What’s wrong with positive liberty?

Een onschuldige vraag van Mieke: wat is er dan mis met positieve vrijheid? Dat ligt er natuurlijk aan wat je daar onder beschouwt. Ik heb hierover al (veel) eerder een stukje geschreven (wat niet echt leesbaar is geworden).

Berlin stelt in zijn "Two Concepts of Liberty" dat positieve vrijheid inhoudt de afwezigheid van storende interne obstakels die voorkomen dat ik doe wat ik echt wil. (Dit in contrast met negatieve vrijheid: de afwezigheid van storende externe obstakels). Angst kan bijvoorbeeld voorkomen dat ik de Mount Everest beklim terwijl dat wel iets is wat ik zou willen bereiken. Een ander voorbeeld is een verslaving aan cholocolade, die kan verkomen dat ik het gewicht bereik dat ik wil. Positieve vrij zijn is bevrijd zijn van zulke interne belemmeringen.

Maar je kan ook radicalere interpretaties maken van wat mensen echt willen:

  • Rousseau stelde dat mensen door de ontwikkeling van beschaving worden afgehouden van hun natuurlijke vermogen tot sympathie voor anderen en gesocialiseerd worden in een wereld van eigenbelang.
  • Marx stelde dat maatschappelijke structuren kunnen voorkomen dat leden van bepaalde klassen zien wat in hun objectieve eigenbelang is (de proletarische wereldrevolutie in het geval van arbeiders), maar dat ze door vals bewustzijn tegen dat belang in handelen (arbeiders die oorlog voeren in het belang van de bourgeoisie).
  • Volgens Augustinus (en andere christelijke denkers) moeten mensen zich bevrijden van hun zondige behoeften, die voorkomen dat ze doen wat echt goed voor hun is: een leven gewijd aan God.
  • Freud stelde dat mensen grotendeels beheerst worden door hun
    onderbewuste Id, hun lagere, natuurlijke, behoeften  en verlangens, die
    voorkomen dat ze hun hogere, rationele, idealen van hun Superego
    bereiken.

Allemaal menen deze denkers te weten wat in het belang van het individu is, zelfs als dat individu dat zelf niet beseft. Als je weet wat het absolute goede voor iemand is, waarom zou je haar dan niet dwingen daarnaar te handelen. Immers dat zou zijn wat zij wilde als ze echt zou weten wat ze wilt. Mensen worden dan gedwongen vrij te zijn.

Berlin meent dat het niet mogelijk is om te weten wat echt goed voor een ander is, en dat mensen dat het beste zelf kunnen onderzoeken. Hierin volgt hij overigens mooi de notie van het leven als experiment om het goede te vinden, afkomstig van J.S. Mill . Hij wilt mensen dus niet dwingen op een bepaalde "bevrijde" manier te leven, maar hij wil mensen vrij maken dat zelf te bepalen.

Hierop is dan ook mijn grootste bezwaar tegen Vrijheid Eerlijk Delen gebaseerd: het is gebaseerd op het idee dat een werkzaam leven het beste voor iedereen is. Ik zou nooit de pretentie willen hebben te weten wat het best voor iedereen is.

Leave a Reply