie, het arbeidersmedebestuur.
  • Democratie en duurzaamheid: je kan de eigen belangen van mensen "gebruiken" voor duurzaamheid door burgers zelf veel macht te geven. Niemand wil een kernreactor in zijn achtertuin. Als je dus over het plaatsen van kernreactoren een heel laag niveau macht geeft, bijvoorbeeld gemeenten zal geen enkele gemeente dat willen plaatsen. Zes miljard NIMBYs maakt een NOPE (Not On Planet Earth). Een groene democratie is grassroots georganiseerd.
  • Democratie en vrede: we kunnen de tegenstelling tussen democratische soevereiniteit en internationale samenwerking door breken als we het niveau van de democratie verplaatsen: in een echte Europese federatie is er sprake van echte democratische deliberatie tussen politieke stromingen op het Europese niveau en van echte controle door het Europees Parlement. Dit zou ook op het wereldniveau moeten: een wereldwijde democratische federatie. Alleen in een kosmopolis of wereldstaat is democratie en internationalisme te verenigen.
  • Diversiteit en solidariteit: Vrijzinnige solidariteit is solidariteit die zo georganiseerd is dat er geen keuzes worden gemaakt voor mensen maar dat sociale zekerheid uit betaald wordt in goederen waarvan iedereen altijd liever meer dan minder van heeft (geld bijvoorbeeld maar ook vrij te besteden tijd). Wat Rawls primary social goods noemt. Een basisinkomen zou hiervoor zorgen.
  • Diversiteit en duurzaamheid: Een duurzame economie kan heel erg gebaat zijn bij diversiteit. Een diverse, dynamische economie werkt innovatie in de hand. Innovatie is noodzakelijk om oplossingen te ontwikkelen voor milieu-problemen en duurzaamheidsvraagstukken. Groene diversiteit is innovatie.
  • Diversiteit en vrede: om op een mondiaal niveau diversiteit in stand te houden moeten we is een zekere mate van cultureel relativisme nodig.
  • Solidariteit, duurzaamheid en vrede komen samen in een begrip als "mondiale duurzame ontwikkeling" een ontwikkelingsmodel dat niet uitgaat van nationale staten maar van de wereld in haar geheel, niet alleen rekening houdt met onze belangen maar ook die van volgende generaties. In zo’n model is het onvermijdelijk dat we in het Westen minder gaan consumeren om ontwikkeling van andere gebieden mogelijk te maken binnen de beperkte grondstoffen.

Eerlijk is eerlijk, ik vind ze niet allemaal even geslaagd, niet allemaal even NPOV binnen GroenLinks, maar dit is ongeveer de verhouding tussen groenlinkse idealen in positieve zin.

Ideaal vs. Ideaal

Eerder schreef ik al over de vijf centrale idealen van wereldwijde groene politiek, en die van GroenLinks, en ook over de relatie tussen deze idealen met vrijheid en gelijkheid. Deze vijf centrale idealen zijn: solidariteit, diversiteit, duurzaamheid, democratie en vrede. Ik zal hier iets proberen te zeggen over de verhouding tussen deze vijf idealen: wat voor’n tegenstelling is er tussen ze en hoe versterken ze elkaar  juist? Een analytische bijdrage aan het toekomst.groenlinks debat. Vandaag de tegenstellingen, morgen de versterkingen:

