Post-Convention Spin IV: Hoe rationeel was het congres?

Van de week zag ik de notulen van het Groenlinks congers met daarin de uitslagen van de verschillende stemmingsronden. Op basis hiervan kunnen misschien iets beter doorgronden hoe de stemgedrag bij de veelbesproken GroenLinks verkiezingsprocedures in elkaar steekt.

Wat ik hier met name wil bekijken is of het congres collectief rationeel was. Als een groep mensen niet rationeel stemt zou je dit in een aantal dingen moeten kunnen zien: vrij kleine meerderheden (want er is geen coordinatie), onverwachte uitslagen in tweede rondes, en een vrije chaotische wisseling van voorkeuren tussen rondes als kandidaten erbij komen of wegvallen. Dit is natuurlijk geen goede definitie van rationaliteit, maar om een formeel rationaliteitsbegrip te toetsen zou ik veel meer informatie nodig hebben. Een aspect van rationaliteit dat ik niet toets maar aanneem is dat stemmers niet tussen stemmingen van voorkeur wisselen.

Een quick reminder over de procedure: voor iedere plek wordt er in twee ronden gestemd over iedere plek op de kiestlijst: ik noem deze Ronde A (waarin alle kandidaten mee mogen doen) en Ronde B (waarin alleen de twee hoogst geplaatse kandidaten uit ronde A mee mogen doen). Ik kijk hier alleen naar deze plekstemmingen en niet naar de blokstemming.

Ik loop eerst de stemmingen voor 1 tot 11 individueel af om te kijken naar wisselingen tussen stemmingen. Dan kijk in een wat breder perspectief naar plek 12 tot 15 en 16 tot 20. Ten slotte kijken we naar alle plekken vanuit het perspectief van GroenLinks als een partij met verschillende stromingen, en specifiek naar opkomst en blanco stemmen. 

Plek 2
Plek_2
Voor plek 2 stemt bijna de helft van de aanwezige leden in ronde A al voor Sap, een kwart op Dibi en een achtste op Peters en een achtste op Van Tongeren. In de tweede ronde gaan vervolgens tweede derde van de Peters & Van Tongeren-stemmers voor Sap en een kwart voor Dibi. En zo wordt Sap verkozen met een twee-derde meerderheid.

Van plek 2 naar 3
Plek23
Van plek 2 naar plek 3 zien we opvallende veranderingen en stabiliteit. Er komen meer dan 400 Sap stemmers vrij: we zien dat Peters en Van Tongeren min-of-meer de steun houden die ze al hadden. 100 daarvan gaan over naar Dibi en Dirkmaat en 200 naar Klaver. De stelling dat er een "groen" blok is wordt hierdoor gelogenstraft: de deelname van Dirkmaat breekt het aantal Van Tongeren stemmers niet op. Dibi wordt vervolgens door de leden gekozen.

Van plek 3 naar 4
Plek34
Van plek 3 naar plek 4 vallen er 361 Dibi stemmers vrij: een groot deel daarvan (186) gaan naar Peters, 96 gaan naar Van Tongeren en zo’n 40 naar Klaver en Dirkmaat. De richting waarin de leden gaan is vrij helder: er is een grote swing naar Peters die vervolgens in ronde B gekozen worden.

Van plek 4 naar 5
Plek45
Van plek 4 naar plek 5 is er een opvallende beweging. Er komen 305 Peters-stemmers vrij, die lijken zich niet te verdelen over de andere kandidaten, maar ze gaan dominant naar Van Gent. Van Gent trekt ook stemmen weg bij Dirkmaat (-5), Van Tongeren (-14) en Klaver (-21). Zelfs met deze nieuwe kandidaat blijven de blokken dus tamelijk gelijk. Van Gent wint vervolgens in ronde B.

Van plek 5 naar 6
Plek56 Vanaf plek 6 doen 5 extra kandidaten mee. Daarnaast komen er 338 Van Gent stemmers vrij. Zo’n 148 stemmers komen uit bij een van de nieuwe kandidaten. Geen van het haalt meer dan 50 stemmen. 152 gaan naar de bestaande kandidaten: 70 bij Van Tongeren, 51 bij Klaver en 31 bij Dirkmaat. Daarnaast vallen er zo’n 38 stemmers uit. Klaver die al drie keer als tweede uit de bus kwam in een ronde A komt nu als eerste uit, in deze ronde echter komt hij uit als eerste, maar wordt hij in ronde B toch niet gekozen. Dit komt de hele lijst maar 4 keer voor dat degene die als eerste uit ronde A komt, niet ronde B wint.

