Nietzsche, Arendt, Vrijheid & Gelijkheid

Mijn relatie tot continentale filosofen als Martin Heidegger, Friedrich Nietzsche en Hannah Arendt is ietwat problematisch. Ik denk dat een van mijn problemen het beste uitgedrukt wordt Heidegger zelf: "Making itself intelligible is suicide for philosophy." Voor mij als analytisch filosoof staan logica, rationaliteit en transparantie centraal. Ik begrijp die continentale filosofen vaak gewoon niet, terwijl analytische filosofen proberen zichzelf duidelijk te maken.

Toch zijn aspecten van Nietzsche’s en Arendt’s filosofie verlokkend. Nietzsche heeft een radicale visie op vrijheid: de vrijheid van individuen om meester te zijn van hun eigen leven, los van de conformistische massa en de bestaande moraal. Nietzsche is de filosoof van de zelfverwerkelijking. Arendt heeft een radicale visie op democratie, die terug gaat op de idealen van Atheense democratie: mensen vinden vrijheid in de publieke sfeer, door directe participatie en het publieke debat. Arendt is de filosoof van de zelfbeschikking. Mooi toch? Linkse vrijheidslievende politiek zou zich moeten laten inspireren door Arendt en Nietzsche.

Onderliggend aan de filosofie van Nietzsche en Arendt ligt echter een  notie die niet te verenigen is met linkse (of vrijheidslievende) politiek. Ze staan namelijk voor ongelijkheid, vrijheid voor enkelen en onvrijheid voor velen. Nietzsche bewondert die individuen die zich los kunnen maken van de massa en veroordeelt de instincten van de massa. Slechts enkelen kunnen echt vrij zijn. Arendt, bouwt voor op de Atheense democratie, waar slechts enkelen in het publieke debat kunnen deelnemen. Volgens haar zijn er verschillende manieren om in het leven te staan, en slechts een daarvan is geschikt voor deelname in het publieke debat. Alhoewel ze er niet expliciet over is, is democratie slechts geschikt voor de enkelen.

Nietzsche en Arendt staan misschien voor vrijheid maar menen niet dat iedereen vrijheid aan kan. Slechts enkelen kunnen dat. Linkse vrijheidslievende politiek zou op zowel vrijheid als gelijkheid gericht moeten zijn.

Mijn problemen met deze continentale filosofen is niet alleen dat ik (deels) ze niet begrijp, dat ze op belangrijke thema’s stil vallen maar ook dat wat ze zeggen niet te verenigen is met mijn principes, vrijheid en gelijkheid.

Leave a Reply