Links, Rechts en Premier Cohen

LrjDe peilingen, zowel van fingerspitzenprognose van
Maurice de Hond
als de Politieke Barometer
laten in het laatste half jaar grote veranderingen in het electoraat
zien. Het Job effect domineert in de laatste weken: hierboven zie je hoe
in een soort poll of polls (het gemiddelde van De Hond en de Barometer)
de PvdA omhoog springt na maanden van relatieve stabiliteit. Cohen
heeft grote kans om premier te worden denkt men. Yes, We
Cohen!
was de boodschap van het PvdA
congres
. Echter als je goed kijkt naar de patronen die onder de
peilingen liggen, is de kans klein dat Cohen premier wordt.

Lrc
Als we de uitslagen van de verschillende partijen op elkaar leggen in
plaats van naast elkaar vergelijken wordt het al duidelijk dat er een
grote mate van stabiliteit is tussen blokken. Wat de PvdA in de laatste
weken heeft gewonnen lijken andere linkse partijen te zijn verloren.
Maar even zo zeer: wat de VVD wint wordt verloren door het CDA en de
PVV. De Nederlandse politiek lijkt verdeeld te zijn in twee stabiele
min-of-meer even grote blokken. Een linkerblok en een rechterblok. Bij
de verkiezingen van 2006 haalde dat linkse blok 76 zetels. In de
prognose van De Hond en de barometer staan dit blok op 73
respectievelijk 74 zetels. Dat is in vergelijking met al het
peilingsgeweld dat we voortdurend zien een redelijk rustig beeld.

Dit
alles hangt natuurlijk af van je definitie van links en rechts. Ik zou
links willen definieren als de generaal
pardon
-meerderheid van 2006. Het generaal pardon is echt een
typisch issue voor wat links sinds ongeveer 2002 inhoudt: het opnemen
voor asielzoekers en niet meteen iedere migrant als een misdadiger zien.
Hier zitten elementen in van traditioneel links in (het opnemen voor
zwakkeren in de samenleving) maar ook van progressief/tolerant links
(het open staan voor migranten). Dan bestaat links uit de PvdA, de SP,
GL, D66, de CU en de PvdD. En rechts dus uit Wilders, Verdonk, de SGP,
de VVD en het CDA. We kunnen debateren over de vraag of de CU wel echt
tot links gerekend kan worden, maar die partij is de peilingen in het
laatste half jaar zo stabiel geweest dat het weinig uitmaakt.

En zo kan het dus gebeuren dat met
alle gebeurtenissen van de laatste zes maanden: de val van het kabinet,
de wisseling van de wacht bij de SGP, de SP en de PvdA, het Job-effect
en het verminderen van de Pechtold-bonus, de zoveelste Wilders-hype en
de Balkenende-moeiheid die Nederland langszaam bekruipt, dat de blokken
min of meer even groot blijven, zoals je in het figuur hierboven heel
duidelijk kan zien. Alhoewel de uitslag soms iets wisselt is het
ongeveer 50% links en 50% rechts.

Jrc3
Electorale verschuiving lijken
zich dus grotendeels binnen het linkse c.q. het rechts blok voor te
doen: wat de VVD wint verliest het CDA. Het kan overigens nog complexer:
wat de ene partij van het ene blok verliest maakt een andere partij uit
dat blok goed. Zo zal de D66 ongetwijfeld ook wat zetels zijn kwijt
geraakt aan de VVD. Maar PvdA heeft dat goed gemaakt door ook zetels te
winnen van de CDA.

Dit fenomeen is overigens niet mijn observatie
voor deze ene casus: Peter Mair,
professor vergelijkende politiek in Florence stelt dat dit fenomeen zich
sinds de jaren ’50 in heel West-Europa voortdoet. Alhoewel er grote
wisselingen zijn geweest tussen allerlei partijen, blijft de verdeling
tussen links en rechts in veel landen grofweg het zelfde is.

We
kunnen hier drie centrale conclusies uit trekken:

Ten eerste:
laten we ophouden over een linkse
coalitie
. Die haalt nooit een stabiele meerderheid. Als we zelfs
D66, de PvdD en de ChristenUnie tot "links" rekenen dan is er op
momenten een meerderheid van maar een paar zetels. De spectaculaire
groei van de PvdA in de laatste peilingen is gepaard gegaan met een
daling van de andere linkse partijen. Ook historisch gezien komt links
in Nederland nooit ver boven die 50% uit. Coalities in Nederland zijn
altijd coalities van links en van rechts, of van rechts. Halsema, Roemer
en Cohen kunnen nog zo veel koffie met elkaar drinken, daar komt geen
verandering in.

Ten tweede, omdat er geen linkse meerderheid is,
is het mogelijk dat de PvdA de grootste partij wordt maar dat er zonder
haar een coalitie kan worden gevormd van centrum-rechtse en
centrum-linkse partijen. Al dat gedroom over Premier
Cohen
of Paars
Plus
ten spijt, kiezen de centrum-rechtse partijen "niet
dan bij uiterste noodzaak
" ervoor een coalitie met de PvdA te
vormen. Dat de PvdA misschien de grootste partij is of de meest logische
keuze heeft daar niets mee te maken: denk maar aan 2003
toen er een mogelijkheid met D66 open lag die CDA en VVD gretig
aangrepen. Er zijn genoeg punten om te breken tussen PvdA en CDA, of
PvdA en VVD en genoeg overeenstemming tussen VVD en CDA om regering met
de PvdA onwaarschijnlijk te maken.

Maar er is geen meerderheid van
VVD en CDA met elkaar. Daar zijn meer partijen bij nodig. Samen halen
de twee centrum-rechtse partijen in de laatste peilingen zo’n 57 zetels.
19 zetels moeten erbij komen voor een meerderheid. D66 en de
ChristenUnie zouden de meest logische voorkeurspartners vormen:
flexibele, pragmatische partijen die het idee delen dat de Nederlandse
publieke sector moet worden hervormd. Een partij die dicht bij het CDA
staat en een partij die dicht bij de VVD staat. En samen zijn die in de
laatste peilingen goed voor precies 20 zetels. Zolang de mogelijkheid
CDA/VVD/D66/CU open blijft, kan Cohen nog zo groot groeien, maar premier
wordt hij toch niet.

Leave a Reply