  • Solidariteit vs. diversiteit: terwijl bij solidariteit collectieve regelingen centraal staan,  draait het bij diversiteit om individuele voorkeuren. Een voorbeeld: veel mensen willen aan het werk als zij in een uitkering zitten, dus is de huidige verzorgingsstaat gericht op arbeid. Maar hoe ga je dan om met diegene die niet willen werken? Moet je die dwingen te doen wat zij niet willen? Het debat over Vrijheid Eerlijk Delen, waarin GroenLinks pleit voor arbeid voor allen, zou hier om moeten draaien: moeten we mensen willen dwingen te werken?
  • Solidariteit vs. duurzaamheid: terwijl bij solidariteit gaat om hoe de belangen van de huidige generatie, gaat duurzaamheid om de belangen van volgende generaties. We kunnen nu mensen wel zo welvarend mogelijk willen maken, maar een grotere consumptie nu gaat ten koste van de consumptie van komende generaties. Zo onstaat er een complex verdelingsvraagstuk tussen de haves van de huidige generatie, de have-nots van de huidige generatie en volgende generaties.
  • Solidariteit vs. democratie: terwijl bij democratische besluitvorming iedereen gelijke stem heeft en de meerderheid telt, kan het vanuit het perspectief van solidariteit eerlijk zijn om bijzondere aandacht te hebben voor minderheden: diegene die het meest behoeftig zijn of diegene die het meest bijdragen. Enerzijds kan de rijkste 51% kan besluiten om geen steun te geven aan de armste 49%, anderzijds kan de armste 51% besluiten om te eisen dat de rijkste 49% hun hele inkomen afstaan aan die 51%. Geen van beide situaties is rechtvaardig: sociale rechtvaardigheid zou moeten draaien om onbevooroordeeldheid naar bepaalde belangen.
  • Solidariteit vs. vrede: een goed sociaal stelsel gaat moeilijk samen met een grenzeloze, vreedzame wereld. Een solidair sociaal stelsel kan (heeft) een aanzuigende werking op migranten, die in een open wereld makkelijk hier kunnen komen. Deze migratie ondermijnt solidariteit en schept een tegenstelling tussen onze belangen en hun belangen.
  • Diversiteit vs. duurzaamheid: een echt duurzame milieu-politiek beperkt de keuzemogelijkheden van huidige generaties voor de belangen van toekomstige generaties. In een duurzame wereld is geen ruimte voor diversiteit: allemaal dezelfde biologische groente uit de regio, allemaal in dezelfde trein. Over dit brandpunt gaat het debat binnen GroenLinks over ecologisch moralisme vs. environmentalistische technocratie: sommige GroenLinksers streven naar een radicale verandering van de mentaliteit van mensen over het milieu (duurzaamheid over vrijheid), terwijl anderen alleen het gedrag van mensen wil aanpassen door (op het marktmechanisme) gebaseerde belastingprikkels (vrijheid over duurzaamheid).
  • Diversiteit vs. democratie: In een democratie draait het om meerderheden, over de voorkeuren van minderheden wordt vaak heen gelopen: allochtonen, homo’s, moslims, vrouwen (een minderheid in machtszin) zijn allemaal in de minderheid. In een echte pure democratie zouden autochtonen, hetero’s, christenen en mannen wetten maken die hun goed uitkomen, en zo over hun belangen heen lopen.
  • Diversiteit vs. vrede: een open samenleving in een globaliserende wereld dreigt haar eigen identiteit(en) kwijt te raken. De huidige globalisering leidt tot een McWorld: een eenvormige wereld waarin culturele diversiteit is verdwenen. Culturele minderheden lijden onder globalisering, maar in Nederland zien we ook een angst van de cultuur van de meerderheid om te verdwijnen. Dit is een tegenstelling tussen eigenheid en openheid.
  • Duurzaamheid vs. democratie: In een democratie staan de belangen van huidige generaties centraal, terwijl bij duurzaamheid de belangen van volgende generaties centraal staan. Een radicale democratie zal nooit een groene democratie kunnen zijn omdat het eigen belang dan strijdig is met de belangen van de toekomst.
  • Duurzaamheid vs. vrede: juist op internationaal niveau geldt de tegenstelling tussen haves, have nots en huidige generaties die geschetst is bij solidariteit vs. duurzaamheid.
  • Democratie vs. vrede: internationale samenwerking beperkt de democratische soevereiniteit van staten. Er ontstaat een tegenstelling tussen wij en zij. Bij Nederland zien we dit met Europese samenwerking: de burger is bang dat democratische besluitvorming niet gehandhaafd kan worden bij vreedzame samenwerking.

