Wat betekenen nationale peilingen voor Europese uitslagen?

Europese verkiezingen zijn heel andere verkiezingen dan nationale verkiezingen. Bij de een is er een opkomst van 80%, bij de ander is dat de helft. Voorspellen nationale peilingen uitkomsten op het Europese niveau? En welke factoren versterken of verminderen dit effect?

Wie waren de grote winnaars bij de Europese verkiezingen van 2009? Het CDA en de PVV waren de grootste. Maar in figuur 1 kunnen we zien dat in de lijn der verwachtingen lag. De zwarte balken zijn de Europese uitslagen. De grijze balken het peilingsresultaat op de verkiezingsdag of de laatste peiling daarvoor (van de Politieke Barometer) met een 95% zekerheidsinterval. Het CDA werd de grootste partij. Maar de Christen-democraten waren in de peilingen ook al de grootste. De Europese uitslag was uiteindelijk statistisch net niet te onderscheiden van de nationale peiling. Bij vijf partijen ligt het Europese resultaat significant boven of onder de laatste peiling: de Partij van de Arbeid (peilde nationaal 18% kreeg 12%), de SP (peilde 10%, kreeg 7%), D66 (peilde 8% kreeg 11%), GroenLinks (peilde 6%, kreeg 9%), de Partij voor de Dieren (peilde 2%, kreeg  4%). Let wel: dit betekent niet dat er per se een uitwisseling is tussen deze partijen. De Europese verkiezingen gaan om het naar de stembus krijgen van je achterban. ‘Seventy-five percent of success is getting turn-out’ in dit geval. GroenLinks, D66 en de Partij voor de Dieren hebben in de eerste plaats hun achterban naar de stembus gekregen en de SP en de PvdA niet.

Waarom weten sommige partijen bij Europese verkiezingen meer kiezers te trekken dan je op basis van nationale peilingen mag verwachten? Je hoort wel dat heel pro- of juist sterk anti-Europese partijen het beter doen bij Europese verkiezingen. Stemmen op ‘duidelijkheid’. Dat regeringspartijen worden afgestraft. Stemmen tegen ‘regering’. Kleine partijen het beter doen. Stemmen met het ‘hart’. En dat Christen-democraten beter hun achterban weten te mobiliseren. Stemmen vanuit ‘trouw’.

Van de laatste drie Europese verkiezingen kan ik peilingsdata vergelijken met uitslagen. Let wel: dit zijn dus maar ongeveer twee dozijn datapunten. Dat levert niet een bijzonder zekere schatting op maar we kunnen we trends bekijken.

In figuur 2 zien we de Europese uitslagen en de nationale peilingen door de data heen gaat een trendlijn. Die laat zien dat voor ieder procent bij de nationale peiling een partij 0.75 zetel in de Europese verkiezingen krijgt, maar dat er beginpercentage is van 3%: dat betekent dat grote partijen over het algemeen een iets slechtere uitslag hebben (bv. 20% in een peiling betekent 18% in de Europese verkiezingen), maar kleine partijen er over het algemeen iets beter voor staan (bv. 5% in de peiling betekent 6% in de Europese verkiezingen). Dit geeft een sterke bevestiging aan het stemmen met het hart. Kleine partijen die het in nationale peilingen afleggen vanwege strategische argumenten, doen het bij Europese verkiezingen beter.

Van een aantal partijen zien we al dat het beter doen in Europa dan je op basis van deze relatie in de peilingen mag verwachten: het CDA (1999 en 2004), De PVV, de VVD (2009), D66 (2009) en GroenLinks (1999 en 2009).

Welke patronen liggen hier achter? Over het algemeen Christen-democraten en oppositiepartijen beter bij Europese verkiezingen dan je op basis van de peilingen mag verwachten. Pro-Europese partijen scoren iets beter maar dit effect is niet constant tussen verschillende modellen en partijen.

In figuur 3 is de uitslag van de laatste peiling doorgerekend naar het Europese niveau: ik heb een naïeve berekening gemaakt op basis van het percentage en gebruik gemaakt van een model dat rekening houdt met het trouw-, oppositie- en kleine partijenvoordeel. Het fundamentele verschil is dat in het eerste model GroenLinks en de PvdD buiten het Europees Parlement vallen, maar dat in het tweede geval, GroenLinks en de PvdD beiden het een zetel krijgen ten koste van regeringspartijen PvdA en VVD. We houden hierbij geen rekening met lijstverbindingen.

Leave a Reply