Ronald van Raak heeft mij geinspireerd. Hij heeft uitermate platte en simpele kritiek op het concept-beginselprogramma van GroenLinks. Hij maakt de onsterfelijk domme opmerking dat dit programma ook zo van de VVD zou kunnen zijn. Ja hoor, die begint hun programma ook met "wij behoren tot een wereldwijde groene beweging".

Echter de vraag waarin dit programma van GroenLinks nou echt verschilt van het socialisme van de SP, de sociaal-democratie van de PvdA, het sociaal-liberalisme van D66 en de one-issue groene politiek van de PvdD, is wel relevant en verdient serieuze aandacht, die Van Raak er niet voor over heeft.

Heel de Mens

Heel de  Mens is de kernvisie van de SP. De SP kiest hierin een vijand: het neo-liberalisme. Het neo-liberalisme creeert een maatschappij waar de markt de boventoon voert die voor de SP om drie redenen onverteerbaar is: Ten eerst, wat ooit van ons allemaal was, de publieke sector, verschaalt of wordt geprivatiseerd; ten tweede groeien de inkomensverschillen, armoede aan de onderkant van de maatschappij, ongekende rijkdom aan de bovenkant; en ten derde ondermijnt commercie onze gemeenschappelijke waarden.
Ook internationaal is het neo-liberalisme dominant: er ontstaat een wereldwijd ongeremd kapitalisme dat het vermogen van staten ondermijnt om voor hun eigen burgers op te komen. De Europese Unie is hiervan een Europese exponent. Wereldwijd groeit de kloof tussen arm en rijk. De uitbuiting, ondervoeding, onderdrukking van de armste wereldburgers maakt hen onvrij.

De SP streeft naar een socialistische maatschappij, dat gekenmerkt wordt door drie waarden

• menselijke waardigheid, dat bestaat uit bestaanszekerheid, deelname aan democratische besluitvorming en vrijheid om het eigen leven vorm te geven;
• gelijkwaardigheid van mensen, namelijk de afwezigheid van discriminatie en achterstelling;
• en solidariteit tussen mensen, dat is die organisatie die nodig is menselijke waardigheid en gelijkwaardigheid te bewerkstellingen;

Daarom streeft de partij naar de volgende verandering van de maatschappij:

• democratisering van de economie: door meer macht aan werknemers te geven en bepaalde economische activiteiten onder te brengen bij de overheid, die ook direct-democratischer moet worden georganiseerd;
• het recht op werk moet voor iedereen verzekert zijn en iedereen heeft de plicht om, naar vermogen, bij te dragen;
• inkomen moet eerlijk verdeeld worden en wordt gebonden aan een minimum en een maximum;
• iedereen heeft recht op (goede, toegankelijke en gratis) gezondheidszorg maar door preventie moet ziekte ook worden voorkomen;
• respect voor de natuur is een zaak van beschaving en van gezond verstand;
• gettovorming, segregatie en verval van de oude wijken moet worden bestreden;
• misdaad moet worden voorkomen door sociale ongelijkheid aan te pakken en de politie alle middelen te geven die zij nodig heeft;
• iedereen heeft recht op (goed, toegankelijk en gratis) onderwijs, dat opvoedt tot kritisch burger;
• kunst, dat het leven verrijkt, moet een publieke zaak zijn;
• Nederland moet zich inzetten voor omvorming van de wereldeconomie om armoede en uitbuiting te bestrijden, nationale soevereiniteit moet worden beschermd en het leger mag alleen worden ingezet voor bescherming van ons eigen land en de wereldwijde vrede.

Hoe verhoudt dit socialistische programma zich tot ons (ontwerp)beginselprogramma?

Duurzaamheid

Het fundamentele verschil tussen GroenLinks en de SP waar het gaat om groene politiek lijkt te zijn dat zij vervuiling, verontreiniging en verspilling benaderen als een zaak van beschaving en gezond verstand: Dat is (een) zonde. Ergens weggemoffeld naast alle andere dingen die de overheid op zich moet nemen is ook de plicht om vriendelijk voor het milieu te zijn. Voor GroenLinks is dit anders. Groene politiek is voor ons een zaak van eerlijk delen. Wij, de huidige generatie in het Westen, maken te veel gebruik van natuurlijke grondstoffen, en daarmee ontzeggen we anderen, in het Zuiden en toekomstige generaties, het gebruik hiervan. Onze economie tast daarnaast de leefbaarheid van dat Zuiden aan. En wij maken ons zelf met al die grondstoffen ook niet gelukkig. Ons consumentisme tast onze kwaliteit van bestaan aan.
GroenLinks is groener dan de SP, maar ook socialer omdat voor ons groene politiek wereldwijd en intergenerationeel eerlijk delen inhoudt.

