Dit worden de meest interessante Britse verkiezingen in een lange tijd. Met name de opkomst van de LibDem leider Nick Clegg lijkt de dynamiek van de verkiezingen te veranderen. Hij ging gister zo ver te zeggen dat de Liberal Democrats de plaats van de Labour hebben overgenomen. Is het echt over voor Labour? Ik ben er nog niet uit, dus zit er niets anders op dan een twee strijd tussen de argumenten voor en tegen het einde van de periode Labour.
Ja, het is over voor Labour. De partij staat in veel peilingen op de derde plaats. Soms wel 7% achter op de Liberal Democrats. Dat is in 100 jaar niet gebeurd. Altijd draaide de verkiezingen om de vraag wie wordt de grootste de Conservatieven of Labour en nu lijkt Labour irrelevant geworden.
Dat is niet helemaal waar. In veel peilingen is het verschil tussen Labour en de Liberal Democrats "too close to call". In een aantal peilingen is het verschil tussen alle drie de partijen "too close to call". Het is een "three-way race". Dat maakte de verkiezingen heel onvoorspelbaar. De positie van Labour is nog niet uitgespeeld.
Okay, op het electorale vlak heeft Labour misschien nog wel wat steun, maar het is toch sterk gevallen. Van eerste partij naar #2 of #3.
De verschuivingen in de Britse politiek zijn vrij klein: in vergelijking met 2005 is Labour slechts 7% gevallen en de Liberal Democrats slechts 7% gestegen. In de Nederlandse verkiezing is dat een zetel of 10. Peanuts.
Een val van 7%! Brown wordt nooit meer Prime Minister! Een man die zo’n val maakt kan, zeker in zo’n winner-take-it-all systeem nooit premier worden.
Dat is nog maar zeer de vraag. Het Britse kiesstelsel kan rare uitslagen opleveren. Het is niet onvoorstelbaar dat Labour de derde positie haalt in de electoral vote maar dat ze in zetels nog steeds een relatieve meerderheid haalt. De steun van de Labour is geconcentreerd in stedelijke constituencies en in Wales en Schotland. Als ze hier net de grootste wordt kan de partij in de rest van de districten op de derde plek terecht komen en kunnen ze toch een groot deel van de zetels mee slepen. In zo’n situatie is Labour de grootste partij en kunnen ze premier leveren in coalitiekabinet of een minderheidskabinet.
Maar als er een coalitie komt of als er steun nodig is voor een minderheidskabinet zullen de LibDems eisen dat het kiesstelsel gewijzigd wordt. In een nieuw stelsel zullen dat soort perverse uitkomsten verdwijnen. En zal Labour definitief irrelevant worden.
Ik denk dat het eerste zeker waar is: de LibDems zullen een wijziging van het kiesstelsel eisen. En er is een grote kans dat die gerealiseerd wordt. Maar een heel ingrijpende wijzing zal het niet worden. De Conservatieven willen spelen met de grenzen van de districten. Labour wil "Instant Run-Off Voting", waarbij er nog steeds een districtenstelsel is maar nu kandidaten 50% van de steun van de kiezers moeten hebben. De LibDems willen "Single Transferable Vote", waarbij in grotere districten meerdere kandidaten gekozen worden. Het is waarschijnlijk dat als compromis IRV wordt ingevoerd. Dat betekent dat partijen die de tweede keuze zijn van veel kiezers (zoals de Liberal Democrats) een grotere kans hebben. Echter dat betekent niet dat Labour uitgerangeerd wordt: in een eerlijker kiesstelsel blijft iedereen kans maken.
Maar in een eerlijker kiesstelsel kunnen mensen op hun echte voorkeur stemmen. En Labour is nu zo impopulair, dat te verwachten is dat, als mensen met hun hart kunnen stemmen, Labour weg valt.
Dat is maar zeer de vraag. De impopulariteit van Labour hangt samen met drie dingen zaken: de impopulariteit van de huidige leider (maar die kan ingeruild worden), de economische crisis (maar ieder komend kabinet zal moeten bezuinigen) en de expenses scandal (maar daar waar alle partijen schuldig aan). De Liberal Democrats trekken nu met name protest stemmen. Stemmen die in een nieuwe verkiezing naar een andere partij kunnen over gaan. De kans is groot dat het Britse politieke stelsel met een nieuw kiesstelsel onvoorspelbaarder wordt. Een permanente three way race. En Labour blijft dan juist relevant.