Op basis van de vier scenario's uit de bundel van Lucardie en Voerman: fusie, consolidatie, marginalisering en groei vroeg GroenLinks Magazine vijf GroenLinksers waar zij denken dat GroenLinks over twintig jaar staat. Gespreksgenoten zijn Yolan Koster-Dreese, tot voor kort fractievoorzitter van Progressief Woerden, een samenwerkingsverband van PvdA en GroenLinks; Josse Voogd, als electoraal geograaf verbonden aan het wetenschappelijk bureau van GroenLinks. Evelien van Roemburg; raadslid in Amsterdam; Jacqueline Cremers, secretaris-generaal van de Europese Groene Partij; en Ronald Paping, in het verleden GroenLinks raadslid in Groningen en nu voorzitter van de Woonbond.  Yolan Koster-Dreese is voorzichtig in haar voorspelling: ' 'De vermoedens die je nu hebt baseer je op datgene wat je nu waarneemt. Ik had 20 jaar geleden niet durven voorspellen dat we als samenleving dingen doen die we nu doen.''  Josse de Voogd vliegt er wat harder in : ''Er gaat heel wat meer veranderen dan in het boek [van Lucardie en Voerman – red.] gesteld wordt. Ik verwacht radicalere veranderingen, zoals in het recente verleden de opkomst van de SP of de PVV.''

Vanuit Europees perspectief is er grote hoop voor GroenLinks volgens Jacqueline Cremers 'Over twintig jaar regeren De Groenen mee in Europa Ook in de lidstaten op nationaal niveau zijn de Groenen dan weer aan de macht' Als je over de grens kijkt, staan de seinen ook op  korte termijn op groen: ''De Groenen staan in de peilingen boven  de sociaal-democraten in Duitsland. De strijd in Frankrijk om wie de grootste op links zal zijn gaat nu tussen  de socialisten en de Groenen. Het is de vraag hoe groot we gaan we worden, niet hoe klein we zullen blijven.'

Fusie

In de Nederlandse realiteit is voor veel gesprekspartners samenwerking of fusie echter een serieuze mogelijkheid. Koster-Dreese: ''Ik denk dat GroenLinks over twintig jaar niet meer een zelfstandige partij is. Willen we onze opvatting van betekenis laten zijn dan moeten we een grotere machtsbasis hebben. Dan zul je uitkomen bij iets dat ruikt naar fusie met delen van D66 en de Partij van de Arbeid.' 

Evelien van Roemburg ziet vooral D66 als een aantrekkelijke partner. In het verleden pleitte zij al voor een fusie van GroenLinks en D66 : 'Over twintig jaar is GroenLinks samen gegaan met D66, het vrijzinnige deel van de PvdA en misschien de linkerflank van de VVD. Op inhoudelijke punten komen GroenLinks en D66 vrij veel overeen: denk maar aan de hervorming van de woningmarkt of arbeidsmarkt en Europa. Op de grote hervormingen vinden ze elkaar.''

Koster-Dreese is het daar slechts gedeeltelijk mee eens: 'Behoorlijk wat inhoudelijke punten van D66 zouden bij GroenLinks kunnen passen. Maar dat houdt op op het moment dat je bij  het neo-liberale gedachtegoed van D66 komt, het halleluja roepen over het individu, zonder je al te veel druk te maken over wat je als sociale constructie nodig hebt om ook mensen die wat minder fortuinlijk zijn volop te laten mee doen.'

Maar volgens Van Roemburg is 'de inhoudelijke kloof tussen D66 en GroenLinks wel te overbruggen. 'GroenLinks en D66 zijn nu te klein en te onbeduidend. Als je echt een machtsfactor wil zijn, dan moeten we samenwerken. Zo'n partij kan ook een alternatief zijn voor de PvdA. Veel mensen stemmen nu PvdA vanuit strategische redenen. Die stemmen kan je ook naar een links-progressieve vrijzinnige partij trekken als die iets in de melk heeft te brokkelen.''

Josse de Voogd ziet een andere mogelijkheid: ''GroenLinks kan  nu beter een lijstverbinding met D66 sluiten met een gezamelijke kandidaat-premier: samen zijn ze nu twintig zetels waard. Combineer dat met strategische stemmen die nu vaak naar de PvdA gaan en deze formatie kan de grootste worden. Zo'n constructie staat D66 ook toe om bij de VVD in te breken.''

