Mevrouw Citroen (2 kinderen, 4 kleinkinderen) en Mevrouw Mik (2 kinderen, 4 klein kinderen) worden allebei 90. Toevallig vieren ze dit met hun familie op dezelfde avond, in hetzelfde restaurant Brasserie Evelien. De familie Citroen heeft het altijd iets beter gehad, omdat Mevrouw Citroen een baantje had naast het opvoeden van haar kinderen. Daar staat een grote fles champagne op tafel. De familie Mik zat altijd thuis, en daar kunnen ze geen champagne betalen. Zij hebben een karaf water besteld. Mevrouw Mik ziet mevrouw Citroen genieten van haar champagne. "Mag ik ook champagne" vraagt mevrouw Mik. "Nee, oma dat kunnen we niet betalen". Mevrouw Mik is al een beetje dement, begrijpt het allemaal niet zo goed meer en begint te huilen.

Een zelfde verhaal schreef Evelien Tonkens een paar weken geleden in De Volkskrant. Alleen was de setting daar in een verzorgingstehuis. Het is onderdeel van haar wekenlang betoog tegen de hervorming in de AWBZ. Sommige ouderen kunnen straks een pluspakket kopen voor extra service. Mevrouw Citroen (geen pluspakket) krijgt geen wijn bij het eten. Mevrouw Mik (wel een pluspakket) krijgt wel wijn. Oneerlijk, vernederend, onbegrijpelijk met name voor demente ouderen. Maar is het ook verschrikkelijk als een ouderen op haar verjaardag champagne kan kopen en een andere dat niet kan betalen? We accepteren dat er in een maatschappij inkomensverschillen zijn. Inkomensverschillen waardoor sommige  mensen meer kunnen kopen dan anderen. Zeker als die inkomensverschillen het gevolg zijn van bewuste keuzes van mensen (bv. om wel en niet te gaan werken) vind ik die inkomensverschillen gerechtvaardigd. Dat betekent ook dat de verschillen in goederen en diensten die zij kunnen kopen gerechtvaardigd zijn. Ik zie geen borden voor de lokale brasserie: "Stop de tweedeling in de horeca! Champagne en water voor dezelfde prijs!" 

Maar in het pluspakket ziet niet alleen wijn bij het eten. Ook een stukje lopen met de zuster. Vaker gewassen worden. Is dat niet oneerlijk? Is zorg niet bijzonder? Verdienen onze arme ouderen niet beter?

Het verhaal van Tonkens is tragisch. Maar ik heb het gevoel dat zij het punt mist. Ik denk dat iedereen het over eens is dat alle ouderen hebben recht op een menswaardige oude dag. En dat wij daar collectief in moeten voorzien. Iedere oudere heeft recht op ten minste die zorg en andere diensten om waardig te leven. Vaak genoeg gewassen worden hoort daarbij. Maar ook een eigen kamer in verzorgingstehuis. Het politieke gevecht gaat niet over tweedeling of collectief vs. individueel. Het gaat om de vraag: wat is noodzakelijke zorg en wat is extra, luxe? Wat moet er collectief en wat kan er individueel?

In mijn ogen is zorg wel anders dan veel diensten die wij kopen. In de zin dat iedereen recht heeft op een minimum dat genoeg is om menswaardig te kunnen leven. Mensen hebben geen recht op een minimum aan nagellakken om menswaardig te kunnen leven, omdat nagellak daar niet noodzakelijk voor is. Maar boven dat minimum uit zie ik geen verschil tussen het glas wijn in het tehuis en het glas champagne op je verjaardag.

Nog eentje dan: Mevrouw Citroen en Mevrouw Mik doen nog altijd samen
boodschappen. Samen schuifelen ze door de Plus. Mevrouw Citroen koopt een
fles Whisky. Mevrouw Mik kijkt in haar portemonnee. 25 euro voor een
goede fles Whisky. Dat kan ze niet betalen. Mevrouw Mik had ook graag
een glaasje gedronken. Die avond drinkt ze maar weer water. De volgende
ochtend komt de ambulance door de straat. Ze stoppen bij nummer 6.
Mevrouw Citroen. Mevrouw Mik loopt naar buiten en vraagt de broeder:
"Wat is er aan de hand?" "Het spijt me," antwoordt hij, "Mevrouw
Citroen is overleden. Een levercoma
vanwege haar alcoholprobleem." Mevrouw Mik is al een beetje dement,
maar begrijpt het overlijden van haar dierbare vriendin maar al te goed
en begint te huilen.