Hypothetisch geval: Nieuwe verkiezingen

Wat nu als het kabinet was gevallen (over Uruzgan, het ontslagrecht, topinkomens, Irak of het Europees Referendum) en de net afgelopen verkiezing van politicus van het jaar zijn een weergave van de uitslag: Hoe zou het politieke landschap er dan uitzien? Een hypothetisch krantenbericht

"SGP vertienvoudigt haar zetels.
SP grote verliezer. Van der Vlies zinspeelt op afschaffing vrouwenkiesrecht. Senator Holdijk beoogt informateur.

Van onze verslaggever

De verkiezingen van 2007 hebben, opnieuw, grote veranderingen in het parlement veroorzaakt. De SGP gaat van 3 naar 29. Het CDA valt van 41 naar 26. De PVV en TON krijgt respectievelijk 21 en 13 zetels. De SP valt van 25 naar 7. De CU wint 7 zetels en komt uit op 13. De PvdA (16) en de VVD (15) verliezen aanzienlijk maar minder dan de SP. D66 wint een zetels en komt uit op 4.  GL verliest 3 zetels (nu 4) en voor PvdD blijft alleen Thieme in het parlement.

Van der Vlies in een drukke Urker visafslag, waar de SGP haar uitslagenavond had: "De SGP is overweldigd door de steun die zij uit het land heeft gekregen: uit alle hoeken van het land, jong en oud, vrouwen en mannen. Hartverwarmend. De SGP is de grootste partij van het land geworden! Eén ding mogen we daarbij niet vergeten. Het gaat niet om de SGP
zelf. Het gaat om onze boodschap. De kern daarvan is dat een land goed
af is, als de regering haar beleid afstemt op het Woord van God. En een
land is pas écht goed af als iedereen op dat welmenende Woord af zou
stemmen. Die heldere Boodschap wil de SGP blijven uitdragen in de kabinetsformatie en daarom: afschaffing van het homo-huwelijk, euthanasie, abortus en een centrale rol voor het gezin als bouwsteen van de samenleving in sociaal-economische, sociaal-culturele en politieke zin." Volgers van de SGP zien dat laatste als een pleidooi voor de invoering van het kiesrecht voor gezinshoofden. Op een directe vraag of de SGP het vrouwenkiesrecht wil afschaffen, zei Van der Vlies: "Wij leggen onze eisen neer aan de formatietafel niet via de media. Dat is de politiek waar de SGP voorstaat." Waarschijnlijk wordt SGP-fractievoorzitter in de Eerste Kamer Holdijk informateur, zo stellen wel geinformeerde bronnen.

Voor het CDA, dat van 41 naar 26 is gevallen, valt de uitslag zwaar. Demissionair Premier en CDA-lijsttrekker Balkenende: "Het is een slechte avond geweest voor het CDA, maar we houden de moed erin! Wat we in zetels hebben verloren kunnen we in de formatie winnen. Het CDA neemt een spilpositie in, als tweede partij van het land tussen het orthodox-christelijke blok en haar coalitiepartners van linker of rechterzijde. Het CDA wil een stabiele regering vormen met stabiele partijen. Een regering die opkomt voor zekerheid, welvaart en respect voor Nederlandse waarden als religieuze tolerantie, vrouwenemancipatie en democratie." Jack de Vries, campagneleider van het CDA licht toe waarom Balkenende niet spreekt over aftreden, terwijl in de wandelgangen hier wel over gespeculeerd wordt: "In deze woelige tijden hebben mensen behoefte aan zekerheid en stabiliteit, daar staat Balkenende voor. De SGP zegt een conservatieve partij te zijn maar streeft naar te veel veranderen. Wij willen dingen graag laten zoals ze zijn. Daarnaast we zijn nog steeds de tweede partij van het land en hebben minder verloren dan andere partijen."

