Belasting is diefstal?

Daar kon ik mijn linkse vingers bij aflikken. Dat regeerakkoord en dat re-regeerakkoord: nivelleren. Echt zo’n mooie linkse hobby, toch?

De cijfers zijn simpel: in landen met een gelijkmatigere inkomensverdeling is alles beter: er is minder criminaliteit, er zijn minder tienerzwangerschappen, men heeft een groter vertrouwen in de politiek, men is gezonder. Al met al: in landen met een gelijkere inkomensverdeling is men gelukkiger. Omdat de verschillen minder groot zijn, is de sociale samenhang sterker.

Deze rechtvaardiging heeft een heldere structuur: omdat het bepaalde positieve gevolgen heeft, is een bepaalde handeling rechtvaardig. Diederik Samsom gelooft in gelijke uitkomsten. Om die bereiken is van alles rechtvaardig. Naar de moraliteit van de handeling zelf wordt niet gekeken: het doel heiligt de middelen. Stellig gezegd: in een samenleving met gelijkere inkomens, is er minder criminaliteit. Er wordt niet minder gestolen: de diefstal vindt alleen via de belastingen plaats. De overheid is gerechtvaardigd om mensen hun bezit te ontnemen, omdat er dan minder bezit van mensen wordt ontnomen door hun medeburgers. Paradoxaal.
The needs of the many outweigh the needs of the few or the one. Dat is het principe van deze redenering: we halen wat geld weg bij de rijken omdat dit goed is voor de sociale samenhang, de gezondheid van mensen en het geluk van de samenleving: stel dat er in een dorp grote onrust heerst over de komst van een homoseksueel echtpaar. Is het gerechtvaardigd om homo’s te vragen naar een ander dorp te verhuizen omdat hun komst de sociale samenhang van het dorp ondermijnt? Is het gerechtvaardigd hen te vragen weg te gaan omdat mensen zich minder gezond voelen, nu homo’s aanwezig zijn? Is het gerechtvaardigd om homo’s te vragen te verhuizen als mensen dan gelukkiger van worden?
U begrijpt: ik zie niet bijzonder veel in herverdeling van inkomen met alleen de rechtvaardigingsgrond dat de samenleving daar beter van wordt. Aangezien dat het niet zeker is wat de uitkomsten van een handeling zijn, lijkt het me onmogelijk om een handeling daardoor te rechtvaardigen. Deze redenering ontleen ik overigens aan Kant. En aangezien mensen van elkaar onderscheiden zijn, ben ik geen voorstander van de holistische optellingen die onder deze redenering ligt. Dat idee ontleen ik aan Rawls.

Ik zie u denken: wat doet u eigenlijk nog bij een linkse partij? Als u vindt dat belasting diefstal is of een vorm van discriminatie?
Ik heb hier al vaak over geschreven en het is een breed gedeeld ideaal in GroenLinks: gelijke kansen. Ik geloof dat inkomensverschillen rechtvaardig zijn als mensen daar zelf voor kiezen. Als een bedrijf mij wil inhuren om onderzoek te doen en me daar 100 euro voor wil geven is dat prima. Die 100 mag ik houden, die heb ik verdiend.
Niet helemaal: een gedeelte van mijn inkomen kan ik verdienen omdat ik het bijzonder getroffen heb, gezond geboren, met -al zeg ik het zelf- een goed stel hersenen, goed opgeleide ouders maar misschien wel nog belangrijker: geboren in Nederland. Daar heb ik niets voor gedaan. Daar zit mijn werk niet in. Op het inkomen dat ik daardoor verdien heb ik geen recht.
Dat betekent dat ik radicaal wil herverdelen: tussen gezond en gehandicapt, tussen getalenteerd en ongetalenteerd, tussen geboren in een gezin met veel sociaal kapitaal en geboren in een gezin met weinig sociaal kapitaal, maar belangrijker nog tussen Noord en Zuid.
Als de beginposities gelijk zijn en de transacties in vrijheid genomen zijn, dan is iedere uitkomst rechtvaardig. Herverdeling is rechtvaardig om verschillen in inkomen die komen door verschilen in beginposities te vereffenen. Ik heb recht op het inkomen dat ik verdien door hard te werken, maar niet door het inkomen dat ik heb door mijn intelligentie, die ik bij toeval heb gekregen. Dat is geen diefstal omdat dat niet mijn bezit is, immers ik heb er niets voor gedaan.
En als gelijke kansen ook een mooiere, gezondere, gelukkigere samenleving oplevert is dat een mooi bijproduct, maar dat kan het doel nooit zijn.

