Filosoferen over de kredietcrisis

Ik had er erg veel zin in, maar het viel erg tegen. Tegenlicht had een speciale uitzending over de filosofie van de kredietcrisis. Het werd aangekondigd als de visie van Martha Nussbaum, een invloedrijke progressieve filosofe, op de crisis. Maar Nussbaum was een paar minuten aan het woord, waar ze de zelfde oude kool kwam stoven. Een toespraak van Naomi Klein die er door heen was geplakt was stukken interessanter.

Volgens mij werden er twee fouten gemaakt in de uitzending. De kredietcrisis wordt geponeerd als een morele crisis. Een crisis dus van de westerse moraal, de manier waarop mensen hun eigen leven vorm geven. Egoisme dat zou het centrale probleem zijn, hebberigheid, graaigedrag van de top. Nieuwe normen en waarden zouden nodig zijn. Ik ben het daar niet mee eens. Hebberigheid, egoisme en graaigedrag zijn in financiele instellingen op een perverse manier in gezet: zowel aan de top van die bedrijven als bij lenende burgers werd er op een verkeerde manier gebruik gemaakt van deze eigenschappen. Maar met andere incentives kan je een heel andere wereld creeeren nog steeds op basis van egoisme en hebberigheid, een goed voorbeeld is de groene belasting verschuiving waar wij zo voor zijn: belast milieuvervuiling meer en arbeid minder dan zullen bedrijven uit eigen belang groene werkgelegenheid gaan creeeren. In die zin is de kredietcrisis een politieke crisis omdat hij gaat om de vraag hoe morele voorkeuren in combinatie met sociale structureren bepaalde negatieve gevolgen hebben: het is geen crisis van de preferenties alleen.

Martha Nussbaum maakte een groot punt van haar capabilities approach: dat de gemeenschap ernaar moet streven mensen in staat te stellen bepaalde waardevolle praktijken en toestanden te bereiken, zoals gezondheid, recreatie, en religie. De nieuwe economisch moraal moest volgens Nussbaum gestoeld zijn op deze benadering. Echter de kredietcrisis is geen crisis van "doelen", maar een van middelen. De vrije kredietmarkt die we hadden is een middel om goederen te verdelen. Geen doel op zich. We kunnen via de vrije markt of overheidsplanning de waardevolle toestanden van Nussbaum zeker stellen, of andere maatschappelijke doelstelling zoals greatest happiness. Dat is een simpele kwestie van organisatie.

Ik zag bij Tegenlicht dus geen schokkende inzichten over de filosofie van de kredietcrisis, maar misschien wordt het daar wel eens tijd voor …

Leave a Reply