PVV-leider Wilders spreekt een volksmenigte toe tijdens zijn ‘overwinningstournee’: "Eindelijk is dit land verlost van die linkse clubs, eindelijk is dit land verlost van de verstikkende elite. Nederland heeft gekozen voor een Nederland op basis van traditionele joods-christelijke waarden, zonder invloed van de Islam. Wij staan open voor samenwerking met alle partijen die onze Joods-Christelijke waarden delen en die op willen komen voor minder belasting en minder Islam." Op de vraag of hij een terugdraaing van het vrouwenkiesrecht zou steunen zegt Wilders: "Dat is nou juist wat die Marokaanse straatterroristen willen! Onze rechtsstaat vernietigen en vrouw achter slot en grendel."

Met 17 zetels minder komt de PvdA terug in de Tweede Kamer. Achmed Aboutaleb die meer voorkeursstemmen heeft gehaald dan Wouter Bos en waarschijnlijk tot nieuwe fractievoorzitter wordt benoemd: "De PvdA heeft verloren maar wij blijven opkomen voor een sterk, sociaal en tolerant Nederland, waar ruimte is voor zowel migranten en voor vrouwen als mannen en autochtonen." Albayrak, nummer twee op de lijst, zegt: "Ik verwacht dat wij onze verkiezingsbeloften beter waar kunnen maken in de oppositie dan in een kabinet met Wilders of Van der Vlies. Wij staan wel voor alles open. De bal ligt bij de SGP."

De VVD verliest zeven zetels. Mark Rutte die minder voorkeursstemmen had dan Kamp, blijft pal staan voor links-liberale waarden: "In 2003 weigerde we een regering te vormen met SGP, CU en CDA. Toen omdat wij pal blijven staan voor de positie van vrouwen. Onze inzichten over vrouwenemancipatie zijn niet veranderd. Voor de VVD blijft de scheiding van kerk en staat staan. Wij staan voor de vorming van een seculiere regering van SP tot PVV." Kamp, die nu al wordt genoemd als opvolger van Rutte neemt een ander standpunt in: "De VVD moet een rechtse regering vormen met SGP, CDA en CU, anders heeft de partij geen toekomst perspectief meer. In zo’n kabinet kunnen wij sociaal-economisch veel voor elkaar krijgen. Ik zie niets in een grote seculiere coalitie."

De ChristenUnie die veel minder won dan haar gereformeerde collega’s: "Wij feliciteren in de eerste plaats de SGP, die met een helder christelijk geluid de eerste positie heeft veroverd. Wij bidden voor wijsheid voor Van der Vlies en zeggen nu al: in ieder kabinet met de SGP wil de ChristenUnie mee werken." Achter de schermen spreekt Slob over de mogelijk van een SGP-CU minderheidsregering: "Dat is voor ons de ideale combinatie: niet links, niet rechts maar helder christelijk."

Verdonk, die minder zetels kreeg dan Wilders: "Ik ben vandaag echt Trots op Nederland: 13 zetels. We gaan niet links, niet rechts maar recht door zee de formatie in, gericht op een Nederlands programma dat staat voor Nederlandse waarden en het opneemt voor Nederlanders." Analisten van TON denken dat Verdonk in bijna ieder kabinet zal stappen. Kay van der Linden: "Zij wordt vice-premier van Nederland. Let u maar op!"

De grootste verliezer is de SP. Jan Marijnissen in een bijna lege Osse feesthallen: "Ik blijf leider van de SP al zit ik op de laatste zetel van de SP: wij zijn groot geworden door mij." Iedere coalitie sluit hij op dit moment uit: Ik stap alleen in een echte linkse regering dat is op dit moment uitgesloten."  Een opvallende verwijzing kwam uit zijn speech in de Osse feesthallen: "Zoals Mao al zei: Alle reactionairen zijn papieren tijgers. Zij zien er angst aan jagend uit, maar zij is machteloos. Op de lange termijn zijn het niet de reactionairen maar het volk die de macht hebben. Volgende keer winnen wij weer, met de steun van het volk!" Van Bommel en Van Velzen die de linkerflank van de partij vormen beraden zich op hun positie. In een gezamelijk persbericht stellen zij: "De SP is vandaag gestorven, we moeten naar een nieuwe manier op zoek om de strijd aan te gaan tegen het reactionaire spook. Wij kiezen voor een buitenparlementaire strijd."

