{"id":137,"date":"2010-10-06T23:34:35","date_gmt":"2010-10-06T21:34:35","guid":{"rendered":"http:\/\/cmonotjes.web-log.nl\/vrijheid_gelijkheid\/2010\/10\/vrijzinnig-paternalisme-.html"},"modified":"2010-10-06T23:34:35","modified_gmt":"2010-10-06T21:34:35","slug":"vrijzinnig-paternalisme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.simonotjes.nl\/?p=137","title":{"rendered":"Vrijzinnig Paternalisme?"},"content":{"rendered":"

Zijn vrijzinnigheid en moralisme te verenigen? Daarover is het debat in GroenLinks weer geopend.  Sinds 2004 speelt
\nvrijzinnigheid een steeds sterkere rol in de partij. Dat leidde tot een felle
\ndiscussie tussen gemeenschapsgeori\u00ebnteerde moralisten en vrijzinnige
\nvernieuwers. Met het nieuwe programma van uitgangspunten, dat benadrukt dat
\nGroenLinks staat voor een combinatie<\/em>
\nvan openheid en gemeenschapszin, leek er een compromis gevonden te zijn. Echter
\nin een nieuwe cyclus van discussie-avonden over \u201cvrijzinnig paternalisme\u201d die
\ngeorganiseerd wordt door het Wetenschappelijk Bureau van GroenLinks en de GroenLinks
\nAcademie, is de discussie weer helemaal terug. De centrale kwestie is dat
\nGroenLinks aan de ene kant GroenLinks steeds een vrijzinnige liberale partij
\nis, maar aan de andere kant staat GroenLinks ook voor een groene en sociale
\nsamenleving. Zo\u2019n samenleving vereist dat mensen hun gedrag veranderen. Kan de
\npolitiek mensen aan de ene kant vrij laten en aan de andere kant mensen toch
\nsturen om de juiste keuzes te maken? Kunnen vrijzinnigheid en moralisme
\nverenigd worden?<\/span><\/p>\n

 Bij de eerste
\ndiscussie-avond kwamen er twee visies naar voren, hoe vrijzinnigheid en
\nmoralisme verenigd konden worden. Joel Anderson, als filosoof verbonden aan de
\nUniversiteit van Utrecht, gaf een kritische beschouwing over het boek \u201cNudge\u201d
\nvan de Amerikaanse econoom Thaler en jurist Sunstein. Een Nudge is een
\naanpassing van de manier waarop mensen hun keuzes maken. Mensen worden niet
\ngedwongen het goede te kiezen, maar ze worden daar naar toe te bewogen.
\nBijvoorbeeld, in een supermarkt beslissen mensen niet altijd rationeel. De plek
\nwaar een product staat is heel belangrijk voor of het verkocht wordt. Zo worden
\nproducten die op ooghoogte staan meer verkocht dan producten waarvoor je moet
\nbukken. Verkopers weten dit en zetten producten zo neer dat mensen net meer of
\nduurdere producten kopen dan ze van plan waren. Thaler en Sunstein stellen voor
\nom deze irrationaliteit te gebruiken: zet de gezonde producten op ooghoogte
\nneer en laat mensen bukken voor ongezonde producten. Beleidsmakers kunnen op
\nmeer vlakken de manier waarop mensen kiezen aanpassen. Zo kunnen ze mensen vrij
\nlaten en toch laten kiezen wat beter voor hen is. Anderson was kritisch over
\ndeze benadering. Zijn voornaamste bezwaar was dat Nudges een vorm van
\nmanipulatie zijn die op een ondemocratische manier zouden kunnen worden
\ningezet. \u201cHet is het perspectief van de expert die weet wat goed voor mensen
\nis. Er is echter heel weinig aandacht voor de vraag hoe de experts beteugeld
\nkunnen worden. Waar ligt de grens tussen Nudges en bemoeizucht? Zolang niet
\nwordt uitgelegd dat en waarom ze gebruikt worden, zijn Nudges ondemocratisch.\u201d <\/span><\/p>\n

