De Groene Plus van Paars

Op dit moment onderhandelen GroenLinks, PvdA, D66 en de VVD over Paars+. Nog geen vijftien jaar geleden was het GroenLinks die juist sterk oppositie voerde tegen het Paarse kabinet. Als GroenLinks mee doet aan een Paars kabinet dan zal daar een flinke groene plus tegenover moeten staan, anders is het weinig geloofwaardig. Maar welke kritiek had GroenLinks op het Paars kabinet? En waarin zal Paars+ moeten verschillen van zijn voorgangers? Een zoektocht door de oude programma's van GroenLinks voor een opdracht van het kabinet van de toekomst.

Het GroenLinks verkiezingsprogramma van 1998: "[In dit verkiezingsprogramma] wordt de balans opgemaakt van de politieke prestaties van het paarse kabinet. GroenLinks meent dat  liberalisering en marktwerking onder dit kabinet te ver zijn doorgeschoten. De economie groeit weliswaar als kool, maar de schaduwzijde wordt steeds zichtbaarder. […] De fixatie op de rol van Nederland als distributieland doet het ergste vrezen voor het milieubeleid. De armoede neemt toe en de zorg hapert en dat zegt wat over het verkilde sociale klimaat in Nederland."

De kritiek van GroenLinks op Paars lijkt simpel te zijn: het Paarse kabinet was niet groen en niet sociaal genoeg. Het Paarse kabinet wist wel economische groei te creeeren maar wist die groei noch eerlijk te verdelen noch de noodzakelijke ingrepen te nemen om de groei duurzaam te maken. 

Het GroenLinks verkiezingsprogramma van 1998: Werk is volgens het paarse kabinet het beste medicijn tegen armoede. Maar armoede en de maatschappelijke uitsluiting die daarvan op den duur het gevolg is, blijken juist enorme obstakels om aan het werk te gaan. […] Wie heeft leren overleven op de rand, staat echt niet binnen de kortste keren met gepoetste schoenen en de vereiste onderdanigheid klaar voor een baas die een baantje biedt. En zo leuk is dat werk vaak ook niet: laagbetaald, laag in aanzien, fysiek en geestelijk zwaar. […] De leus ‘werk, werk, werk’ biedt geen afdoende antwoord op de uitsluiting en armoede.

De kern van de kritiek die GroenLinks levert op het sociale beleid van het Paarse kabinet is dat arbeid te veel centraal staat en dat er te weinig oog is voor armoedebestrijding. GroenLinks pleit voor verhoging van de uitkering en voor minder sterke verwachtingen ten opzichte van mensen met een uitkering. Werk was voor GroenLinks niet zaligmakend: het is maar lastig zo'n baas boven je en werk is vaak ook nog zwaar. Een eerlijke inkomensverdeling stond voorop. 

Opvallend is dat GroenLinks op dit onderwerp in de laatste paar jaren radicaal van mening is veranderd: werk gaat boven inkomen. Mensen moeten na een jaar in een uitkering van GroenLinks aan het werk. Mensen in een uitkering laten is asociaal, en juist werk emancipeert.

Het GroenLinks verkiezingsprogramma van 1998:Tegenover het paarse scenario ‘Nederland Distributieland’ met bijbehorende investeringen in luchthavens, wegen en een tweede Maasvlakte, komt GroenLinks met een ander scenario: ‘Nederland Innovatieland’. […] Een belangrijke rode draad in het concept Nederland Innovatieland is de wetenschap dat aandacht voor milieu en duurzaamheid niet louter remmend werkt op de economische ontwikkeling, maar vaak juist een stimulerende factor blijkt te zijn.

Tegenover de grijze economie van Paars, een economie die gebaseerd is op transport, stelt GroenLinks een groene economie, gebaseerd op innovatie. Het mooie aan zo'n economie is dat deze goed is voor de werkgelegenheid. Groen en sociaal gaan hand in hand in Nederland innovatieland.

Dit verhaal van GroenLinks is over de jaren gebleven: economie en ecologie staan niet tegenover elkaar.  Overigens vraag ik me af of het wel zo reeel is om dit verhaal zo sterk te contrasteren met D66, de PvdA en de VVD. Er zijn maar weinig partijen die niet geloven dat je milieuproblemen kan oplossen en economisch kan door groeien. GroenRechts noemen ze dat bij de VVD.

Het GroenLinks verkiezingsprogramma van 2002: Terwijl de economie in de jaren negentig op ongekende toeren begon te
draaien, bleef in de publieke sector schraalhans keukenmeester. […]. In de periode 1994-2002 heeft het Paarse kabinet de belastingen met 13,6 miljard euro verlaagd. Daarvoor is flink gesneden in de uitgaven voor collectieve voorzieningen. De publieke sector houdt geen gelijke tred met de groeiende welvaart. Zo creëert Paars publieke armoede en private rijkdom. […]  Publieke armoede is er [onder andere] in de onderwijs- en zorgsector. Te veel moet worden gedaan met te weinig middelen en mensen, zodat hoge werkdruk en uitputting onder personeel schering en inslag zijn. 

In 2002 was de kritiek van GroenLinks op Paars terug gebracht tot een stelling: publieke armoede en private rijkdom. In tijden van economische problemen was er een strak bezuinigingsprogramma opgesteld. Ondertussen was echter de economie opnieuw gaan draaien, de publieke uitgaven werden echter niet verder verhoogd: in plaats daarvan werden de belastingen verlaagd (en de overheidsschuld aangepakt). De schoolgebouwen en ziekenhuizen bleven achter bij de golfterreinen en villa's laten we maar zeggen.

Opvallend is dat GroenLinks nu juist in tijden van economische crisis wil bezuinigen op de overheidsuitgaven. En nog wel samen met de VVD die draconische bezuinigingen wil koppelen aan lagere belastingen. Juist die paarse combinatie die we kenden uit de periode 1994-2002.

Het GroenLinks verkiezingsprogramma van 2002: Groenlinks voerde
de afgelopen jaren kwaliteitsoppositie tegen het Paarse kabinet. Het
Paarse kabinet met een blinde vlek voor milieu en leefbaarheid. Het
Paarse kabinet dat welvaartgroei bracht, maar die welvaart bar slecht
verdeelde.

Als we de groene plus moeten formuleren die GroenLinks door zijn kwaliteitsoppositie toevoegde aan het Paarse kabinet uit de jaren negentig denk ik met name aan een duurzame economie, armoedebestrijding en investeringen in zorg en onderwijs.

Echter zo'n tien jaar later is de boodschap van GroenLinks op een aantal punten veranderd: er zal bezuinigd moeten worden, ook op zorguitgaven, en gewerkt door iedereen. De dringende economische en ecologische crisis, de groeiende verantwoordelijkheid van GroenLinks op lokaal niveau, veranderende inzichten over armoede en werkgelegenheid. Allemaal hebben bijgedragen aan een nieuwe positionering van GroenLinks als sociale hervormingspartij. Echter veel van het Paarse programma lijkt verinnerlijkt te zijn door GroenLinks. Is straks de groene plus nog wel te onderscheiden van het Paarse pluche?

Leave a Reply