Opvallend goed deed Alexander Pechtold’s D66 het: "Nederland heeft D66 vertrouwen gegeven, vertrouwen in een vrijzinnig, vooruitstrevend, toekomstgericht geluid, dat open voor de wereld is. D66 wil deze uitdaging uitgaan en staat open voor regeringsdeelname." Op de vraag van GL-leider Halsema tijdens het debat op de verkiezingsnacht of hij "zijn ogen niet gesloten hield voor de rechtse, conservatieve onderstroom die dit land verovert" zei Pechtold: "GroenLinks weigert iedere kans voor regeringsdeelname, dat hebben we al gezien: D66 ziet een kans om met de SGP en/of de PVV te komen tot een aantal belangwekkende hervormingen, waar het de waterstaat betreft en de belasting op kermissen. Maar wij beseffen
ons dat we niet iedere slag van de formatie kunnen winnen, het vrouwenkiesrecht is al jarenlang geen D66 prioriteit meer geweest."

GroenLinks leider Halsema zelf: "Nederland heeft gekozen voor een nieuwe koers, een koers weg van GroenLinkse idealen als diversiteit en democratie. GroenLinks ziet een rol in de oppositie als wegbereider voor linkse en progressieve samenwerking. Progressief links kan en mag niet meer verdeeld zijn." Op de vraag of zij afstevend op een fusie met SP, PvdA en D66 zei zij: "Gezien de huidige politieke omstandigheden heeft het geen zin meer om te strijden voor het voortbestaan van partijtjes met 4 of 7 zetels. GroenLinks wil haar politieke idealen bereiken, onze partij is daar slechts een middel voor."

Dierenleider Thieme: "Dit is een overwinning geweest voor de landbouwlobby en voor de bio-industrie. De SGP stemt consequent tegen alle voorstellen om schepselen Gods beter te beschermen. Wij zien het als onze goddelijke opdracht om juist rentmeester te zijn van Gods schepping." Thieme bevestigd dat de partij in het huidige klimaat een nieuwe koers gaat varen: "Een groen-christelijk koers, gericht op waarden als naastenliefde en rentmeesterschap. Wij willen over vier jaar de strijd aan met CU en SGP over die christelijke kiezer die wel staat voor dierenwelzijn en milieu: die Partij kiest voor Gods Schepping."

De formatie zal moeilijk worden omdat alleen vier partijen coalities mogelijk zijn: de meest waarschijnlijke combinaties zijn Christelijk-Fortuynistisch SGP/PVV/CU/TON (76 zetels) met een conservatief rechts programma. SGP/CDA/PvdA/CU (84 zetels) met een christelijk-centrum programma of SGP/CDA/VVD/CU (83 zetels) met een christelijk-centrum-rechts programma. De seculiere coalitie zoals Rutte die voor zich ziet zou 80 zetels halen, uit 7 partijen bestaan van SP tot PVV."

De wiskunde achter de uitslag is hier

te vinden.

Bloedgroepen?

Kathalijne was ooit lid van de PvdA. Ze bekent haar jeugdzonde in de Elle (pdf-alert). Buitenweg was dus sociaal-democraat maar hoe zit het met andere partijprominenten, waar hebben zij hun wortels?