 Dick Pels,
\ndirecteur van het Wetenschappelijk Bureau had een andere, radicalere visie op
\nhet paternalisme.  <\/span>Hij observeert
\nin de huidige samenleving \u201ceen tendens die individuen ziet als soevereine entiteiten
\ndie recht hebben op hun eigen mening en om zo te handelen als ze zelf willen.
\nDat is een groot gevaar voor onze cultuur.\u201c Tegenover dit doorgeslagen
\nindividualisme is een tegenbeweging noodzakelijk: \u201ceen samenleving heeft een
\nelite nodig die een voorbeeld geeft van goed gedrag. Een politieke partij moet
\neen normatieve richting aangeven door een idee van het goede leven formuleren
\nen dat uit te dragen.\u201d De vraag rijst welk idee van het goede leven GroenLinks
\nheeft. \u201cDe kern daarvan is dat mensen het beste uit zich zelf moeten halen, dat
\nze een eigen idee van het goede leven kunnen ontwikkelen. Dat betekent  <\/span>bijvoorbeeld dat mensen geen slaaf zijn
\nvan het consumentisme. Het vereist dat mensen matiging, zelfkritiek en
\nzelfbeheersing ontwikkelen. Maar ook dat GroenLinks moet optreden waar zware
\ngemeenschappen de individuele vrijheid van bijvoorbeeld vrouwen of homo\u2019s
\nschenden. \u201c Pels verwijst graag naar Jacques de Kadt die pleitte voor
\n\u2018socialisme ten behoeve van het individualisme\u2019. Het gaat hier eigenlijk om
\n\u2018paternalisme ten behoeve van het individualisme\u2019. In deze zin streeft Pels een
\nvrijzinnige vorm van het paternalisme na: mensen moeten worden verheven tot het
\nvrijheidsideaal. En daarvoor mogen \u201cvrij zware paternalistische middelen kunnen
\nworden ingezet.\u201d <\/span><\/p>\n

Nudge van Thaler
\nen Sunstein en \u2018paternalisme ten behoeve van het individualisme\u2019 van Pels zijn
\nallebei vormen van vrijzinnig paternalisme. Beide proberen ze vrijheid en
\nmoralisme te verenigen. Thaler en Sunstein willen mensen vrij te laten en hen
\ntoch te sturen naar een juiste keuze. Zij proberen de kool en de geit te
\nsparen: tegelijkertijd vrijzinnig en paternalistisch zijn. De relatie die Pels
\nvoorstelt tussen het paternalisme en vrijzinnige politiek is anders.
\nPaternalisme is noodzakelijk voor het liberalisme. De politiek moet
\npaternalistisch optreden zodat mensen een vrij leven kunnen leiden. Echter de
\nvraag die Anderson stelde over Thaler en Sunstein is evenzeer van toepassing op
\nPels: Dit is het perspectief van de expert die weet wat goed is. Hoe wordt
\ndeze  <\/span>beteugeld? En waar ligt de
\ngrens tussen bemoeizucht en libertair paternalisme?<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Een kortere versie van dit artikel verscheen ook in het GroenLinks Magazine van Oktober 2010<\/em>
<\/span><\/p>\n

 <\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zijn vrijzinnigheid en moralisme te verenigen? Daarover is het debat in GroenLinks weer geopend.  Sinds 2004 speelt vrijzinnigheid een steeds sterkere rol in de partij. Dat leidde tot een felle discussie tussen gemeenschapsgeori\u00ebnteerde moralisten en vrijzinnige vernieuwers. Met het nieuwe … Continue reading →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-137","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.simonotjes.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/137","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.simonotjes.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.simonotjes.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.simonotjes.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.simonotjes.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=137"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.simonotjes.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/137\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.simonotjes.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=137"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.simonotjes.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=137"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.simonotjes.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=137"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}