Wat keken we allemaal raar op van dat Italiaanse kiesstelsel gisteravond. Zo’n systeem is alleen maar bedacht om Berlusconi aan de macht te houden, twitterden sommige. In principe heeft het Italiaanse kiesstelsel een helder doel: een stabiele meerderheidsregering produceren. Dat het nu niet gelukt is, laat misschien zien dat niet altijd even goed werkt, maar dit was ook een vrij opmerkelijke uitslag.
Als we het systeem toepassen op de Nederlandse verkiezingen van 2012 dan wordt het misschien allemaal wat helderder. Aan de Nederlandse verkiezingen deden twintig partijen mee. Daarvan zaten er een aantal in coalities (ik kijk naar de Nederlandse lijstverbindingen): er was een links blok van GroenLinks, SP en PvdA (“Het Eerlijke Verhaal”) en een Christelijk blok van ChristenUnie en SGP (“Voor de Verandering”).
De uitslag in stemmen, de Tweede en Eerste Kamer
Voor de Tweede Kamer gelden twee regels: de partij of coalitie die de meeste stemmen haalt, krijgt 55% van de zetels (82 zetels). De overige 68 zetels worden proportioneel verdeeld tussen de andere partijen en coalities.
Met 37% van de stemmen is de linkse coalitie van Diederik Samsom overtuigend de grootste. Ze laten de VVD met 27% ver achter hun. Ze krijgen dus 82 zetels.
De overgebleven zetels worden evenredig verdeeld tussen de andere partijen met een bijzondere kiesdrempel. Voor coalities geldt een kiesdrempel van 10%. De coalitie van ChristenUnie en SGP krijgt 5% van de stemmen. Ze worden nu geteld als onafhankelijke partijen. Daarvoor geldt een kiesdrempel van 4%, die geen van beiden haalt. De VVD wel. De liberalen krijgen 34 zetels. De PVV 13, CDA 11 en D66 10. De andere deelnemende partijen geen.
Binnen de coalitie worden de zetels evenredig verdeeld met een kiesdrempel van 2%. Alle partijen van de coalitie “Het Eerlijke Verhaal” halen die. De PvdA krijgt 56 zetels, de SP 21 en GroenLinks 5.
De Senaat wordt op dezelfde manier verdeeld, maar dan niet nationaal maar per provincie, waarbij iedere provincie een aantal zetels heeft dat evenredig is aan het inwoneraantal. De BES-eilanden hebben een zetel, Zuid-Holland 14. In Italie ligt de complexiteit er nu in dat in verschillende regio’s verschillende partijen sterk staan. Maar in Nederland wint “Het Eerlijke Verhaal” in alle provincies een meerderheid. Dat betekent dat ze 43 zetels verzamelt. De rest van de zetels wordt evenredig per regio verdeeld tussen de deelnemende partijen en coalities, waarbij een kiesdrempel geldt van 20% voor allianties en 8% voor partijen. De VVD krijgt 18 zetels, de PVV en CDA 5 en D66 4.
Binnen de coalitie geldt een kiesdrempel van 3%. Dat halen PvdA en SP overal, maar GroenLinks alleen in Utrecht en Noord-Holland. Maar daar is 3% niet genoeg voor een zetel. SP en PvdA verdelen de senatoren: 32 voor de PvdA en 11 voor de SP.
Dat levert een stabiele coalitie op van PvdA, SP en GroenLinks die gezamenlijk een helder links programma kunnen uitvoeren. De PvdA levert de premier (Samsom) en de ministers van Buitenlandse Zaken (Timmermans), Justitie (Asscher), Defensie (Ploumen), Financien (Dijsselbloem), I&M (Mansveld), OCW (Bussemaker) en VWS (Klijnsma). De SP levert drie ministers: de minister van SZW, tevens vice-premier (Roemer), Binnenlandse Zaken (De Wit) en Ontwikkelingssamenwerking (Van Velzen). GroenLinks levert een minister, die van Economische Zaken (namelijk: energie, landbouw en natuur) in de persoon van Sap. Zoals Samsom heeft beloofd, bestaat het halve kabinet uit vrouwen.
En dat is precies wat het Italiaanse kiesstelsel zou moeten opleveren: een meerderheid in het parlement met een helder mandaat die zo haar beloften uit kan voeren.