Plek 6 naar 7
Plek67 Op plek 7 komen er 242 Van Tongeren stemmers vrij. Daarvan gaan er 91 naar Klaver. De rest van de stemmen wordt relatief evenwichtig verdeeld: 21 voor Dirkmaat, 25 voor El Fassed, 24 voor Braakhuis, 6 voor de Bruin en 1 voor Van Bogelen. Van den Berg verliest 1 stem. Daarnaast doen er twee extra kandidaten mee: de vakbondsvrouwen Van Pijpen en
Voortman. Die krijgen 25 en 57 stemmen. Klaver wint nadat hij deel heeft genomen aan 5 rondes B.

Plek 7 naar 8
Plek78Op plek 8 komen er niet alleen 365 Klaver stemmers vrij, maar ook 185 Dirkmaat-stemmers, die op dit punt zijn handdoek in de ring gooide. Er komen dus samen zo’n 550 stemmers vrij: een ruime meerderheid van de congresgangers. Daarnaast zijn er vier extra kandidaten. In totaal zijn er 11 kandidaten. De verdeling van de stemmen is, in vergelijking met eerdere rondes relatief evenwichtig: alle kandidaten gaan erop vooruit. Maar drie kandidaten komen het beste eruit: El Fassed wint 59 stemmen, Braakhuis 106 en Grashoff komt binnen met 112 stemmen. De strijd is dus tussen Braakhuis en El Fassed en wordt gewonnen door de eerste.

Plek 8 naar 9

Plek89 Op plek 9 komen er "maar" 165 stemmen vrij. Daarnaast gaan er van enkele kandidaten (Grashoff, Van Boggelen, en Uijlenhoet) stemmen weg. We zien grote stabiliteit bij veel kandidaten. Alleen El Fassed en Voortman gaan er sterk op vooruit. El Fassed zal dan ook winnen

Plek 9 naar 10
Plek910
Met de verkiezing van El Fassed komen er 208 stemmen vrij. Twee nieuwe kandidaten doen mee Brugman en Van Putten. De stemmen van El Fassed worden ongelijk  verdeeld. Alleen Voortman gaat er sterk op vooruit: zij wint 80 stemmen, terwijl de rest min-of-meer stabiel blijft.

Plek 11
Plek1011
Plek 11 is een geval apart, vanwege de herstemming en de interventie van de Marijke Vos. Er komen 200 Voortman-kiezers vrij en bijna 100 De Bruin-kiezers. Veel van de andere kandidaten verliezen een paar stemmers. Zo’n 20 stemmers verlaten het congres. Twee kandidaten profiteren met meest van deze verschuivingen: Grashoff die uitkomt op 205 stemmers achter zich krijgt en Van der Bergie die daar met 227 net bovenuit komt.
Plek11_2
In de tweede  ronde is er (net) geen meerderheid. Van den Berge staat met 373 stemmen voor op Grashoff die 367 stemmen heeft gekregen. 16 mensen stemmen blanco en 18 mensen doen niet meer mee. Herstemming is noodzakelijk
Dan is er de interventie van Vos die het congres oproept om op Van Boggelen en Van den Berg te stemmen. Er is een nieuwe ronde A. Daarin doet Van den Berge het iets beter dan daarvoor. Grashoff verliest 20 stemmen. Van Boggelen en Van den Berg ("C") in de figuur hiernaast, winnen samen bijna 45 stemmen meer dan daarvoor. De overige kandidaten die in beide rondes mee doen ("E") verliezen zo’n 25 stemmen, en twee kandidaten doen niet mee in deze tweede ronde ("F"). Maar drie mensen stemmen blanco, en in vergelijking met de ronde A hiervoor zijn er 45 mensen die niet meer mee doen. Een tweede ronde B is nodig. Grashoff doet het hier bijna even goed als daarvoor en Van den Berge verliest 23 stemmen. 20 blanco stemmen en 35 mensen die niet mee doen. Grashoff is verkozen.
De interventie van Vos lijkt maar een klein deel van het congres aangesproken te hebben: 45 congres gangers volgen haar advies. Evenveel mensen haken af.

Plek 12-15
Plek1215_3
Voor plek 12 tot 15 is het volgende patroon te zien: er zijn vier kandidaten die boven de 70 stemmen uit komen in de ronde A voor plek 12: Van den Berg, Van den Berge, Van Boggelen en Van Os. Deze worden door het congres in die volgorde op de lijst gezet. Deze kandidaten springen vooruit als er weer een kandidaat verdwijnt omdat deze op de lijst wordt gezet. Onder hen staan zo’n 8 kanidaten die nauwelijks vooruitkomen: deze blijven juist relatief stabiel staan op het aantal stemmen dat ze voor plek 12 al gekregen hadden. Dit logenstraft het beeld dat het congres een tombola is: want dit patroon was eerder ook al te zien. Er zijn weinig kandidaten die uit de onderste regionen helemaal naar boven komen. Sterker nog er lijkt een grote minderheid op het congres lijkt iedere keer correct voorspeld op wie het congres dan zou stemmen. Van grote collectieve actie problemen is geen sprake, anders zou er niet zo consistent gestemd.

