Post-Convention Spin II: Partijdemocratie

Een van mijn favoriete West Wing afleveringen in 2162 Votes. Op een chaotisch partijcongres wordt uiteindelijk een van hoofdpersonen tot presidentskandidaat gekozen. Drama, spanning en kei-goede televisie. Gisteren had ik tijdens het GroenLinks congres af-en-toe het gevoel dat ik me in een vergelijkbare situatie bevond. Chaotische verkiezingen, herstemmingen, beslissingen door het lot en partijprominenten die proberen het congres te overtuigen redelijk te blijven.

Er gebeurden twee onwaarschijnlijke gebeurtenissen: een
kandidaat die in een tweede ronde net niet de helft van de uitgebrachte stemmen
kreeg. En twee kandidaten die, als tweede voor de lijst even veel stemmen
kregen. Maar daarnaast had de verkiezing voor die plekken waar er meer dan 7 kandidaten waren iets van een tombola.

In beide gevallen gaven de statuten een
tamelijke absurde instructie: een herstemming waarbij allerlei kandidaten zich
verkiesbaar mochten stellen, terwijl velen zich daar niet bewust van waren. Een situatie
waarin het lot moet beslissen wie er kandidaat is. Ik denk dat in beide gevallen er werkbaardere instructies zijn: als et drie potentiele kandidaten zijn voor een tweede ronde zou er ook eerst met drie en daarna met twee kandidaten gestemd kunnen worden. En als geen van de kandidaten een meerderheid van de stemmen achter zich krijgt lijkt me een herstemming zonder blanco-stemmen op zijn plaats.

Maar de problemen hangen samen met een groter probleem: het huidige
kiesstelsel van GroenLinks (systeem-Borghouts) heeft een aantal grote nadelen.
Laat ik vijf noemen:

In dit stelsel kiest het congres voor iedere plek opnieuw.
Wat je stemt kan afhangen van de context. Dat vind ik een groot potentieel voordeel van dit stelsel ten opzichte van andere stelsels, zoals dat van D66 en VVD, waar er om een voorkeursordening wordt gevraagd voor de hele lijst. In plaats daarvan kan erbij het GroenLinks kiestelsel, bij iedere plek gekeken worden wat er al op de lijst staat: is er balans qua geslacht? Qua leeftijd? Qua politiek profiel? Het
congres leek geen gebruik te maken van deze mogelijkheid. Onze partij heet
GroenLinks. Het valt te verwachten dat er dan bij de eerste drie kandidaten een
groene en een linkse kandidaat is. Helaas de eerste echt groene kandidaat staat
op #6. Zoals
een congresganger zei: het congres lijkt op een dubbeltje. Als hij een keer op
munt is gevallen, is de kans daarna weer 50% dat hij munt valt. Na de ene sociale
kandidaat, lijken de kansen voor een groene kandidaat niet beter te worden. Daardoor verliest het idee van stemmen op het congres aan waarde.

Het kiesstelsel is niet respectvol richting kandidaten.
Kandidaten kunnen lange tijd buiten de top twee blijven of –nog erger- keer op
keer worden afgewezen. Om soms roemloos van de lijst te verdwijnen als hun
beschikbaarheid of de lijst ophoudt. Dat is niet een manier om om te gaan met talentvolle of vaak al succesvolle kandidaten. Het systeem is keihard. Afwijzing na afwijzing.
Kansloze kandidatuur na kansloze kandidatuur. Politiek is hard zie ik u denken.
Maar waren wij niet voor een meer ontspannen, zachtere samenleving?

De huidige uitvoering van het kiesstelsel, waarbij er geen
“schotten” tussen blokken zijn, staat iedere kandidaat die ueberhaupt geschikt
is verklaard voor de lijst om zich verkiesbaar te stellen voor iedere plek op
de lijst. Dat zorgde voor de overvloed aan kandidaten. Vanaf plek #7 gingen de
kandidaten echt los. Toen waren er voor plekken 10 of 11 kandidaten. Met
relatieve kleine steun gingen kandidaten door naar het tweede stemming. Vaak
wel kandidaten die geschikt waren bevonden voor dat blok overigens. Maar zo ontstaat er een ongekende run op de verkiesbare plekken. En door de close uitslagen is de legitimatie om er twee door te laten schuiven beperkt. Het
stelsel maakt de ambities van kandidaten belangrijker dan een gebalanceerde
lijst.

Daarnaast krijgt een kandidaat nu 2 minuten om zich voor te
stellen. En dat is het. Daardoor gaan charisma en uitstraling meer tellen dan
inhoud, expertise of achtergrond. Een lijst vol charismatische mediagenieke
politici is niet per se de beste lijst om beleid of wetgeving te maken. Het
werk in de Tweede Kamer gaat echt om meer dan debatten of televisieoptredens.
Het draait om parlementair handwerk, dat vereist politiek inzicht, bestuurlijk
gevoel en inhoudelijke expertise. Zeker met een week interne campagne is het nu
moeilijk daar een oordeel over te vellen.

En laten we eerlijk zijn het huidige stelsel is niet media-geniek.
Het congres is live uitgezonden op de politiek 24. De voortdurende schorsingen,
de langdurige stemmingen, de opstandige zaal en chaotische procedure hebben
niet naar buiten het profiel van een partij geprojecteerd die een betrouwbare
coalitiepartner is. Maar een chaotische partij met een onvoorspelbaar congres.
Het is in dit geval misschien relevant om op te merken dat Groene partijen
met een meer mainstream partij
organisatie een betere kans hebben op duurzaam regeringsdeelname.

Wat is de conclusie? Moeten we terug naar het lijstenstelsel
van voor Borghouts? Schotten terug in de blokken? Een ledenstemming op
internet? Of is er een alternatief? Ik ben er nog niet uit. Ik zou wel liever
de kandidatencommissie meer mogelijkheden geven om een gebalanceerde lijst
samen te stellen. Ook heb ik een voorkeur voor een stelsel dat minder tijd kost. Een stelsel dat respectvoller met kandidaten om gaat en hun ambitie
minder bespeeld.

Er zijn een aantal dingen die me interessant lijken: de
mogelijkheid “eens met het oordeel van de kandidatencommissie” te stemmen zoals
in de het kiesstelsel van D66. De mogelijkheid om niet per plek maar per blok
te stemmen
. De mogelijkheid om slechts een preferentie ordening in te dienen,
op basis waarvan de lijst wordt samengesteld. De schotten terug tussen de blokken. Ik ben er nog
niet uit. Maar na gisteren lijkt me duidelijk: er moet iets gebeuren.

Leave a Reply