Vandaag schreven Jan Paternotte en Andor Admiraal in de Volkskrant dat Nederland toe was aan Amerikaanse toestanden. De onderbouwing van hun claim dat Nederland toe was aan radicale democratisering op Amerikaanse schoen was dat de verschillen tussen de Amerikaanse Republikeinse en Democratische presidentskandidaten leek op de verschillen tussen Nederlandse partijpolitici. Paternotte’s en Admiraal’s argumentatie is gebaseerd op vergelijking. Hun vergelijking loopt echter volkomen spaak, waar het partij politiek betreft.

Paternotte en Admiraal stellen: "De verschillen tussen de kandidaten zijn substantieel: Romney, Huckabee en McCain zouden in Nederland misschien Roel Pieper, Andre Rouvoet en Jozias van Aartsen heten. Het politieke verschil tussen Hillary Clinton en Barack Obama is vergelijkbaar met dat tussen Femke Halsema en Wouter Bos uit de tijd dat die zijn partij nog wilde moderniseren."

Deze vergelijking loopt spaak en omdat dit spaak loopt zijn Nederlandse toestanden in Nederland veel beter dan Amerikaanse. Laten we de vergelijking die gemaakt worden eens na lopen.

Erger wordt het nog bij Mike Huckabee als Andre Rouvoet. De zuidelijke Baptistische ex-predikant en ex-gouverneur, die zich inzet voor het afschaffen van progressieve inkomensbelasting en zich verzet tegen abortus en homo-huwelijk en een groot hek om de Verenigde Staten wil zetten om vluchtelingen buiten te houden lijkt in geen zin op de Christelijk-Gereformeerde jurist en wetenschapper: Rouvoet leidt een Christelijk-sociale partij die abortus & euthanasie heeft laten vallen jeugd & gezin, die strijd voor een land is dat open staat voor asielzoekers. Ik zie het niet: omdat ze allebei Christelijk zijn? Is dat de gelijkenis?

Met John McCain en Jozias van Aarsten zie ik het echt niet meer. De eigenzinnige veteraan uit Arizona die zijn eigen middenkoers vaart door als Republikein te staan voor progressieve belasting, belasting op CO2 en open grenzen. Hij moet nu zijn best doen om als conservatief over te komen.  Hoe lijkt hij op de ex-ambtenaar en ex-minister, die onsuccesvol pseudo-leider van de VVD werd en problemen had met de concurrentie op nationalistisch rechts van Wilders. Omdat ze allebei concurrentie op rechts hebben? Maar dan gaat het wel om een heel ander soort rechts. Wilders is een nationalist McCain heeft geen last van nationalistische oppositie (als militaire held is dat zijn probleem niet), het probleem voor hem is het economisch rechtse programma. Dat is juist waar bij Van Aartsen geen last van.

Mitt Romney als Roel Pieper. Romney komt uit een rijke politieke Mormoonse
familie. Hij leidde  investment firms, de bedrijfsvoering achter de
2002 Winter Olympics en de staat Massachusetts. Daar voerde hij
universal healthcare in en een soort homo-huwelijk. Hij probeert nu
over te komen als de conservatieve kandidaat met de nadruk op
economisch protectionisme, maar heeft problemen met zijn liberale achtergrond.
Pieper saneerde ICT-bedrijven en is nu betrokken bij allerlei
initiatieven op het gebied van infrastructuur en energie. Hij heeft na
gedacht over een politieke partij
op een soort Fortuynistische grondslag, maar liet dat al snel zitten.
Ik zie het niet: hoe lijkt de flipflopping ex-gouverneur en
ex-ondernemer op de ondernemer met politieke aspiraties voor LPF. Omdat
ze allebei ondernemer zijn? Is dat de vergelijking?

Met Femke Halsema en Wouter Bos en Barack Obama en Hillary Clinton is mij het betoog volslagen onduidelijk. Het verschil tussen Obama en Clinton gaat over het verschil tussen vernieuwing en ervaring, tussen een iets progressiever en een iets linkser programma en natuurlijk tussen een man en een vrouw, en tussen zwart en wit. Het verschil tussen Halsema en Bos gaat over een linkse progressieve politicus van het centrum van de macht en linkse progressieve politica van de marges van de oppositie. Tussen een man en een vrouw natuurlijk. Beide staan voor vernieuwing binnen hun eigen partij en zij zijn in het zelfde jaar (1998) in de politiek gekomen. Paternotte en Admiraal specificeren niet wie ze met wie koppelen, maar laat ik er dit over zeggen: okay Halsema is een vrouw en Bos is een man, maar voor de rest is er geen gelijkenis tussen hun verschil: Halsema’s politieke lijn is alleen consequenter en principieler progressief links dan de gematigde koers van Bos. Dat politieke verschil is er niet tussen de iets progressievere Obama en de iets linksere Clinton. Kijk maar naar het door de VU ontwikkelde electoral compass.

Het centrale punt van het verschil tussen het Nederlandse en Amerikaanse politieke systeem is dat het Amerikaanse partijsysteem in principe een-dimensionaal is: als je rechts bent op economische thema’s ben je dat ook op milieu, migratie en ethische kwesties. Er zijn twee groepen: progressief-linkse Democraten en conservatief-rechtse Republikeinen, progressief-rechtse groepen zijn er niet, noch conservatief-linkse. En hier lopen dan ook de vergelijkingen spaak: de Christelijke
links-conservatieve koers van Rouvoet is anders dan de Christelijke rechts-conservatieve koers van Huckabee. De middenkoers van McCain (gematigd conservatief en gematigd rechts) lijkt niet op de rechts-progressieve koers van Van Aarsten.

Opvallend is dat Paternotte en Admiraal lid zijn van D66 een partij die een economisch rechtse koers met een cultureel progressieve koers combineert: dat is een stroming waarvoor er in de Verenigde Staten geen ruimte is. Het is of rechts-conservatief of links-progressief. Het is dit twee partijenstelsel dat zo kenmerkend en noodzakelijk is voor de Amerikaanse toestanden. Het Nederlandse proportionele kiesstelsel is het beste om ruimte te geven aan de bestaande diversiteit aan politieke opinies.