Als je kijkt naar de "partijtop" (gedefinieerd als Eerste en Tweede Kamerleden, Europees Parlementariers en partijvoorzitters) vallen een aantal dingen op: veel GroenLinksers komen nog voort uit de oude bloedgroepen. Met name de PSP doet het goed, vijf van de 14 huidige partijprominenten was pacifistisch-socialist (te weten TK-leden Vendrik en Van Gent, EP-lid Lagendijk, EK-lid Thissen en partijvoorzitter Nijhof) De CPN is vertegenwoordigd door senator Jan Laurier. Uit de PPR en de EVP is geen van de huidige prominenten voortgekomen, alleen Van Ojik voorzitter van het toekomst-project is ex-PPR‘er. Daarnaast zijn er dus twee PvdA’ers, Buitenweg en Halsema. De overige zes, minder dan de helft, zijn dus niet verbonden geweest aan een andere partij. In de hoogste partijtop (de voorzitters) zitten alleen maar mensen uit andere partijen (2x PvdA en 2x PSP).

Als je naar het verleden kijkt zie je eenzelfde beeld. Van 55 ex-partijvoorzitters, EP, TK en EK-leden waren er 37 lid van een andere partij voor zij lid werden van GroenLinks. Met 17 is de PSP de grootste groep, gevolgd door de CPN 10, de PPR 7. Daarnaast zijn er 4 ex-PvdA’ers. Geen van deze individuen heeft een band met de EVP. Voor diegene die meetellen, het is er inderdaad een teveel, omdat Herman Meijer is lid geweest van zowel de PSP als de CPN. Als je kijkt naar de hoogste partijtop zijn (30 mensen) er 6 CPN’ers, waarvan 3 partijvoorzitters (Lucas, Harrewijn en Meijer). Nou zijn er vijf afkomstig uit de PSP en vier uit de PPR. Weer 2 uit de PvdA. Slechs vier komen niet voor uit een andere partij. Voor de geinteresseerde hier

is alles na te kijken.

Fascinerend zie ik je denken, maar wat kan ik met deze informatie? Ik denk dat er twee belangrijke conclusie getrokken kunnen worden op basis hiervan over de huidige links-progressieve koers van GroenLinks.
Ten eerste, ik zelf beschouwde de huidige koers van GroenLinks in principe als een direct voortzetting van de koers van de PPR ruim twintig jaar geleden (zoals ik hier heb betoogd). Als je kijkt naar de personele samenstelling zou je moeten stellen dat het PPR geluid weinig effect kan hebben gehad op de huidige koers. Het zijn eerder vrijdenkende sociaal-democraten en pacifistisch socialisten die aan de huidige koers vormgeven. Misschien komt de huidige koers van GroenLinks wel meer overeen met die die de PSP had gevaren, (uit een vergelijking met Denenmarken volgt dezelfde conclusie).
Ten tweede, in een gerelateerd punt: omdat sommige kritisch GroenLinksers PSP’er waren, wordt de PSP door onkritische GroenLinksers (hoe moet je ze anders noemen?), als Selcuk en DWARS, op hun beurt weer kritisch benadert. Maar juist de huidige koers wordt mede-gevormd door allerlei oud-PSP’ers!   

Waarom GROENlinks?

Op het GroenLinks forum werd gevraagd waarom GroenLinks als fusie partij van vier linkse partijen eigenlijk groen werd, bij deze mijn antwoord:

Ten eerste, de PPR, een van de fusiepartijen, was al een heel groene partij. Begin jaren ’80 was er een debat in de partij over de toekomst. Er onstonden drie kampen: een blauw kamp van progressieve christenen die samen wilden werken met D66 en PvdA en een centrum-linkse koers wilde voeren (zoals de PPR ooit was opgericht), een rood kamp die wou samen werken met de PSP en een linkse koers wou varen, en een groen kamp (met onder andere Roel van Duyn) die een aparte groene stroming wilde vormen. Dat groene kamp greep samen met het rode kamp rond 1981 de macht. Toen werd de PPR een soort groen-linkse partij.