Plek 16-20
Plek1620
Voor plek 16 tot 20 valt grotendeels hetzelfde te zeggen als voor plek 16 tot 20. Je ziet dat voortdurend kandidaten opstijgen: Uijlenhoet, Ganzevoort, Van Putten, voortdurend zie je een grote groep op het congres samen voor de kandidaat gaan die het uiteindelijk wordt. Een andere groep kandidaten lijkt veel minder goed instaat om congresgangers achter zich te krijgen. De enige persoon voor wie dit patroon niet geldt, is Paul Smeulders. Hij wordt hier drie keer achter elkaar afgewezen. De laatste keer staat hij 30 stemmen voor op zijn tegenstrever maar weet deze hem toch in de tweede ronde te verslaan.

Ronde B

Ronde_b
Dat opent een nieuwe vraag: hoe gaan uitslagen van de eerste naar de tweede ronde? Van deze uitslagen is iets te zien in de figuur hiernaast. Deze laat zien hoe mensen stemmen in ronde B, voor zo ver zij niet in ronde A gestemd hebben op #1 of #2 (of blanco). Dit zijn dus de extra stemmen, die #1 en #2 (en blanco) erbij krijgen van ronde A naar ronde B. Er zijn drie gebieden: relatieve chaos aan het begin en het eind en grote stabiliteit in het midden: aan het begin lijkt kandidaat #1 de grootste kans te hebben: Sap, Dibi en Peters winnen zo’n 67% van de extra stemmen. Dan komt plek 5 (Van Gent vs. Klaver). Hierbij krijgt juist Klaver (#2) het merendeel van de extra stemmen: de Van Gent stemmers hadden zich in ronde A al aan haar verbonden. Op plek 6 en 7 zet deze trend zich door de #2 krijgt veel stemmen, maar nu is juist de #1 Klaver. Vanaf plek 8 tot plek 16 krijgen de #1 en de #2 kandidaat allebei ongeveer 50% van de stemmen. Het congres valt half/half uit. Vanaf plek 17 zijn de verschillen groter. Het is relevant om op te merken dat voor plek 18, 19 en 20 iedere keer een kandidaat minder stemmen krijgt: Paul Smeulders, onafhankelijk van of hij op #1 of #2 eindigde.

Blokken

Gso_2
Na het congres ontstond bij veel mensen het beeld dat het groene deel van de partij onder gepresenteerd was en dat daarom zoveels sociale kandidaten waren door gekomen. Dat zou er op duiden dat het congres uit stabiele blokken bestaat die voortdurend op de kandidaat van hun kleur zouden stemmen. We kunnen dit toetsen door alle kandidaten aan een kleur toe te kennen en dat te kijken of deze blokken stabiel zijn. Uiteraard is het toe wijzen van kandidaten aan kleuren arbitrair en lastig. Ik heb gekozen voor het Groen/Sociaal/Open model: waarbij groene kandidaten mensen zijn met een interesse voor milieu, landbouw en verkeer en/of wortels in de milieubeweging. Kandidaten die lastig te plaatsen zijn hebben een * achter hun naam. Groen zijn in dit geval Van Tongeren, Dirkmaat, Grashoff*, Van den Berg, Brugman, Van den Berge en Berkelder. Rood zijn kandidaten met een interesse in zorg en werk & inkomen en/of wortels in de vakbond. Dat zijn Sap, Klaver, Van Gent, Voortman, Van Boggelen, Van Pijpen, Kaspers, Van Schendelen, Mevis*, Smeulders* en Kerkwijk*. Dan vallen de andere kandidaten dus in Blauw, dat gaat van internationaal, via justitie en onderwijs naar integratie: Dibi, Peters, Braakhuis*, El Fassed, De Bruin*, Uijlenhoet*, Van der Meer*, Van Putten, Van Os, Ganzevoort, Barrahmun, Harika*, Springer en Diks*. Wat opvalt is niet zo zeer de stabiliteit tussen de blokken, maar de grote pieken in de ontwikkeling. Dat duidt op een heel ander patroon: het congres dat plek voor plek besluit dat het iemand’s beurt is en daar in grote meerderheid op stemt.

