Ik wil in een aantal blogs de idealen van
GroenLinks zoals vastgelegd in het nieuwe beginselprogramma bespreken: na participatie en de partijdemocratie, internationale solidariteit
en samenwerking, solidariteit en vrijheid, en mens en milieu en nu structuur en de opbouw van het stuk te bespreken.
Met al mijn kritiek op de inhoud, is mijn kritiek op de vorm van het beginselprogramma nog veel groter.
De structuur van het programma is onevenwichtig en veel van de formuleringen zijn gewoon niet mooi. Ik vind het programma te wollig en de onderlinge structuur te weinig helder. Ik had liever een helder, strak geformuleerd programma gehad waarin alle centrale idealen van GroenLinks staan in plaats van een sociologische beschouwing over globalisering en individualisering waarin "toevallig" we ook nog een aantal standpunten worden ingenomen. Het lijkt allemaal haastwerk.
Het programma is gestructureerd in drie delen: een inleiding die zich richt op ons verleden, een deel over onze idealen, en een deel over onze ambities op de korte termijn. Toen ik het stuk voor de eerste keer las, bracht de inleiding mij op het verkeerde spoor: waarom zou je schrijven dat het programma van 1992 onze idealen nog prachtig weer geeft? Wat zegt over de status van dit stuk? Waarom een nieuw programma als het oude nog voldoet? Ik ken geen enkel ander beginselprogramma dat zo over het vorige beginselprogramma schrijft.
Vervolgens worden onze idealen besproken. Waarom dit gebeurt onder het tussenkopje "ver weg is dichtbij" is mij echt volslagen onduidelijk. Onder kopjes als "we zijn groen", "we zijn sociaal", "we zijn open" en "we zijn democratisch" worden onze groene, sociale, tolerante en democratische idealen besproken. Het zou voor de logica van een programma pleiten als deze viervoudige structuur ergens van te voren zou zijn aankondigd. Ik vind de titels van de paragrafen eigenlijk meer geschikt voor de kleuterversie van het beginselprogramma. Zo van onze leden kunnen geen woorden met meer dan vier lettergrepen aan. Waarom noem je de paragrafen niet gewoon naar onze centrale idealen: duurzaamheid, solidariteit, diversiteit en democratie?
Waar ik ook echt misselijk van wordt is het gepsychologiserende "we" dat het onderwerp vormt van twee derde van de zinnen. Het is volkomen onduidelijk wie de "we" nou zijn. Soms is het GroenLinks, soms zijn het Nederlanders, soms zijn het een bepaalde groep Nederlanders. Dat leidt tot volslagen belachelijke zinnen als "De hoeveelheid geld die we overmaken naar familie in arme landen is veel groter dan de officiele ontwikkelingshulp van overheden." De "we" van die zin is zeker niet de zelfde we als "In het programma van uitgangspunten uit 1992 staat de we niet een leidende ideologie of maatschappijtheorie hebben, maar wel enkele idealen." Waarom kunnen we niet gewoon de onderwerpen van de zinnen benoemen: GroenLinks, Nederlanders, wereldburgers?
Tussendoor in de tekst staan genummerde stukjes waarin GroenLinks positie in neemt. Dit is vaak een uitermate ongebalanceerde samenvatting van het voorgaande. Dat komt omdat de verschillende individuele paragrafen willekeurig in het programma zijn gegooid. Waarom volgt op een paragraaf over de onder de problemen in onze verzorgingsstaat een paragraaf over economische globalisering? (Dit alles p.5) En waarom heeft het samenvattende stukje daaronder alleen maar betrekking op de vorige paragraaf en niet de eervorige?
Niet alle titels dekken wat er onder gebeurt. Laat ik niet eens over de uitermate open titel "wij zijn open" beginnen wat dat is echt de vaagheid der vaagheden. Maar waarom wordt vrede & veiligheid besproken onder "wij zijn democratisch"? Dat moest duidelijk nog ergens worden weggeschoven: het stukje mengt van alles tegelijk: ingrijpen, mensenrechten, Europose samenwerking, wereldwijd terrorisme. Waarom staat het stuk over markt & staat onder "wij zijn democratisch"?
Wat ik wel mooi vind is dat in ieder hoofdstukje binnenlandse en buitenlandse politiek is verweven, en dat zelfs de ideeen over hoe GroenLinks zich als partij moet opstellen ten opzichte van kiezers en maatschappelijke organisaties in het programma is verweven.
Ten slotte de prioriteiten op de lange termijn. Eigenlijk kan ik hier alleen maar om lachen: kijk als een vaag, abstract beginselprogramma niet terug komt in de verkiezingsprogramma’s van de partij kan dat komen door de vaagheid ervan. Maar als je nu een soort tussen-verkiezingsprogramma schrijft met doelen voor 2-3 verkiezingen in de toekomst, en het komt niet terug in verkiezingsprogramma’s dan kan dat alleen maar komen omdat niemand naar je beginselprogramma kijkt. Alles duidt er op dat dit ook niet vaak meer zal gebeuren. De partij top (de landelijke fracties) heeft zich al zo sterk van het hele schrijfproces afgewend dat het programma op de koers van de partij geen enkele invloed zal hebben. Door testbare doelen in het programma op te nemen stellen de schrijvers zich uitermate kwetsbaar op.
Daarnaast zijn de doelen vrij ongebalanceerd over de thema’s verspreid. Er zijn drie doelen voor milieu (waaronder het doel "meer groen in de buurt": nee zo gaan we de wereld redden). Drie over sociaal-economisch beleid: over onderwijs, sociale zekerheid en huisvesting. De volksgezondheid hebben we maar aan de SP over gelaten in het programma. Slechts een over openheid/tolerantie/diversiteit, terwijl deze dimensie de Nederlandse politiek de komende jaren zal blijven beheersen. Internationale prioriteiten heeft GroenLinks eigenlijk niet.
Nee, ik weet zeker dat als er een oneindige hoeveelheid apen willekeurig op
een oneindige hoeveelheid typmachines zou drukken, er een helderder, beter gestructureerd
beginselprogramma uit zou komen.