Is religie slechts een mening?

D66-raadslid Thijs Kleinpaste en prominent PvdA'er Marcel Duyvestein knalde er vorige week keihard in: ze stelde dat religie 'maar' een mening is. En daarom moet de overheid zich niet met religie bemoeien. In hun ogen worden religieuze mensen stelselmatig voor getrokken ten opzichte van de niet-religieuze meerderheid: in het onderwijs, met de belasting, in de Grondwet. Kleinpaste en Duyvestein streken daarmee tegen de haren van Christelijk Nederland in. SGP-, CDA- en ChristenUnie-jongeren, maar ook een progressieve Christen uit GroenLinks stelden dat religie meer dan een mening is, daar moeten Duyvestein en Kleinpaste rekening mee houden, zo stelde ze. Waar staan progressieve liberalen tussen de radicale anti-klerikale atheisten en orthodoxe confessionele Christenen?

De kern van het betoog van Kleinpaste en Duyvestein kwam op het volgende neer:  "[h]et probleem zit hem in de neiging het geloof in god net even hoger te waarderen dan willekeurig welke andere mening. (…) [Het is] idioot dat de ene mening meer bescherming geniet dan de andere." En daarom "[moeten] [p]rivileges voor religies en gelovigen dus zoveel mogelijk uit de wet- en regelgeving geschrapt worden"

Daar tegen over stelde zich een groep politiek Christenen van diverse pluimage.  Zo stellen de een drietal jongeren vanuit CU, SGP en CDA: "[e]en religie, komt [in tegenstelling tot een mening] niet uit de mens voort, maar is een geopenbaarde waarheid met transcendente oorsprong". En dat heeft volgens SGP-jongeren Nijsink morele en politieke implicaties: "[h]et geloof in God, als moreel kader, verkies ik boven een relativerende visie waarin alles gelijk is en waar er geen mening boven een andere mening telt." En juist daarom pleit hij voor de Vrijheid van Godsdienst, tegenover de gelijkstelling van meningen: "Wie gelijkheid afdwingt verkleint vrijheid en wie vrijheid predikt moet ervan doordrongen zijn dat vrijheid op den duur leidt tot ongelijkheid, omdat mensen niet gelijk zijn." Theo Brand, een exponent van een progressief-Christelijke traditie stelt: dat "dat kerken vaak plaatsen zijn waar liefdadigheid plaatsvindt, waar mensen zich bezinnen, waar ruimte is voor opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers" niet erkent wordt door Duyvestein en Kleinpaste."

Een progressieve liberale visie op de relatie tussen kerk en staat, in de traditie van John Locke, stelt dat dat zowel de anti-klerikalen als de confessionelen deels gelijk en deels ongelijk hebben.

Ik ben zelf niet gelovig maar ik realiseer me dat religie voor veel mensen een heel belangrijke rol in hun leven speelt. Zo zeer dat je het niet kan afdoen als "zo maar een mening." Het is een diep-gevoelde verbinding met een God en de wereld om je heen. Een keuze voor een religie is, is niet hetzelfde als een keuze voor een bepaalde kleur kleding: voor velen heeft geloof heeft eigenlijk alleen waarde als je het vanuit je diepste 'ik' beleidt. 

En wat betekent dit voor de overheid? Juist omdat geloof zo waardevol is, juist omdat geloof zo zeer van binnen wordt beleefd, moet overheid dat zich daar verre van houden. Dat betekent dat de overheid geen geloof mag opleggen, er moet vrijheid van godsdienst zijn. Juist omdat geloof alleen waardevol is als mensen er zelf echt in geloven mag er geen sprake zijn van dwang. Gelukkig pleit geen van de auteurs voor religieuze dwang. Maar Kleinpaste en Duyvestein pleiten er wel voor om religieuze privileges af te schaffen. Daar zou een progressieve liberaal het mee eens zijn: juist als je religie als iets zeer waardevols ziet, juist als je stelt dat religie een diepe, persoonlijke keuze van mensen zelf is, dan moet de overheid hier verre van blijven. De overheid moet op geen enkele manier religie bevoor- of benadelen, juist omdat mensen daar vrij en zelfstandig voor moeten kiezen.

Religieuze mensen moeten op dezelfde manier behandeld moeten worden niet-religieuze mensen. Is het legaal om in de privacy van je eigen huis wijn te drinken en brood te eten? Dan moet het ook legaal zijn een eucharistieviering te houden. Is het legaal om als bakker een medewerker te ontslaan omdat hij homoseksueel is of te weigeren omdat hij Christen is? Dat lijkt me niet het geval. Dus kunnen religieuze gemeenschappen zich ook niet het recht toe eigenen: een docent mag niet ontslagen worden van een Christelijke school omdat hij homo is, en een Christelijke omroep of krant mag geen sollicitant weigeren omdat hij niet-Christelijk is.

Juist omdat religie zo belangrijk is, juist als je het waardevol vindt als mensen vrij tot God komen dan moet je dat niet bevoor- of benadelen als overheid. Dan gaan mensen Christendom veinzen om aan werk te komen, belastingvoordeel te krijgen of op de beste school terecht te komen. En daarmee verliest geloof aan waarde.

Ten slotte, de tegenstelling tussen vrijheid van godsdienst en gelijke behandeling die Nijsink schetst en waar veel SGP'ers en CU'ers zich op beroepen bestaat in mijn ogen helemaal niet. Gelijke behandeling is namelijk de kern van vrijheid van godsdienst. Religie mag geen reden zijn om mensen ongelijk te behandelen: dat beschermt gelovigen tegen de overheid: zij mogen niet aangepakt worden op het enkele feit dat ze gelovig zijn. Een ongelijke behandeling van gelovigen en ongelovigen doet af aan de waarden van religie.

Leave a Reply