GroenLinks Amsterdam organiseerde samen met de progressieve
denktank Waterland een debat over Socialisme 2.0. Een goede reden om weer eens
na te denken over linkse politiek.

Voor je begint over Socialisme 2.0 is het goed ons eens af
te vragen wat Socialisme 1.0 ook al weer was. De aanwezige sprekers Marcel van
Dam, Ewald Engelen en Paul de Beer stelden socialisme (of sociaal-democratie) gelijk aan de (huidige) verzorgingsstaat. Socialisme is dan dus herverdeling van inkomen tussen rijk en arm.

Socialisme betekent dan dat we oog hebben voor de armsten of
dat we samen zorgen voor elkaar. In mijn ogen klinkt dat eerste verdacht veel
als het difference principle van de late great Johnny Rawls. Dat tweede
klinkt als Christen-democratie, met name als dat in de vorm gaat van het
klassieke, op katholieke principes geschoeide verzekeringsstelsel: een zorgzame samenleving.

Tegenover dat socialisme als herverdeling tussen rijk en arm
werd de meritocratie gesteld: een stelsel waarbij of je arm of rijk bent afhankelijk
is van je eigen inzet. Herverdeling is dan dus niet gerechtvaardigd. Ik voel weinig voor die meritocratie. Dat
klinkt in mijn ogen als libertarianisme, mensen hebben recht op de producten
van hun eigen arbeid. In mijn ogen mist die theorie compensatie voor ongelijke talenten en vermogens.

G.A. Cohen heeft gesteld dat socialisme traditioneel juist het principe dat je recht hebt op wat je maakt  omarmt. Socialisten maken een onderscheid tussen arbeiders ("werknemers") en bezitters
("werkgevers"). Socialisten wijzen het kapitalisme af omdat in dat stelsel werkgevers werknemers exploiteren. Werkgevers bezitten de productiemiddelen
(bedrijven, fabrieken en machines) en werknemers hebben slechts hun eigen
arbeid. Om geld te verdienen om zich zelf te onderhouden moeten werknemers gaan
werken bij werkgevers. Echter omdat werkgevers een machtspositie hebben
tegenover werknemers kunnen zij een zo laag mogelijk loon opleggen aan
werknemers. Werknemers krijgen minder loon dan waar ze recht op hebben, immers werknemers hebben recht op alle waarde die zij zelf toevoegen. Een werkgever
exploiteert werknemers omdat ze minder verdienen dan ze waard zijn. Er moet
geld worden afgegeven aan mensen die niets uitvoeren en parasiteren op
hardwerkende mensen….

Dat klinkt tot erg bekend: mensen die niets uitvoeren en
parasiteren op hardwerkende mensen. Dat is precies waar libertariers over
klagen als ze belasting moeten overdragen voor uitkeringen. In hun essentiele
aannames over rechtvaardigheid en waarde zijn socialisme en libertarianisme
identiek.

Voor een echte socialist zijn inkomensverschillen dan ook niets minder dan het gevolg van machtsverschillen. Je kan de inkomens wel gelijker maken, maar als je de onderliggende machtsstructuur niet aanpast, zal een verzorgingsstaat het kapitalisme in stand houden. Socialisten kunnen dan dus geen voorstander zijn van de verzorgingsstaat.