Belastingvrijstelling voor liefdadigheid is immoreel en onrechtvaardig

In Nederland kan je giften die je doet aan een goed doel aftrekken van je inkomen. Op die manier betaalt de overheid 36 tot 52% van je gift. De aftrekbaarheid is ooit ingesteld om mensen te stimuleren geld aan goede doelen te geven. Dat klinkt als een goede maatregel die moreel gedrag bevoordeelt. Maar vanuit bepaalde filosofische perspectieven, is het juist onrechtvaardig of zelfs immoreel om bepaald gedrag te bevorderen.

Consequentialisten en deontologen
De moraliteit van een handeling kan je op verschillende manieren beoordelen: op basis van de gevolgen die de handeling heeft of op basis van intentie van de actor. Volgens de eerste doctrine, het consequentialisme, is het bevorderen van het doen van giften heel wenselijk. Immers meer mensen geven aan goede doelen! Daarmee krijgen die goede doelen meer geld om hun goede werk te doen. Iedereen wint!

Maar volgens de tweede benadering, de deontologie, wordt de moraliteit van een handeling bepaald door de intentie van de actor. Stel nu dat iemand 59 euro geeft aan een goed doel; dat is één euro onder het minimumbedrag waaronder je je gift kan aftrekken. Als hij 60 euro uit zou geven zou hij 22 euro terugkrijgen van de belastingen: die ene extra euro levert dus 21 euro op! Als iemand om die reden een extra euro geeft, doet dat volgens deze benadering af aan de moraliteit van de handeling. Liefdadigheid zijn dingen die je doet omdat je er zelf niet beter van wordt. Als je fiscaal gestimuleerd wordt om giften te geven zijn er gevallen waarop je vanuit egoïstisch perspectief beter meer dan minder kan geven. Vergelijk dit met het wettelijk verbod op door rouwstoeten heen rijden. Als je dit alleen maar doet om dat je anders door de wet gestraft wordt, heeft het niets met respect voor de doden te maken maar heeft het alleen te maken met respect voor de wet.

Katholieken en Protestanten
Deze twee benaderingen zijn niet alleen maar verschillen van meningen tussen filosofen, het is ook een van de belangrijkste theologische onderscheid tussen katholieken en protestanten. Volgens katholieke theologen worden mensen uiteindelijk door God gered vanwege hun goede werken. Als we die bevorderen, bevorderen we de moraliteit van de bevolking. Maar voor protestantse theologen geldt Sola Fide. Volgens hen kijkt God slechts naar geloof, de pure intentie van bevolking. Dit onderscheid is een fundamenteel onderscheid tussen protestanten en katholieken. Dit kan je ook zien in de doctrines over vrijheid van godsdienst van Locke en Spinoza. Voor Locke geldt het Sola Fide. De overheid moet de uiterlijke verschijningsvormen van geloof niet bevorderen omdat dit leidt tot huichelarij. Volgens Spinoza is geloof zonder handelingen dood. Vervolgens bewijst hij dat morele handelingen gericht moeten zijn op de stabiliteit van de staat.

Hiermee is de keuze om liefdadigheid fiscaal te stimuleren niet meer neutraal ten opzichte van morele doctrines. Niet neutraal tussen deontologen en consequentialisten maar ook niet neutraal tussen katholieken en protestanten. En daarmee is de keuze om deze regeling in te stellen vanuit liberaal perspectief onrechtvaardig, want niet neutraal ten opzichte van ideeën van het goede leven. Het gaat uit van consequentialistische en katholieke morele opvattingen en is in strijd met deontologische en (in mindere mate) protestantse opvattingen. .

Het lijkt dus een mooie, faire regeling die giften aan goede doelen stimuleert, maar uiteindelijk is deze regeling vanuit sommige perspectieven immoreel: er zijn gevallen waarin mensen beter extra geld kunnen doneren omdat ze daar zelf op vooruitgaan. Altruïstisch gedrag wordt zo gecorrumpeerd tot egoïstisch gedrag. En omdat je vanuit verschillende morele en theologische perspectieven anders kan kijken naar de moraliteit van deze regeling, is hij niet neutraal ten opzichte van ideeën van het goede leven. En daarmee, vanuit liberaal perspectief, onrechtvaardig.

Het afschaffen van deze regeling is net als het invoeren van het homo-huwelijk en het legaliseren van euthanasie een stap in de richting van een liberale samenleving die niet bepaalde morele doctrines het overheidsbeleid laat dicteren.

Leave a Reply