Solidariteit

Voor de SP bestaat sociaal-economische politiek uit het eerlijk delen van werk, inkomen en toegang tot publieke voorzieningen als zorg en onderwijs. Doelen die wij als GroenLinks delen. Wij verschillen echter op twee vlakken van de SP: de SP gelooft dat dit kan in de huidige verzorgingsstaat, of eigenlijk die van de jaren ’50. Wij geloven dat nieuwe vormen van solidariteit georganiseerd moeten worden. We moeten  de verzorgingsstaat hervormen om zij die aan de kant staan vrouwen, allochtonen, gehandicapten, jongeren, perspectief te bieden op werk. Belangrijker echter leggen wij als GroenLinks een veel grotere nadruk op ontspanning: mensen moeten beter in staat worden gesteld hun tijd te delen tussen zorg, vrije tijd, arbeid, vrijwilligerswerk en opleiding.
De SP denkt nog steeds in termen van de klassieke verzorgingsstaat, die inkomen herverdeelt en geen kansen; die geen oog heeft voor de uitsluiting die haar arrangementen veroorzaakt; en die geen ruimte biedt aan mensen om meer te doen dan werken.

Diversiteit

Voor de SP is diversiteit een weinig interessant thema. Gettovorming en segregatie worden besproken in een hoofdstuk over woningpolitiek, discriminatie wordt kort besproken in het hoofdstuk over bedrijfsdemocratisering. Voor GroenLinks neemt emancipatie en diversiteit een veel belangrijkere plek in. De SP wordt vaak als een conservatieve, communotaire partij geschetst, maar in dit programma dat zich met name richt op de overheid en wat zij moet doen, staat er geen woord over de relatie tussen individu en gemeenschap.
Laten we er simpel over zijn: de SP heeft vaak een grote pet over gemeenschapszin, over solidariteit en over integratie. In deze kernvisie gaat alle gemeenschapszin en solidariteit echter via de overheid. Hoe burgers tot elkaar staan, lijkt de SP niets te interesseren.

Democratie

De democratische idealen van GroenLinks en de SP verschillen niet zo veel: meer democratie bij de overheid en in het bedrijfsleven. Besluitvorming moet dichterbij de burger gebeuren. De overheid moet het publieke belang blijven verdedigen. De rechtsstaat komt bij de SP echter niet voor: grenzen aan wat de overheid kan en mag doen worden niet gesteld. Om misdaad te bestrijden moet de politie alle middelen krijgen die ze nodig hebben.

Internationaal

De SP levert keiharde kritiek op de wereldwijde neo-liberale globalisering, maar hun internationale paragraaf is flinterdun. Als er een wereldwijde markt ontstaat moeten we die niet inperken door te te verwijzen naar nationale soevereiniteit maar door te zoeken naar nieuwe internationale vormen van overheidsmacht om tegenover de macht van het kapitaal te zetten. Economische globalisering vraagt om politieke globalisering. Het willen behouden van nationale solidariteit is prijzenswaardig maar vereist deze tijd niet juist het centraal stellen van internationale solidariteit?
De SP kiest ervoor om zich achter het Nederlandse leger en Nederlandse protectionistische politiek, zich terug te trekken in de Nederlandse democratie en de Nederlandse verzorgingsstaat. De partij mist het besef dat Europese en internationale politiek juist de burgerlijke en sociaal-economische rechten van alle wereldburgers moet beschermen tegen de macht grote bedrijven en van autoritaire dictators.

Meer SP, minder SP

Op basis van de vergelijking met de SP zou ik vier zaken in het concept-beginselprogramma toch anders willen zien, soms meer SP, soms minder SP:

• Inkomenspolitiek: Het programma richt zich nu te veel op een fatsoenlijk minimum-inkomen en te weinig op de top van de inkomenspyramide. Een maximuminkomen als de SP wilt vind ik absurd, maar het ideaal van eerlijk delen mag wel sterker in het programma.
• Milieu-politiek: Het programma moet er rekenschap van geven dat er grenzen aan de economische (en demografische!) ontwikkeling zijn. Dat is de reden dat milieu-politiek voor ons centraal staat.
• Eco-centrisme: Het programma moet weergeven dat voor GroenLinks niet alleen mensen maar ook de natuur en zeker dieren ons respect verdienen.
• Ontspanning: we willen mensen de kans geven om vrije tijd beter over hun leven te verspreiden. Misschien moeten we concreter zijn over wat zij met deze vrije tijd kunnen doen:  kunst, sport en natuur zijn daar goede voorbeelden van.