3 thoughts on “Belasting is diefstal?

  1. beste simon,

    je kunt niet volhouden dat mensen er zelf voor kiezen lange werkdagen te maken voor een schamel (minimum)loon. zij worden daardoor gedwongen omdat zij in hun levensonderhoud moeten voorzien en geen beter betalend werk kunnen krijgen. en dat komt mede omdat mensen met een hoger inkomen niet bereid zijn hen reëel te belonen voor dat werk. naast de alfahulpen in de zorg worden intussen veel meer onvrijllige zzp’ers met deze realiteit geconfronteerd, om het nog niet te hebben over alle andere flexwerkers, nul-uren-contractanten en de kinderen die een paar uur als vakkenvuller of krantenbezorger werken.

    ik heb er geen probleem mee dat mensen iemand inhuren om werk te doen dat hen niet ligt en ze toch nodig hebben (bijvoorbeeld huishoudelijk werk), maar wel dat ze niet bereid zijn dat werk fatsoenlijk (wit en minimaal volgens CAO) te betalen. want zowel zij zelf als de samenleving heeft er baat bij dat mensen hun tijd zo productief mogelijk inzetten. de beloning is daarbij een maatstaf en dus is het logisch dat iemand die (bijvoorbeeld) € 25 verdient uren koopt door iemand anders voor (bijvoorbeeld) € 15 werk te laten doen waarin hij zelf minder productief zou zijn. maar dat mag geen excuus zijn voor uitbuiting. soms is de overheid nodig om hierin regulerend op te treden, soms ook om bij het herverdelen een handje te helpen.

    ander voorbeeld. ik vind het niet onlogisch dat mensen die € 30 netto per uur kunnen verdienen ervoor kiezen hun kinderen een aantal uren in kinderopvang onder te brengen, als die kinderopvang minder kost dan die € 30 per uur. overheidssubsidie of een belastingfaciliteit kunnen instrumenteel zijn om dit te stimuleren.

    • Tjark: Ik denk dat je het punt van het betoog mist. Je betoogt dat mensen een ongelijke uitgangspositie op de arbeidsmarkt hebben ten opzichte van bedrijven: mensen die afhankelijk zijn van laag betaald werk voor hun levensonderhoud. Dat rechtvaardigt volgens jou herverdeling. Helemaal mee eens. Dat is precies het type redenering dat ik onderschrijf, omdat je kijkt naar de uitgangspositie van mensen en niet een gewenste uitkomst.

  2. Je hebt in zoverre in ieder geval gelijk, dat ik in mijn eerste voorbeeld de term herverdelen niet had moeten gebruiken. Een fatsoenlijke en rechtvaardige belonen voor geleverd werk heeft volgens mij niets met herverdeling te maken. Maar eventueel wel met de manier waarop mensen (en groepen) met verschillende belangen proberen de overheid te gebruiken (terecht overigens, daar gaat de politieke strijd over).

    Een van de grootse problemen in deze discussies is volgens mij de miskenning van de positie, de rol en het karakter van de overheid. Het lijkt wel of we willen vergeten dat wij in een democratie samen die overheid zijn. Maar de overheid is geen zelfstandig lichaam met eigen belangen, maar een instrument om onze gezamenlijke belangen te behartigen, wat sommige politieke partijen ons ook willen doen geloven. En in een democratie bepalen de krachtsverhoudingen tussen partijen (en de coalities die zij sluiten) welke maatregelen de overheid neemt. De heffing van belastingen is een manier om die overheid middelen te verschaffen, de (politieke) strijd gaat erom wie die belastingen betaalt en welke dingen er vervolgens mee betaald worden. En alle partijen zijn er dus op gericht de middelen zoveel mogelijk overeenkomstig hun wensen in te zetten.

Leave a Reply