Eerlijk delen als aporia

Eigenlijk heb ik het best getroffen: mijn ouders hebben hun leven lang hard gewerkt en gespaard. Daarmee hebben ze mij alle kansen gegeven om de opleidingen te volgen die ik wilde. Ik heb nooit hoeven werken tijdens mijn studie, en zelf nu werk ik met name om iets bij te dragen aan de samenleving. Ik heb dankzij mijn ouders een heel mooie startpositie in het leven.

Waarom moeten jullie dit weten? Omdat ik me vaak verwonder over de onrechtvaardigheid van mijn eigen positie: mijn ouders waren welvarend, en ik heb die rijkdom van huis uit mee gekregen. Armoede en rijkdom zijn deels erfelijk. Ik ben enorm gelukkig met wat mijn ouders voor mij hebben gedaan, maar mijn eigen prestaties zijn maar in een klein deel verantwoordelijk voor mijn eigen welvarende positie. Maar dat is niet het enige, neem bijvoorbeeld het feit dat ik man ben: mannen krijgen gemiddeld een hoger loon voor het zelfde werk als vrouwen. Maar ik heb het meest getroffen dat ik in Nederland geboren ben, een land met een van de hoogste gemiddelde inkomens op de wereld. In bijna alle andere landen zou ik voor mijn vijfde zijn overleden, zou ik minder kansen hebben gehad en zou ik aanzienlijk armer zijn geweest.

Als je libertariër zou zijn, zoals Imre Wessels, dan is dit een groot probleem. Een libertariër gelooft dat inkomensverschillen gerechtvaardigd zijn omdat mensen daar zelf voor gekozen hebben. Als iedereen mij vrijwillig 10 euro geeft, dan is er daar geen enkel bezwaar tegen. Wat volwassen mensen vrijwillig doen kan niet onrechtvaardig zijn? Toch?

Maar, heb ik recht op 10 euro die ik aan de rand van de weg vind? Of 10 euro die ik verdien door olie te verkopen uit een bron die ik toevallig heb gevonden? Of 10 euro die ik verdien omdat ik toevallig met een talent voor voetballen ben geboren? Er zijn allerlei ongelijkheden tussen mensen die ervoor zorgen dat mensen verschillen in hun inkomen. Je opvoeding, je klasse, je seksuele voorkeur, je geslacht, aangeboren handicaps en talenten, dat alles bepaalt mede hoeveel je in de toekomst zal verdienen. Inkomen is een combinatie van talent en inzet. Maar zelfs je inzet is deels bepaald door factoren waar je geen grip op hebt: Harvard studenten zijn bovenmatig vaak het eerst geboren kind. Eerst geboren kinderen zijn competitiever en ijveriger dan kinderen die later geboren worden. Een consequente libertariër kan deze ongelijkheden niet laten bestaan: je hebt alleen recht op het geld dat je krijgt voor werk dat jij echt zelf gedaan hebt.

Imre Wessels stelt in zijn blog dat “[e]en persoon met rijke ouders kan van het beste onderwijs profiteren om zijn gebrek aan talent deels te compenseren. Iemand met veel geld kan ook aantrekkelijker worden ondanks dat hij zijn uiterlijk niet mee heeft. Daarnaast las ik vandaag in de Quest dat onderzoekers van Princeton University (V.S.) hebben ontdekt dat langere Britse en Amerikaanse mannen meer verdienen dan hun kortere geslachtsgenoten. Bij elke 10 centimeter extra lichaamslengte, neemt het salaris 4 tot 10 procent toe. Juist door een erfenis zouden kleine mannen hun inkomensverlies, wat wellicht het resultaat is van hun lengte, kunnen compenseren.”

Dit is een uitermate zwakke argumentatie: Wessel onderschrijft het principe dat onverdiende ongelijkheden gecompenseerd zouden moeten worden (korte mannen kunnen gecompenseerd worden door hun gebrek aan lengte), maar vindt niet dat dit georganiseerd zou moeten worden. Volgens mij zou je juist moeten proberen om het inkomen uit onverdiende verschillen in inkomen (door erfenissen en lichaamslengte) gelijkmatig her te verdelen. Niemand heeft recht op het inkomen dat hij krijgt uit een erfenis, zijn lengte, zijn seksuele voorkeur, of geslacht. En dat betekent dat iedereen daar even veel aanspraak op maakt.

Gelijkheid in deze zin is geen uiting van een hoogdravend moreel ideaal. Net zo min als dat vrijheid voor mij geen uiting is van een morele voorkeur. Ik geloof in vrijheid omdat ik niet geloof dat er een set morele regels voor iedereen geldt. Ik onderschrijf het principe van een eerlijke inkomens verdeling juist omdat niemand aanspraak maakt op inkomen waar niemand voor gewerkt heeft. Eerlijk delen is net als vrijheid gebaseerd op Aporia.

Leave a Reply