Strategische Overwegingen bij de Gekozen Burgemeester

De discussie binnen GroenLinks over democratische vernieuwing komt langszaam op.  Een van de interessante onderwerpen is de gekozen burgemeester. De benoemde burgemeesters sluiten niet goed aan bij de GroenLinkse traditie van lokaal gewortelde democratie. maar moet GroenLinks kizen voor een direct gekozen burgemeester of voor een door de raad benoemde burgemeester? Moet GroenLinks kiezen voor een krachtige lokale regeringsleider of voor een symbolische vertegenwoordiger van het staatshoofd?

Er zijn natuurlijk allerlei inhoudelijke argumenten: een direct gekozen burgemeester met een eigen mandaat past goed in het idee van GroenLinks van scheiding der machten, maar het verhoudt zich slecht tot het idee dat politiek moet gaan om spreiding van macht in plaats van concentratie van macht bij een persoon. De kans op een verschil van politieke kleur tussen de gemeenteraad en burgemeester is slecht voor de bestuurbaarheid van de stad, maar goed voor het dualisme. Een symbolische burgemeester sluit misschien goed aan bij het idee van GroenLinks dat er geen sterke mannen in de politiek moeten zijn, maar het is een kostbare post (om nog maar te zwijgen over burgemeesterswoningen) die we als hervormingspartij misschien maar weg moeten bezuiningen.

Ik wil een ander soort argument in het debat in brengen: een strategisch argument. GroenLinks heeft nu zeven burgemeesters in lommerijke plaatsen als Stein, Diemen, Doesburg en Wormerland. In totaal wonen er 115,721 Nederlandse burgemeesters in een gemeente met een GroenLinks burgmeester. De grootste gemeente met een GroenLinks burgemeester is Diemen, onder de rook van Amsterdam. Er zijn daar in totaal acht GroenLinks raadsleden, de gemeente waar GroenLinks burgemeesters levert zijn niet uitgesproken groen, links of progressief.

Stel nou dat GroenLinks de burgemeester zou leveren in die plaatsten waar zij bij gemeenteraadsverkiezingen de grootste zou is – dat is het meest waarschijnlijk als we afstappen van de burgemeester als symbolische vertegenwoordiger van het staatshoofd en toegaan naar een direct verkozen lokale regeringsleider- dan zou GroenLinks maar in twee plaatsten de burgemeester leveren: Nijmegen en Utrecht.

Een simpele vraag is dan: weet u wie de burgemeester van Koggeland of Menterwolde is? Vast niet – dat zijn overigens Leonie Sipkes en Eduard van Zuijlen-  maar de burgemeesters van Nijmegen en Utrecht dat zij mensen met een nationaal profiel: Thom de Graaf liet zich in Nijmegen benoemen nadat hem niet was gelukt om de gekozen burgemeester op nationaal niveau te regelen en Aleid Wolfsen versloeg in een weinig inspirerend referendum een andere PvdA'er. Als de politieke voorkeuren een grotere invloed zouden hebben op wie de burgemeester zou worden dan zou GroenLinks in plaatsen als Utrecht en Nijmegen, maar ook in Wageningen of Haren de burgemeester kunnen leveren. In Utrecht en Nijmegen wonen samen zo'n 475,419 mensen dat is meer dan bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen op GroenLinks stemden – ja, ja dat is een oneerlijke vergelijking omdat er in inwoner aantallen ook kinderen, wilsonbekwamen en migranten zitten die niet mogen stemmen-.

Waarom is de geflopte minister De Graaf burgemeester van Nijmegen en niet topbestuurder Andree van Es? Als je politiekere burgemeesters krijgt, dan krijgt GroenLinks prominentere burgemeesters. Dat is goed omdat in grotere steden dan groener, linksers en progressiever beleid gevoerd wordt, maar ook omdat dit het profiel van GroenLinks als ideeenpartij op zoek naar macht versterkt.

Er is denk ik maar een strategisch tegenargument te geven: dat is GroenLinks heeft in Nijmegen en Utrecht een relatieve meerderheid en geen absolute (helaas). Misschien dat wel 20% van de kiezers in Nijmegen of Utrecht hun stem wil geven aan GroenLinks, maar zou ook in een run-off tussen een PvdA'er en een GroenLinkser meer dan 50% van de kiezers hun stem willen geven aan een GroenLinkser? De PvdA staat dichterbij het centrum en kan ook de rechtse kiezers van D66, CDA en de VVD binden. GroenLinks spreekt kan misschien wat PvdD-stemmers aan en wat SP'ers maar daar houdt het wel mee op. Alleen als je een mallotig first-past-the-post stelsel invoert dat alleen gebruikt wordt in de politiek meest reactionaire landen van de wereld, dan maakt GroenLinks kans.

Maar dat argument lijkt me vals: ten eerste omdat de PvdA zeker bij veel VVD en CDA-kiezers erg gehaat wordt. Ze hebben liever een GroenLinkser dan een arrogante PvdA-regent. Maar bovendien omdat een politiekere burgemeester waarschijnlijk zal betekenen dat er sterkere blokvorming zal komen. Links en rechts zullen zich scharen achter een kandidaat. In Amsterdam schaart GroenLinks zich achter de PvdA-kandidaat, in Utrecht schaart de PvdA zich achter de GroenLinkser.

Een politieke burgemeester betekent echt GroenLinks burgemeesters in grotere steden. Ik teken ervoor.

Leave a Reply