Ronald Paping heeft zich in 2007 in De Helling uitgesproken voor een fusie van GroenLinks, de SP en de Partij voor de Dieren ''Met alle respect voor Pechtold, D66 is geen linkse partij.Die partij gaat uit van het neo-liberalisme, dat met de kredietcrsisie en de mislukte liberaliseringen failliet is. Een model dat in mijn ogen denkbaar is, is de vorming van een links blok, een rechts blok en daartussen een kleine Christen-democratisch middenpartij. Het rechtse blok kan gevormd worden door de VVD en D66. Het linkse blok zal worden gedomineerd door de sociaal-democratie.'' Volgens Paping hoeft dat geen twintig jaar te duren: 'Het kan een spannende tijd worden, als het hele gebouw [dit kabinet -red.] in elkaar dondert. De linkse partijen zullen dan moeten komen met een gezamelijke inzet op onder andere het sociaal-economisch terrein. Een programma op hoofdlijnen, dat het vertrouwen van de mensen kan werven.'

Progressief/conservatief

Josse de Voogd ziet weinig in linkse samenwerking: ''Er zijn op dit moment twee stromingen op links. Aan de ene kant is er de progressief-linkse stroming die bestaat uit D66 en GroenLinks en de conservatief-linkse stroming, in de vorm van de SP. De PvdA is halfslachtig: zij moeten kiezen of ze zal splitsen.''

De analyse dat er een progressieve en een conservatieve linkse stroming bestaat wordt door veel gespreksgenoten gedeeld.  Van Roemburg: 'De PvdA is een tamelijk conservatieve partij. Het gedachtegoed van de PvdA gaat over 'wij' en 'de gemeenschap en de partij staat voor het behouden van bestaande rechten’. Voor GroenLinks en D66 gaat het om vrijheidslievendheid en de mogelijkheden en kansen om jezelf vrij te vechten.' Koster-Dreese, die lokaal samenwerkte met de PvdA: 'Ik denk dat er elementen zijn binnen de PvdA die tamelijk behoudend zijn, die de veilige route kiezen. Die zullen last hebben van het vrije verkennende avontuurlijke karakter van het grootste gedeelte van GroenLinks.'

In de analyse van De Voogd moet je voor een linkse meerderheid juist afstand nemen van de SP: 'GroenLinks en de SP putten uit andere kiezersgroepen. De SP kiezers komen uit de sociaal-conservatieve hoek. Daarmee is de SP de enige die op de PVV kunnen inbreken. Als GroenLinks en SP gaan samenwerken dan verlies je de progressief-liberale of sociaal-conservatieve kiezers' Daarmee verlies je ook de mogelijkheid van een linkse meerderheid: 'Als de progressief en conservatief links allebei onafhankelijk van elkaar meer dan een kwart van de kiezers achter zich krijgt, dan kunnen ze samen een kabinet vormen.'

Alleen Paping heeft vertrouwen in verregaande samenwerking met  GroenLinks en de SP: 'Ik denk dat het heel goed zou zijn als er open linkse partij zou zijn waar ruimte weer voor debat komt. Zo'n partij moet opkomen voor gewone mensen die bijvoorbeeld hun baan dreigen te verliezen.” In de ogen van Paping groeien GroenLinks en de SP uit elkaar: “GroenLinks is naar rechts geschoven, terwijl de SP nog steeds weinig open is. Ik hoop op dat de SP GroenLinks opvoedt en andersom. De SP zou GroenLinks meer naar links kunnen trekken. En GroenLinks zou de SP kunnen overtuigen om de ramen open te doen, bijvoorbeeld richting Europa.'

Hoe groot zijn de kansen van de andere mogelijkheden: consolidatie, groei of marginalisering?

Van Roemburg: 'Groei geloof ik niet zo in: de huidige tijd is precies op GroenLinks toegespitst. Je zou verwachten dat een partij die de klimaat- en de bankencrisis al jaren dit had zien aankomen en dat ook heeft geroepen, meer zetels zou kunnen halen op het moment dat die voorspelling uit komt. Als het ons nu niet lukt dan weet ik niet of het in de toekomst veel beter wordt. Van de andere scenario’s is consolidatie het meest waarschijnlijk.'

Maar  consolidatie is ook gevaarlijk, aldus De Voogd: 'Bij het consolidatiemodel is de kans groot dat strategische stemmers afhaken en naar een andere partij gaan.'

Cremers deelt die opvatting: 'Als je te lang op het landelijk niveau marginaal blijft,  maakt dat je niet aantrekkelijk genoeg voor een grote groep kiezers. De vraag is of wij kunnen doorstoten om als GroenLinks tussen die tien en twintig procent te komen. Als ons dat niet lukt dan zal die ruimte worden ingenomen door een andere partij: PvdA of D66 kan naar links schuiven of er ontstaat misschien een nieuwe beweging, die ook groepen uit de huidige partijen kan aantrekken.'

Dit artikel verscheen ook in het GroenLinks Magazine December 2010