Ten tweede, werden groene thema’s hot vanaf de jaren ’70. Ook de PSP en de EVP benadrukte milieu-politiek. Kernenergie was in de jaren ’80 een belangrijke thema: het leefde erg met name binnen links Nederland. Juist op anti-kernenergie bijeenkomsten ontmoetten EVP’ers, PSP’ers, CPN‘ers en PPR’ers elkaar en daar leerden zij dat ze dezelfde idealen (ook milieu!) hadden. En juist begin jaren ’90 kwam het milieu weer op de agenda met name rond thema’s als zure regen en ontbossing. Deze kleine linkse partijen al heel groen.

Het is dus niet zo raar dat een fusie van een groene partij met drie linkse partijen eind jaren ’80 groen werd. Dit was nog wel een strijdpunt. Toen GroenLinks gevormd werd is er lang gesproken over de naam: de PPR en de EVP wilden een naam met "groen" er in en de PSP en de CPN een naam met "links" er in. Het compromis was GroenLinks.

GroenLinks is in vergelijking met andere groene partijen in Europa wel minder groen. Veel groene partijen (met name kleintjes zoals de Engelsen) zijn meer ecologistisch: zij denken dat er een radicale vermindering van de consumptie nodig is om duurzaam te kunnen leven en dat mensen dichterbij de natuur moeten komen. GroenLinks is veel environmentalistischer: technologische vernieuwing en slimme belastingen kunnen het milieu probleem op lossen, namelijk er voor te zorgen dat wij ongeveer evenveel kunnen blijven consumeren. GroenLinks is eigenlijk niet echt een donkergroene partij maar een lichtgroene partij. Dat is ook niet raar want GroenLinks heeft veel minder dan andere groene partijen haar wortels in de milieubeweging.

Rechtvaardigheid als vrijwilligheid

Als filosoof wordt je soms voor moeilijke vragen gesteld: wat is rechtvaardig?

Ik zou de hypothese willen stellen, dat rechtvaardig dat is waarvoor wij zelf kiezen. Alles wat volgt uit vrije keuzes is rechtvaardig, alles waarmee we zonder dat te worden geconfronteerd is onrechtvaardig. Dit heeft vier aspecten, een progressief aspect, een links aspect, een groen aspect en een democratisch aspect:
Deze opvatting van rechtvaardigheid is progressief: de enige misdaad die er is, is dat ons onvrijwillig iets wordt aan gedaan:  beroofd, vermoord, verminkt. Dingen die in mensen in vrijwilligheid elkaar aan doen, zoals prostitutie, drugsgebruik, suicide pacts of extreem islamisme zijn dus rechtvaardig.
Deze opvatting van rechtvaardigheid is links: we zullen mensen moeten compenseren voor sociaal-economische verschillen waarvoor zij niet gekozen hebben. Mensen kiezen er niet voor om gehandicapt of in een achterstandswijk geboren te worden: we moeten ervoor zorgen dat de uiteindelijke inkomensverdeling het gevolg is van mensen hun levenskeuzes en niet van ongekozen lichamelijke of sociale verschillen.
Deze opvatting van rechtvaardigheid is groen: met onze keuzes beinvloeden wij de keuzes die volgende generaties kunnen maken, zonder hun toestemming: van die grondstoffen die wij uitputten kunnen zij geen gebruik meer maken. Daarom zouden wij ervoor moeten zorgen dat ons gebruik van grondstoffen zodanig is dat wij daarmee de positie toekomstige generaties ten minste niet verslechteren.
Deze opvatting van rechtvaardigheid is democratisch: beslissingen van de overheid zijn alleen rechtvaardig als wij zelf met deze beslissing hebben ingestemd. Het liefst in een directe democratie gebaseerd op consensus, maar we kunnen ook een afgevaardigde mandateren voor ons beslissingen te nemen en toestemmen dat de meerderheidsregel toegepast wordt.

Volgens mij is zo’n opvatting van rechtvaardigheid -volkomen gebaseerd op negatieve vrijheid (ongehinderd doen wat je zelf wilt) en kansengelijkheid (niet geconfronteerd worden met dat wat je niet wilt) die traditioneel als rechtsbeschouwd worden – "genoeg" voor groenlinkse politiek.