De verkiezingsuitslag heeft mooie ironische kanten. Er wordt nu onderhandeld over een paars+ kabinet. Achter gesloten deuren, langszaam en gestaag en grotendeels op initiatief van Hare Majesteit. De partijen die het hardst beloofde dat er een snelle formatie zou komen (VVD), dat de formatie transparant zou zijn (GroenLinks) en dat de Koningin een kleinere rol moest hebben tijdens de formatie (D66) moeten snel terug komen op hun afspraken over het politieke proces.

Ook een uitermate ironisch aspect van de verkiezingsuitslag kunnen we zien als we kijken naar de brief van de formateur Herman Tjeenk-Willink en in het bijzonder de bijlage. De (voormalige) informateur pleit net als Halsema eerder voor een kort coalitie akkoord, met name gericht op financiele kwesties. En buiten dat coalitie akkoord zijn zaken vrij voor de kamer om zelf te beslissen, zonder dat dat de coalitie in gevaar mag brengen.

Dat lijkt me in principe een goed verhaal: het monisme ondermijnt het politieke vertrouwen omdat partijen worden gedwongen hun beloften te breken en zorgt ervoor dat beleidskeuzes het resultaat zijn van politieke uitruilen en niet van inhoudelijke overwegingen. Een dualistischer bestuur zorgt ervoor dat beleid dichterbij de voorkeuren van kiezers zullen liggen.

Dat is een mooie roze bril, maar politiek gaat om uitkomsten. En een kort financieel regeerakkoord gecombineerd met een rechtse meerderheid dat betekent dat GroenLinks en de PvdA zich moeten commiteren aan relatief rechts bezuinigingsprogramma in het coalitie akkoord. Daarin zal weinig ruimte zijn voor onderwerpen als milieu. En juist op die onderwerpen die buiten het coalitie akkoord vallen is er een meerderheid van 76 zetels van VVD, PVV en CDA.

In een echte formatie met een echt coalitieprogramma zouden GroenLinks en de PvdA meer van de VVD kunnen eisen. Op onderwerpen die niet vitaal zijn en waar de partijen er moeilijk uitkomen, zou normaal een compromis of een uitruil plaats moeten vinden. Daar zouden de VVD en PvdA er samen uit moeten komen. Nu kunnen die onderwerpen over gelaten worden aan een parlementaire meerderheid: en daar zijn er 76 zetels van rechts.    

In het korte coalitie akkoord zullen zware ingrepen staan: hele grote bezuingingen, kortingen op de zorg, hervorming van de huurmarkt, liberalisering van de arbeidsmarkt, afschaffen van de studiefinanciering, verhoging van de AOW-leeftijd. Grote bezuinigingen die mensen zwaar zullen raken. Bezuinigingen die noodzakelijk zijn om de overheidsfinancien te herstellen. En waar partijen verantwoordelijkheid voor moeten nemen. In een normale formatie krijgen partijen daar kleine dingen voor de achterban in ruil voor terug. Nu is het alleen de VVD die samen met de PVV en het CDA hun rechtse hobbies kunnen uitleven.

Verantwoordelijkheid nemen voor ingrijpende hervormingen met de PvdA en zelf met de PVV veel kleine rechtse initiatieven nemen. Volgens mij is de ideale combinatie voor de VVD. Zelfs in een rechts kabinet met de weinig hervormingsgezinde PVV zou ze niet in staat zijn om zoveel van haar programma te realiseren.