Ik volg al een paar maanden het vak "filosofie van de mensenrechten" voor mijn wijsbegeerte master. Bij het laatste college had ik een fel debat over waarom terrorisme onrechtvaardig is.
Voor mij is het centrale probleem hierbij is de definitie van terrorisme. Igor Primoratz definieert het als volgt: "the deliberate use of violence, or the threat of its use against innocent people with the aim of intimidating some other people into a course of action they otherwise would not take. Bij terrorisme zijn er dus drie groepen: de dader(s), de slachtoffer(s) en diegenen tegen wie het eigenlijk gericht is. Terrorisme is dus een machtsmiddel met een bepaald doel: maar het staat vrij welk doel dat is.
Ik denk dat er volgens deze definitie niemand zichzelf als terrorist zal beschouwen. Geen enkele terrorist zal zeggen dat diegenen tegen wie hij geweld gebruikt onschuldig zijn. Als je kijkt naar bin Laden of Ulrike Meinhoff diegenen die zij raken beschouwen zij als (mede-)schuldig aan of de handelingen van Amerikaanse overheid, de westerse decadentie, het kapitalisme of het systeem in het algemeen. Ik denk dat onder deze definitie terrorisme dus feitelijk niet voorkomt. Geweld tegen andere mensen wordt bijna altijd gerechtvaardigd door schuld: zelfs de Nazis vermoordden de Joden omdat zij hen schuldig achtten aan wereldwijd complot.
Misschien is het dan aan mij, als politiek filosoof, om te bepalen wie er een terrorist is of niet en dus wie er onschuldig zijn of niet. De schuld zou dan het geweld rechtvaardigen: je mag schuldigen wel opblazen schijnbaar.
Ik denk dat je er niet omheen kunt dat in een democratisch stelsel zoals het onze wij mede-verantwoordelijk zijn voor de beslissingen die onze overheid voor ons neemt. Alleen als je je daartegen (al dan niet met terroristische middelen) niet hebt verzet, ben je er verantwoordelijk daarvoor. Ik voel mij (voor een deel) verantwoordelijk voor de Coalitie inval in Afghanistan en Irak. Ik was er tegen, ik heb mijn geluid in demonstraties laten horen, maar ik heb mij uiteindelijk moeten schikken in de beslissing van de Nederlandse Tweede Kamer en als zodanig ben ik verantwoordelijk. Daarom vind ik het standpunt "troepen terug" ook zo gratuit, zeker voor GroenLinksers: de fractie was toen voor de inval in Afghanistan, Nederland is uiteindelijk gegaan en dus moeten we verantwoordelijkheid nemen voor onze daden en vrede en veiligheid proberen te brengen in Afghanistan.
Als zodanig waren dus ook de Britten en de Spanjaarden verantwoordelijk voor de handelingen van hun overheden in Irak en Afghanistan. Het is dus triviaal: de daden die tegen ze begaan zijn, zijn geen terrorisme, volgens de definitie. Primoratz zou stellen dat ik zo het begrip schuldig uitrek. Echter democratie en sociaal contract-denken heeft alleen maar zin als je stelt dat burgers in een democratie zich mede-verantwoordelijk zijn voor de beslissingen van hun overheid. Alleen in een echte klassieke dictatuur heb je de luxe om je niet verantwoordelijk te zijn voor beslissingen van de overheid en zelfs dan zou je je kunnen verzetten tegen de dictatuur.
De belangrijkere vraag is: is geweld dan gerechtvaardigd tegen schuldigen/verantwoordelijken? Ik zou stellen: nee, want geweld is nooit gerechtvaardigd, behalve als je je daar vrijwillig aan onderwerpt. Voor mij is, zonder twijfel, de aard van onrechtvaardigheid onvrijwilligheid. Omdat ik het burgerschap van de Staat de Nederlanden accepteer mag deze geweld tegen mij gebruiken, zolang dat op basis van democratisch tot stand gekomen wetten gebeurd (mijn eigen voorwaarde). Dus accepteer ik dat als ik iemand vermoord de overheid mij mag vervolgen en mijn vrijheid beperken. Ik denk niet dat er meer nodig is om te bewijzen dat terrorisme onrechtvaardig is: de slachtoffers van terrorisme hebben nooit geaccepteerd dat de daders van dat terrorisme geweld tegen ze gebruikten: of ze nou verantwoordelijk waren of niet.