Groentjes ingewijd in de Linkse Kerk

GroenLinks gaat terug naar haar roots. Bij het twintigjarige bestaan organiseren het Wetenschappelijk Bureau en de GroenLinks Academie een lezingencyclus over de idealen van GroenLinks. Waar liggen de ideologische wortels van de partij? Wat is er over van de partijen die ooit GroenLinks oprichtten? En welke lessen kunnen we leren over de fusie voor de ontwikkeling van het huidige politieke landschap?

Drie prominente GroenLinks'ers, die ieder een van de voorgangers van GroenLinks vertegenwoordigen, discussieerden over het verleden en de toekomst van GroenLinks. Voor de CPN was voormalig partijvoorzitter en Rotterdams wethouder Herman Meijer uitgenodigd. Voor de PPR was het voormalig PPR-leider en senator Bas de Gaay-Fortman. Voor de PSP, en dat is misschien wel het meest tekenend, was oud-PSP leider en Amsterdamse wethouder Andree van Es uitgenodigd. Zij had te druk maar ook haar vervangster, voormalig PSP-senator en kersvers gekozen Noord-Hollandse Statenlid Titia van Leeuwen was bezet. En dus werd deze bloedgroep vertegenwoordigd door Paulus de Wilt, portefeuillehouder van GroenLinks in het stadsdeel Amsterdam West. Ook de gespreksleider, partijvoorzitter Henk Nijhof, heeft zijn wortels in de PSP. Van de vier bloedgroepen is de PSP het sterkst vertegenwoordigd binnen het actieve partijkader.

Van echte bloedgroepen was binnen GroenLinks nooit sprake, De Gaay Fortman: "GroenLinks heeft geen last van mastodonten die ongevraagd adviezen geven en mensen zo voor de voeten lopen. Vanaf het begin waren de bloedgroepen verdwenen op een kleine groep PSP'ers na."

Er was geen representant aanwezig van de EVP stroming – des te opvallender omdat de bijeenkomst, vanwege het grote aantal aanmelding was uitgeweken naar een kerk. Herman Meijer, actief bij Christenen voor Socialisme: "de EVP was vrij laat aangehaakt bij het onderhandelingen over de vorming van GroenLinks. Maar in de partij zelf is de partij wel prominent aanwezig door de Linker Wang.  GroenLinks is altijd rijk geschakeerd gebleven op het punt van godsdienst."

 

Veranderende Partijculturen

De EVP en de PPR zijn allebei opgericht door progressieve Christenen, die zich niet meer thuis voelden bij de Christelijke partijen. De Gaay Fortman werd "van huis uit lid van de Anti-Revolutionaire Partij", één van de voorgangers van het CDA: "bij mij is het begonnen met de overtuiging dat je politiek en geloof niet met elkaar moet verbinden. De PPR is nooit een confessionele partij geweest. We hadden een programma met honderd punten. Het waren honderd voorhoedepunten: milieu, welzijn boven welvaart, een democratische economie en atoompacifisme. We waren een voorhoedepartij, een mentaliteitspartij."

De CPN maakte in de jaren '70 een opmerkelijke transformatie door, Meijer: "Ik ben in 1974 lid geworden van de CPN. Ik kwam direct uit de studentenbeweging. Heel veel oude communisten waren dolgelukkig dat studenten met radicaal-democratisch opvattingen bij de partij kwamen, zodat ze de Stalinistische traditie van zich af konden werpen. Ik zat toen bij de flikkerbeweging. We noemde ons toen trots "flikkers" en "potten". Niks conformisme! Dat vonden die oude communisten waanzinnig spannend."

Ook binnen de PSP waren veel jonge studenten actief, De Wilt: " De PSP dat was een rare club. Het was geen partij van grijze mensen. Maar het was een partij van uitsluitend twintigers met af en toe een opa, die daar af en toe college gaven. Het was een partij van theoretici."

 

Van Klein Links naar GroenLinks

Bij de verkiezingen van 1977 verloren de kleine linkse partijen zwaar. De PSP was zwaar gedemoraliseerd, De Wilt: "de ideologische discussies vonden in steeds kleiner kring plaats. Mensen uit de vakbeweging gingen naar de PvdA." Hetzelfde patroon is zichtbaar binnen de de PPR, na de verkiezingen van 1977  "hebben heel veel deskundige politici de partij verlaten: mensen die wat konden hadden geen ruimte binnen de partij," aldus De Gaay Forman.

Na 1977 begint het idee van samenwerking tussen deze kleine linkse partijen te leven. Met name lokale afdelingen gaan gezamenlijk optrekken. De ideologische verschillen tussen de partijen speelden bij lokale kwesties veel minder, De Gaay-Fortman: "de PSP ging op veel onderwerpen heel ver. Ze spraken op hun congres bijvoorbeeld over nationalisering van de hele economie. En dan vroeg er iemand of de ijscoman ook genationaliseerd moest worden. En ja, die moest ook genationaliseerd worden. Dat soort onderwerpen speelden helemaal niet in gemeenteraden."

Meijer: "mensen die in gemeenteraden actief waren, die waren allemaal voor samenwerking. Ook veel mensen die actief waren in de vakbeweging waren voor. Ze hadden daar geleerd om ondanks meningsverschillen samen te werken."

Het duurt twaalf jaar totdat de partijen op het nationale niveau samen gaan, De Wilt: "het onstaatsmoment was heel bijzonder. Op de laatste avond van de onderhandelingen hadden we in de Beurs van Berlage een bijeenkomst georganiseerd vanuit lokale samenwerkingsfracties. Het was bedoelt om druk te zetten op de onderhandelaars. Daartegenover in De Rode Leeuw zaten ze daar het definitieve akkoord te schrijven. Toen de uitslag bekend werd, werd het een groot feest."

 

Slim Links?

Welke lessen geven de oud-gediende mee aan het het huidige GroenLinks? Meijer: "als je naar onze Tweede Kamerfractie kijkt dan is de uitstraling te academisch. Het is te weinig aards. Je moet over de scheiding tussen hoog- en laagopgeleiden heen stappen. Je moet ervoor zorgen dat je die mensen niet verliest."

De Gaay Fortman kijkt daar anders naar: "dat noemde wij vroeger de bewusteloze kiezer. Mensen die zich niet bewust waren van wat er in de politiek speelt. Die mensen die trekken wij niet."

Meijer ziet dat toch anders: "GroenLinks was ooit de grootste partij onder Marrokaanse Rotterdammers. De partij maakte er werk van om zijn wortels te houden met deze groep en hen herkenbaar te representeren. Het zijn reële kiezers voor ons."

De Wilt is het met Meijer eens: "deze ellende begon in 1994. Toen zeiden ze: we moeten de pretentie kwijt dat we de mensen aanspreken waarvoor we het opnemen. We zouden ons moeten positioneren als "Slim Links". Dat was een cruciale fout. Zodra je de pretentie verliest om die mensen aan te spreken dan wordt je gezien als een elitaire partij."

Leave a Reply