Een folder van unive over hun nieuwe jongerenpolis "Zekur" zette me aan het denken: hoe moet je de financiering van de zorg organiseren?

Het huidige Nederlandse stelsel gaat uit van twee principes: marktwerking en eigen verantwoordelijkheid. Iedereen is verplicht zich te verzekeren op de verzekeringsmarkt. Er onstaan nu allerlei speciale polissen zoals de jongerenpolis Zekur en de Vegapolis. Dit zijn vaak goede kopere verzekeringen voor mensen die meer risico lopen. Door concurrentie en het onstaan van niche-markten wordt de prijs van zorg goedkoper is de centrale notie. De zorgconsument moet niet alleen kostenbewust worden gemaakt bij het aangaan van een verzekering, maar ook in het inkopen van de zorg zelf: door een eigen risico worden mensen ontmoedigd zorg in te kopen.

Ik denk dat er twee problemen met het zorgstelsel zijn: het legt de eigen verantwoordelijkheid op de verkeerde plaats en maakt mensen verantwoordelijk voor dingen waar ze niet voor hebben gekozen. Laat me uitleggen:

• Verantwoordelijk voor je eigen keuzes: in een rechtvaardig zorg stelsel worden mensen verantwoordelijk gemaakt voor hun eigen keuzes. Rokers en vlees-eters leven ongezonder dan niet-rokers en  vegetariers, inderdaad. En ik vind ook dat rokers en vlees-eters daarom meer aan zorg zouden moeten betalen dan mensen die een gezond leven leiden. Ik denk echter dat je de kosten (en de gelieerde incentive) moeten worden gelegd bij de daad zelf en pas bij de verzekering. Wie stopt met vlees eten omdat hij dan geld op zijn ziektekosten kan besparen? Hoge belastingen op vlees, alcohol , drugs en tabak zijn rechtvaardig niet alleen omdat hier incentive effecten vanuit gaan maar juist ook om de externe kosten van het roken, drinken, blowen, suiker, vlees en vet eten zichtbaar te maken, meteen als je het koopt. Als je de belastingen zo hoog legt dat je ermee daadwerkelijk de zorgkosten van zulke keuzes mee  kan betalen, dan maak je mensen echt verantwoordelijk voor hun eigen keuzes.
• Onverantwoordelijk voor niet-keuzes: In het huidige stelsel is er een eigen bijdrage die mensen bewust moet maken van de kosten van de zorg die ze gebruiken. Ik denk dat zo’n efficiency overweging niet het algemene rechtvaardigheidsprincipe mag schenden. Mensen zouden geen kosten moeten maken voor dingen die ze niet gekozen hebben: aangereden worden bijvoorbeeld of met een handicap geboren worden. Voordat soort ongekozen zorgbehoeften zou er een nationale verzekering moeten komen met een nominale premie. Laten we beide gevallen beter bekijken:
  • Ongelukken: we hebben allemaal dezelfde kans om getroffen te worden door bruut ongeluk. Het is dan ook niet raar om ons allemaal gelijk te laten betalen voor de kosten van dit risico via een verzekering.
  • Aangeboren ziektes en handicaps: aangeboren handicaps lijken op ongelukken, maar zij zijn gebeurd voor de geboorte. De filosoof Dworkin stelt voor om op dezelfde manier te kijken naar ongelukken als naar aangeboren handicaps: je moet je ervoor verzekeren, maar nu voor de geboorte. De praktische uitvoering daarvan is een gelijke belasting voor iedereen waaruit de gerelateerde zorgkosten worden betaald.

Idealiter zou je alle zorg zo financieren: ongekozen risico’s uit een pot waaraan iedereen gelijk bijdraagt (gelijk risico, gelijke kosten), gekozen risico’s uit een pot waaraan mensen die die keuze maken bijdragen op het moment dat zij voor het risico kiezen (zelfgekozen risico, zelf betalen). Er zijn gekozen risico’s die je misschien niet door een BTW kan oplossen (soldaat worden bijvoorbeeld), maar het zelfde principe zou dan moeten worden toegepast.