Opkomst
Opkomst Wat zijdelings ook interessant kan zijn is de opkomst: wanneer en waarom haken congresgangers af? De blauwe lijn geeft de opkomst in de ronde A weer en de rode
lijn in de ronde B. Er is een zeer sterke relate tussen deze twee
lijnen. Je ziet dat over tijd de opkomst daalt: er is een zeer sterke
relatie tussen de plek waarvoor gestemd wordt en het aantal stemmers.
Dit gebeurt in ogeveer 3 drie gebieden: tussen plek 1 tot 9 ligt de
opkomst min-of-meer stabiel op 850. Daarna valt de opkomst naar beneden
met ongeveer 30 stemmers per keer. Dan is een scherpe cesuur tussen plek
15 en 16. Dan valt de opkomst van 612 naar 424. Daarna is de opkomst
opvallend stabiel rond de 400.
GroenLinks leden lijken dus met name
bij te willen te dragen aan plekken die tellen en lopen weg als er geen
relevante plekken in stemming komen. Dat valt zeker op te vatten als rationeel gedrag. Van de 850 GroenLinksleden die
stemmen zijn er 400 echte die-hards. Er wordt wel eens geklaagd over het
feit dat maar 2% van de Nederlanders lid is van een partij. Deze data
is echter nog schokkender: Van de 5% van de GroenLinks stemmers die ook
GroenLinks lid is, stemt maar 4% mee met de kandidatenlijst en daarvan
blijft maar 50% hangen voor de hele lijst.

Blanco-stemmen

Blanco
Een ander fenomeen zijn blanco stemmen. Veel blanco stemmen kan erop duiden dat stemmers voor geen van de kandidaten een voorkeur heeft en dus geen volledige preferentie ordening bezit.
Je ziet hier het aantal blanco stemmen in ronde A en B als percentage
van het totale aantal stemmen. Het eerste wat opvalt is dat mensen in
ronde A vaak wel een preferentie kunnen uit drukken, uit alle kandidaten
die mee doen hebben ze een eerste keuze. Minder dan 1% kan dan niet.
Waar het gaat om ronde B is er een groter deel van het congres dat niet
kan kiezen. Als we de eerste plek over slaan (waar blanco stemmen
betekent "tegen Halsema", de enige kandidaat), kunnen we aantal dingen
zien: ten eerste, er is een vrij sterke correlatie tussen het aantal
stemmen in ronde A en B. Als veel mensen in ronde A niet kunnen kiezen
kunnen nog meer mensen dat in de B niet. Daarnaast zien we een sterke
opgaande trend: hoe lager de plaats is, des te meer mensen geen voorkeur
hebben voor een der kandidaten. Maar daarnaast zien we een sterke
schommeling die er op duidt dat een blanco stem sterk context afhankelijk
is.

Conclusie
Welke conclusies kunnen we hier uit trekken? Ik denk dat er een belangrijke conclusie is, als je het stemgedrag bekijkt is het geen tombola of een strijd tussen blokken. Het congres lijkt redelijk rationeel plek voor plek gekozen te hebben voor de kandidaat die zij het beste vond. Je ziet vaak dat de kandidaat die als tweede uit de ene ronde B komt, in de volgende ronde B wordt gekozen (12 van de 16 stemmingen): bijvoorbeeld Dibi verloor van Sap voor plek #2 en krijgt vervolgens plek #3. Je ziet ook vaak dat de kandidaat die als eerste uit ronde A komt ook in ronde B wordt gekozen (15 van de 19 stemmingen): dus Sap was eerste voor plek #2 in ronde A en wint dus ook plek #2 in ronde B. Dat duidt allemaal op een grote mate van rationaliteit en coordinatie. Kandidaten die onderaan staan, blijven in verschillende stemmingen de steun houden die ze hadden.

Er zijn een paar punten waar dit misloopt: Klaver die voor plek 3 tot 6 als #1 of #2 uit de ronde A komt maar pas voor plek #7 een meerderheid achter zich krijgt. Dirkmaat die zich terug trekt voor plek #7, terwijl als je kijkt naar het stemgedrag het congres hem waarschijnlijk plek #8 had gegeven. De zeer kleine marges bij plek #11 die leiden tot herstemming. Van Schendelen die door een zeer opvallend persoonlijk verhaal in een keer plek #16 weet te veroveren. En Smeulders die drie keer wordt afgewezen voor een plek op de lijst terwijl hij zeer goed uit de ronde’s A komt. Opvallend genoeg speelt dit bij drie jonge, DWARSe kandidaten, Klaver, Van den Berge en Smeulders. Misschien dat een deel van het congres deze kandidaten erg jong vond en kandidaten met meer ervaring steunde.

Leave a Reply