Spinoza over Moslims

Vrijzinnige politici hevelen graag filosofen als Spinoza op. Spinoza staat voor de Gouden Eeuw, een tijd van van tolerantie en vrijheid. In de huidige tijd van intolerantie kunnen we veel van deze filosoof leren. Denken ze.

In het debat over de kosten van immigratie in September 2009 noemde Pechtold Spinoza in een lijst van waardevolle migranten tussen Islamitische gastarbeiders:

"Denk
aan de hugenoten, de Portugese joden en Spinoza,
misschien wel de grootste Nederlandse denker, maar een
immigrant. Denk aan de gastarbeiders uit Turkije en
Marokko die wij hier zelf naartoe hebben gehaald om
vacatures te vervullen voor werk dat wij zelf niet wilden
doen."

Op het voor-laatste GroenLinks congres echo’de Halsema Pechtold:

"In al zijn bescheidenheid is Spinoza wellicht de grootste denker van de Nederlandse geschiedens."

Halsema en Pechtold omarmen Spinoza. Ze zien hem als het Nederlandse gezicht van de Verlichting. De Verlichting is een traditie vrijheid en tolerantie in hun ogen. Een traditie die we nieuw leven moeten in jagen. Halsema en Pechtold staan voor een herleving van de waarden van de verlichting. Ze verzetten zich tegen de religieuze intolerantie tegen de Islam, waar Wilders de belangrijkste woordvoerder van is.

Wat Halsema en Pecthold vergeten is dat de Verlichting twee kanten heeft: Israel noemt dat de radicale en gematigde Verlichting. Dick Pels spreekt in dit verband over het "Verlichtingsfundamentalisme". Een vorm van Verlichting die zo hard op komt voor vrijheid dat het alles eraan opgeeft. Een vorm van seculier fundamentalisme. Een vorm van verlicht denken dat religie uit de publieke sfeer wil halen, sterker nog dat eigenlijk alle religie linea recta naar de mestvaalt van de geschiedenis wil verwijzen. Halsema, Pechtold en Pels staan niet in die traditie. Zij zijn exponenten van de ruimte voor verschil, van de matiging en tolerantie voor de islam.

In dat geval is Spinoza een slechte keuze. Hij behoort, volgens Israel in elk geval, tot de traditie van de radicale verlichting. Een stroming die weinig op heeft met religie en in het bijzonder met de islam. In het voorwoord van het Theologisch Politiek Tractaat

"The Turks have organized this very effectively. Believing as they do that it is wicked even to argue about religion, they fill the minds of every individual with so many prejudices that they leave no room for sound reason, let alone doubt."

-Loopt u even mee- de Turken -de term in die tijd werd gebruikt voor Moslims- hebben het effectief georganiseerd: -Spinoza is hier ironisch, hij is hier zelf geen voorstander van- Ze geloven dat je niet over religie mag debateren -ze willen de vrijheid van meningsuiting inperken. Spinoza is de grootste voorstander van de vrijheid van meningsuiting van zijn tijd. Daar is de rest van het boek aan gewijd. Voelt u al waar dit misgaat: de islam beperkt de vrijheid van meningsuiting- en daarom vullen ze de geest van iedereen met vooroordelen -de islam vult de geesten van hun volgers met religieuze onzin- die geen ruimte laten voor rede, laat staan voor twijfel -Dames en heren, u leest het goede die o zo verlichte Spinoza: de islam is een bedreiging voor de rede-.

Dat klinkt toch verdacht veel als de retoriek van Geert Wilders, -op zijn wat rationelere momenten- zoals in de rechtszaal vanochtend in de rechtbank: "de islam staat haaks op vrijheid." In specifiek tegen onze belangrijkste vrijheid: de vrijheid van meningsuiting. De vrijheid om te zeggen wat je denkt. Omdat deze vrijheid zo waardevol is om de waarheid te leren kennen. We moeten onze vrijheid beschermen tegen bedreiging. Onzin natuurlijk, met name omdat Wilders pretendeert dat er een monolithische, ware Islam bestaat, die hij kent, en die onafhankelijk is van wat de diversiteit aan moslims doet.

Spinoza dus als verlichtingsfundamentalistische PVV’er. Is er een redding voor Spinozisten en vrijzinnigen? Gelukkig hebben Spinozisten altijd een oplossing: esoterisch lezen. Turken is een codewoord. Als hij Turken zegt bedoelt hij eigenlijk Katholieken, Calvinisten of gelovigen in het algemeen. Maar als je de tekst zo leest, hoef je het eigenlijk niet te doen: dan kan je gewoon je eigen mening op voeren.

De Verlichting was niet een tijd van tolerantie voor iedereen, maar gewoon een tijd waarin mensen wat ze niet goed kenden afschilderden als gevaarlijk en ongewenst. Net zoals deze tijd was er angst voor het onbekende. Sounds familiar?

Leave a Reply