Dijsselbloem is neo-liberaal, en daar is niets mis mee.

De politiek van SP tot VVD deelt de conclusies van de commissie-Dijsselbloem. Dat  is opvallend want het voorstel ademt, een voor mij overigens verfrissend, neo-liberalisme uit. Dat de SP en de PvdA juichend achter dit voorstel staan fascineert me: het vermindert de macht van de centrale overheid en het voorstel kan als het begin worden gezien om marktwerking in het onderwijs in te voeren.

Wat Dijsselbloem voorstelt is het volgende: de overheid bepaalt de (leer)doelen van het onderwijs en controleert de kwaliteit van het onderwijs door regelmatig te toetsen. De scholen zijn zelf vrij om het onderwijs te geven als zij willen: geen onderwijsmethodes van bovenaf maar vrijheid van scholen om zelf te bepalen hoe zij onderwijs geven.

Deze logica is uitermate neo-liberaal: de centrale overheid stelt slechts doelen en controleert of deze behaald worden (en zou dan vervolgens de organisaties daarvoor moeten straffen). Organisaties die niet behoren tot de centrale overheid, in dit geval scholen, maar dat kunnen ook marktpartijen zijn, verplichten zich om de doelen te halen. Dit is geheel volgens de logica van het New Public Management: de bureaucratische centrale overheid wordt zoveel mogelijk op de zijlijn gesteld en er wordt ingespeeld op de menselijke neiging tot nutsmaximalisatie door het nut van de uitvoerende dienst gelijk te stellen aan het sociale nut dat de dienst heeft: kortom je beloont organisaties die doen wat ze moeten doen. De privatisering van de NS is het zelfde: geen centrale overheidinmenging in de organisatie van het spoor, maar een prestatiecontract voor een zelfstandige NS, er wordt ook op dezelfde manier met de politie om gegaan: targets worden gesteld (aantal boetes) en die moeten de politiekorpsen halen. (Kijk in het geval van de politie zijn de doelen pervers: je zou het aantal verkeersongevallen, of aggregate subjectieve veiligheidsgevoel als target moeten nemen, niet de hoeveelheid geld die je de centrale overheid oplevert).

Dijsselbloem’s aan bevelingen lijken zeer op mijn eigen voorstel om een vorm van marktwerking in het onderwijs in te voeren. Het voorstel Dijsselbloem lijkt nog te veel op de NS en de politie: maak een monopolist (in een bepaalde regio) onafhankelijker van de overheid. Maar zo’n systeem werkt volgens mij beter als je marktwerking stimuleert door meerdere aanbieders toe te laten treden.

Je zou het volgende kunnen doen: financieer scholen primair op basis van het aantal leerlingen dat er onderwijs volgt, maak informatie over hoe goed een school is publiek en probeer leerlingen en ouders ervan te overtuigen dat zij voor het beste onderwijs moeten gaan, zorg ervoor dat er diversiteit in het onderwijs is, vergroot het aantal scholen. En vervolgens krijg je echte marktwerking in het onderwijs: scholen die het goed doen, waar veel leerlingen naar toe gaan omdat die goed onderwijs geven, krijgen veel geld, scholen die het minder goed doen, waar minder leerlingen naar toe gaan (omdat ze slecht onderwijs geven), krijgen minder geld en zullen worden gedwongen zich op te heffen. Je zou daarnaast ook nog een bulk financiering kunnen geven per school: als je dit doet stimuleer je het bestaan van kleine scholen.

De enige klacht tegen marktwerking die volgens mij steek houdt is dat het ongelijkheid tussen arm en rijk in de kaarten speelt: de rijken kopen op de markt, met hun grotere inkomen, beter onderwijs. Ik zou zeggen draai de logica dan om: zorg ervoor dat onderwijs alleen nog maar gefinancieerd wordt door de overheid, maar op zo’n manier dat keuze van de leerling en het niveau van de leerling er toe doen. Je zou kunnen denken aan voucher systeem, waarbij leerlingen overheidsvouchers voor onderwijs krijgen. Kansarme leerlingen krijgen meer vouchers dan kansrijke, zodat je juist geen ongelijkheid vergroot, maar gelijkheid van kansen vergroot.

One thought on “Dijsselbloem is neo-liberaal, en daar is niets mis mee.

  1. Pingback: Haal de camera de rechtbank in! | Geen Vrijheid zonder Gelijkheid

Leave a Reply