Kan Nux gered worden?

Eigenlijk wist ik niet wat ik moest verwachten toen ik Mad Max: Fury Road ging kijken. Ik had de films uit de jaren ’80 niet gezien. Maar de film had positieve reviews gekregen, met name vanwege het esthetische geweld en de sterke vrouwelijke personages; dus ik dacht: laten we eens kijken.

Meer dan het personage Mad Max of de sterke vrouw, Furiosa, fascineerde het karakter Nux mij. De film gaat over Furiosa: zij woont in een post-apocalyptische maatschappij in een eindeloze woestijn. Ergens in een oase heeft een kwade genius, Immortan Joe, controle over het laatste zoete water. Hij verdedigt zijn macht met auto’s en wapens die worden bestuurd door War Boys. Nux is één van de War Boys.. Nux is opgebracht met bijzonder weinig respect voor leven. Aan het begin van de film vangen de War Boys Mad Max om hem zijn bloed af te tappen. De War Boys moeten plotseling uitrukken om achter Furiosa aan te gaan die de vrouwen van Joe bevrijd heeft. Nux wil graag mee vechten maar heeft het bloed van Mad Max nog nodig. Max wordt voorop de auto gebonden en Nux zet de achtervolging in. Nux heeft ook weinig respect voor het leven van Max of zijn eigen leven. Hij beschouwt zijn leven als een ‘half-leven’: hij verwacht in de strijd te sterven, als held naar Walhalla gebracht te worden om vervolgens herboren te worden en op nieuw te kunnen strijden. Vlak voor een move waarbij War Boys verwachten te sterven spuiten ze chroom in hun mond en roept hij “witness me” tegen zijn kameraden: zijn moed moet herdacht worden na zijn dood.

In mijn ogen leven War Boys zoals Nux onder vals bewustzijn. Al vanaf hun vroegste jeugd zijn ze geïndoctrineerd over een heldendood, Walhalla, hergeboorte en het belang om “gewitnessed” te worden in plaats van een volledig leven geleid te hebben. Dit is wat in Marxistische termen “vals bewustzijn” wordt genoemd: de massa (in dit geval de War Boys) heeft vanuit de elite (in dit geval Joe) een verkeerd beeld gekregen van zijn eigen belang en is daarom geneigd om het eigen belang, in dit geval het eigen leven, op te geven voor het belang van de elite. Een ijzersterke indicatie dat het vals bewustzijn is dat Joe en de War Boys doodshoofden als symbool gebruiken, zoals de Britse Mitchell het geniaal verwoordde: “Have you noticed that our caps actually have little badges of skulls on them … Are we the baddies?”.

Nux komt via allerlei omzwervingen samen met Mad Max terecht in de auto van Furiosa, die vakkundig alle War Boys heeft verslagen en de vrouwen van  Joe naar een veilige haven, de Green Place, wil brengen. Hier zit het cruciale moment voor Nux in mijn ogen: is Nux te redden? Kan hij bevrijd worden van zijn valse bewustzijn?

Voor mij is dit een cruciale vraag en wel om de volgende reden: in de hele film staat geësthetiseerd geweld centraal. Er is weinig respect voor leven: de War Boys maar ook allerlei andere mensen worden met weinig pardon gedood. De film staat ambigu tegenover dit geweld: Furiosa en de geredde vrouwen benoemen een aantal keer dat er zo weinig mogelijk slachtoffers moeten vallen; Furiosa en Mad Max zijn helden omdat ze dat geweld kunnen gebruiken. De vrouwen van Joe zijn een lange tijd nauwelijks geklede damsels in distress. De vraag die ik de hele film lang had is hoe ik, als toeschouwer, verwacht wordt naar de War Boys te kijken met hun valse ideologie. Is het verschrikkelijk dat zij de waarde van hun eigen leven en dat van anderen negeren? Of is dit juist te bewonderen. Is “witness me” roepen en vervolgens jezelf opofferen in een blaze of glory iets verschrikkelijks of iets moois?

Uiteraard wordt Nux gered: één van de vrouwen van Joe ontfermt zich over hem. Daarna staat hij snel aan de kant van Furiosa en niet meer van Joe. Karakterontwikkeling gaat snel laten we maar zeggen. Eind goed al goed, toch? Niet helemaal. Om Furiosa, Mad Max en de vrouwen van Joe te redden, moet Nux zichzelf opofferen, hij rijdt zijn auto te pletter en zorgt er zo voor dat Furiosa en de haren het volk kunnen redden. Daarbij roept hij “witness me”.

In dat ene moment keert de film terug naar de ambigue positie: Nux sterft in zijn blaze of glory en gebruikt daarvoor de woorden van zijn ‘valse ideologie’. De makers van de film lijken de dood van Nux nu als een positief moment weer te geven. En daarmee is het maar helemaal de vraag of we de ideologie van Nux als een valse moeten zien: door het einde komen geweld gebruiken, de doodshoofdsymbolen, de waarde van leven ontkennen, geloven in een heldendood, Walhalla, reïncarnatie en “witness me” veel positiever over.