Piece-meal Social Engineering en Aanbestedingen

Gister organiseerde het panel beginselen een debat over economische politiek: wanneer markt en wanneer staat? Hoeveel zeggenschap voor arbeid en hoeveel voor kapitaal? Een aspect dat in de discussie naar voren kwam is hoe overheden om gaan met aanbestedingen aan geprivatiseerde of verzelfstandigde bedrijven. Vanuit het perspectief va de filosofie van Karl Popper uitermate interessant.

Waar vroeger staatsbedrijven onder directe controle van de overheid diensten als energie, openbaar vervoer etc. aanboden wordt dit nu vaak gedaan door geprivatiseerde of verzelfstandigde overheidsbedrijven. Een bedrijf krijgt voor een bepaalde periode de concessie om een goed of dienst te produceren. De overheid stelt in deze concessie een aantal eisen, waaraan het bedrijf moet voldoen. Bijvoorbeeld bij de NS stelde het ministerie van Verkeer en Waterstaat de eis dat de NS punctueel zou zijn. De NS hield zich aan zijn concessie, werd punctuelere maar in ruil daarvoor verlengde zij de reistijd iets (zodat ze meer speling had). De markt reageerde snel op de eisen die door de consument werden gesteld. In de laatste concessie is dus verkorten van de reistijd toegevoegd. Nou stelde Lot van Hooijdonk dat dat dom was geweest van de V&W. Ze hadden veel beter moeten nadenken wat zij van de NS verwachtte.

Karl Popper zou daar heel anders over na gedacht hebben: je weet namelijk nooit precies wat je wilt als burger, consument en zeker niet als overheid. Je weet alleen dat er bepaalde dingen zijn die je niet weet (namelijk te laat komende treinen). Daarnaast weet je ook nooit wat alle gevolgen zijn van het invoeren van een bepaalde verandering. Het stelsel van concessies dwingt de overheid om periodiek te kijken naar de diensten die geprivatiseerde overheidsbedrijven aan bieden. Ze kan dan iedere keer een klein beetje bij sturen om bepaalde negatieve effecten of kenmerken te verminderen: als de overheid nieuwe eisen stelt in de concessie. Vervolgens wordt de overheid voor een bepaalde periode gedwongen om de markt zijn gang te laten gaan. Dit lijkt sterk op wat Karl Popper piece-meal social engineering noemt. Het is de rol van de overheid om door kleine stappen bepaalde maatschappelijke euvels (in dit geval te laat komende treinen) te bestrijden. Niemand heeft een blauwdruk voor hoe de NS het best iedereen helemaal gelukkig kan maken, maar je kan wel een klein beetje aan de knoppen van de organisatie draaien om te kijken wat het beste resultaat oplevert. Door de structuur in concessies wordt de overheid gedwongen periodiek na te denken over het aangeboden goed of dienst. Vervolgens moet zij zich een periode onthouden van ingrijpen (als de concessie is ingesteld) en laat zij de markt haar gang gaan om zo efficient mogelijk te voldoen aan haar eisen. Een prachtige wisselwerking tussen markt en staat.

Leave a Reply