politici vaak over het hyperige karakter van de Nederlandse politiek. De
politiek heeft te weinig aandacht voor de echte problemen en gaat gestuurd door
de media van het ene naar het andere probleem. Waarom moet er nou kamervragen
gesteld worden naar aanleiding van ieder artikel op voorpagina van De
Telegraaf? In mijn ogen moeten we accepteren dat de Tweede Kamer op een bepaalde, hyperige manier functioneert: een slimme partij onttrekt zich daar deels aan, maakt gebruik van deze neiging in andere partijen en weet zo de politieke agenda naar zich toe te trekken.
heeft maar zoveel uren op een dag en de kamer vergadert maar zo veel dagen (of er is elk geval een natuurlijke grens aan wat een parlamentarier kan doen). In
de wetenschappelijke literatuur over de politieke agenda-setting wordt
uitgegaan van twee manieren waarop de politiek functioneert: of verandering van
beleid is langszaam of het beleid staat zelfs stil. De politieke verhoudingen zijn
duidelijk. De meerderheid heeft zijn plannen gerealiseerd, ambtenaren voeren
het gewoon uit en dan is er weinig te doen dan de status quo beschermen. Of er
zijn ingrijpende plotselinge veranderingen. Een politicus neemt een onverwacht
initiatief, een actiegroep legt een voorstel op tafel, maar helaas vaker nog er
is een incident dat plotseling alle politieke aandacht opeist. De uitbraak van
een ziekte, een geexplodeerde kernreactor, of een vermoord kind. De politiek
springt plotseling op een vraagstuk. En even snel als ze gekomen zijn vertrekken
ze meer.
Het onderliggende probleem, zo stellen de Amerikaanse
wetenschappers Baumgartner en Jones, is dat politiek niet goed in staat is om
informatie te verwerken. Er zijn aanzienlijk meer reeele maatschappelijke
problemen dan waar de politiek tijd voor heeft. Bij de verdeling van tijd speelt
voor politici wat burgers willen en vinden, en uiteindelijk de mogelijkheid tot herverkiezing,
een belangrijke rol. En hoe
krijgen politici (en burgers!) informatie over de samenleving: via de media die simpelweg
verslag doet van wat erop dat moment aandacht vraagt. En zo is het niet onverwacht dat
politieke aandacht met horten en stoten gaan.
agenda is dat dit functioneert als een politieke institutie. Politici moeten
een mening hebben over datgene wat op de politieke agenda staat. Anders staan
ze voor schut bij in de media, laten ze het politieke initiatief aan hun
concurrenten en uiteindelijk moeten partijen in een stemming gewoon stelling nemen.
Politici doen wat in hun ogen hoort en moet volgens de politieke conventies en dat betekent deelnemen aan de debatten die daar geagendeerd
worden, en daar een mening innemen.
Maar die debatten agenderen politici zelf. De politiek is een
permanente strijd over de agenda. Door de juiste initiatieven te
nemen, aan te sluiten bij de juiste maatschappelijke ontwikkelingen kan een
politicus de politieke agenda naar zijn hand zetten. En het klinkt simpel maar
wat erop de agenda staat bepaalt uiteindelijk welke meerderheden er gevonden
kunnen worden, op welke onderwerpen de politiek actie onderneemt en
resultaten boekt.
Het lijkt een tegenstelling: politici worden geleefd door
hun agenda, maar juist zij zijn in staat om die agenda te bepalen. Vanuit een
politieke strategie of een gevoel van “het hoort” zet een politicus die
onderwerpen op de agenda die hij in de krant is tegengekomen, reageert hij op een incident of neemt hij misschien een eigen initiatief.
En dan staat op veel onderwerpen vast wat er zal gebeuren in de
Tweede Kamer. De meerderheden zijn makkelijk te voorspellen. Op alle onderwerpen zijn de
partijen te identificeren die je mee moet krijgen. Zo redt in de huidige Tweede
Kamer geen enkele motie over het beschermen van verworvenheden in de verzorgingsstaat of zorgsector een meerderheid zonder
steun van de PVV. Streef je naar het behoud van het landschap of milieu dan heb je de steun van het CDA nodig. Gaat het je juist om over grenzen heen kijken, hervormen, en een vrije, open samenleving dan moet je de VVD mee krijgen. Zeker omdat deze partijen elkaar vasthouden
in de coalitie wordt het des te moeilijker voor een oppositiepartij om iets te
realiseren. Op alle vraagstukken, maar ook op alle benaderingen in die vraagstukken liggen de verhoudingen vast.
Dus hoe moet je dit benaderen? Laten we eens kijken naar een
middelgrote oppositiepartij. Wat moet je doen? Moet je de Tweede Kamer gebruiken als een grote megafoon, waardoor je je politieke verhaal misschien een grotere publiek kan bereiken? Is politiek in de Tweede Kamer niet meer dan een hele lange verkiezingscampagne? Moet je je neerleggen bij de politieke meerderheden die er in de Tweede Kamer zijn? Accepteren dat de boeren van het CDA milieubeleid zal dicteren, de conservatieve PVV sociaal beleid, en de 'liberalen' van de VVD het beleid ten opzichte van culturele openheid? Daarvoor zijn, in mijn ogen de politieke vraagstukken te dringend en verandering te belangrijk.
Dus wat te doen? Ten eerste, als we weten dat partijen zich uiteindelijk zullen schikken naar de politieke agenda, dan moeten je keihard inzetten op het herdefinieren van de politieke agenda. De Partij voor de Dieren is hier in Nederland, in mijn ogen een uitermate succesvol voorbeeld van: in 4 jaar hebben zij landbouw en dierenrechten bovenop de politieke agenda gezet, zodat alle partijen daar nu over moeten praten. Dus: kies een onderwerp en bijt je erin vast. In de politiek geldt de aanhouder wint. Zolang je maar vaak genoeg een onderwerp agendeert zullen andere partijen er iets over moeten vinden.
Ten tweede, als we accepteren dat de politieke definitie van
een vraagstuk bepaalt wat de uitkomst van de besluitvorming is, dan moet je, als je wat wilt
bereiken, politieke vraagstukken zo definieren dat jouw standpunt het
logische standpunt van de meerderheid is. Het is de kunst om de VVD, het CDA en de PVV ervan te overtuigen dat jouw oplossingen wat betreft milieu, sociaal en tolerantie eigenlijk altijd zijn geweest wat zij vinden. Het gaat er om onderwerpen zo te framen, vraagstukken zo te draaien dat jouw oplossing de logische keuze van de meerderheid is.