Bij de opheffing van de faculteit

De Leidse Faculteit van de Wijsbegeerte wordt opgeheven in ruil van een Faculteit der Humaniora. Samen met Godsdienstwetenschappen en Letteren en misschien Archeologie en Kunsten wordt er een grote faculteit gemaakt. Ik denk dat dit geen goede keuze is vanuit het opzicht van bepaalde disciplines van de filosofie. De wijsbegeerte heeft een aantal disciplines. De onderscheiden zijn lastig te maken. Ik zal hier drie (of vier) onderscheiden aanstippen.

Een belangrijk onderscheid is tussen de historische en thematische benadering van de wijsbegeerte. Het onderscheid filosofen die bezig zijn met de analyse en bestudering van de teksten en opvattingen van bepaalde filosofen, vaak gekoppeld zijn aan bepaalde periodes en traditiesL Plato-kenners of studenten van Descartes. En er zijn filosofen die zelf proberen vragen te beantwoorden, vaak op basis van een bepaalde thematische interesse. Politiek filosofen of metafysici. Natuurlijk is er overlap tussen de twee velden, want Plato heeft bijgedragen aan bv. de politieke filosofie of de metafysica.

Binnen de thematische benadering zijn er een aantal centrale vragen gekoppeld aan een aantal belangrijke disciplines.

  • Wat is de werkelijkheid? Welke dingen bestaan? Dit zijn centrale vragen uit de metafysica;
  • Hoe moet ik handelen? Wat is rechtvaardig? Dit zijn de centrale vragen uit de ethiek;
  • Wat kan ik weten? Aan welke regels moet wetenschap zich houden? Dit zijn centrale vragen uit de epistemologie.
  • Wat is waarheid? Aan welke regels moet een redenering zich houden? Dat zijn centrale vragen uit de logica.
  • Wat is mens? Hoe verhoudt de mens zich tot de cultuur? Dat zijn centrale vragen uit de wijsgerige antropologie.

Ieder van deze velden heeft een bijzondere relatie met bepaalde takken van de wetenschap. De logica met de wiskunde, de metafysica met de natuurwetenschappen, de ethiek met de sociale wetenschappen en het recht, de wijsgerige antropologie met mens- en cultuurwetenschappen. Veel velden van de filosofie bevinden zich expliciet op grensgebieden: denk aan politieke filosofie (tussen ethiek en de sociale wetenschappen), filosofie van de taal (tussen logica en taalwetenschappen), filosofie van de geest (tussen metafysica en psychologie).

Ook is er een onderscheid in methode. Er is niet een filosofische methode, ook zelfs niet eens een aantal afgebakende methodes. Je zou wel een lijn kunnen trekken tussen filosofen die met name gebruik maken van literatuurwetenschappelijke technieken als hermeneutiek, etymologie en retorica en tussen filosofen die met name gebruik maken van logische technieken en van strikte redeneringen van uit axioma’s.

In een aparte faculteit der wijsbegeerte kan er interdisciplinair gewerkt worden tussen filosofen en wetenschappers uit alle velden. De wijsbegeerte is onafhankelijk en kan dus een balans zoeken tussen kritiek en cooperatie.

In een faculteit der humaniora worden bepaalde takken van de filosofie bevoordeeld. Als je een faculteit samenwerkt met historici en literatuurwetenschappers komen bepaalde benaderingen en technieken beter uit. Door in een omgeving te komen gevuld met taal-, cultuur- en menswetenschappen zullen bepaalde vormen van interdisciplinaire samenwerking gestimuleerd worden.

In een faculteit der humaniora verwacht ik dan dus dat filosofie historisch georienteerd is, een meer literatuurwetenschappelijke techniek hanteert en met name interesse heeft voor taalfilosofische, cultuurfilosofische of filosofisch antropologische vraagstukken. Mocht ik nu net meer geinteresseerd zijn in de thematisch georienteerde filosofie, in de meer logica-georienterde methode en in thema’s als ethiek, met name politieke filosofie en epistemologie, met name wetenschapsfilosofie. Op een faculteit der Humaniora voel ik mij niet thuis.

Leave a Reply