Waarom TOS slechte SciFi is I: bad writing

Deze zomer heb ik The Original Series van Star Trek gekeken. Dat was een ontnuchterende ervaring. Waar ik had verwacht dat de eerste serie elementen zou hebben van wat ik de kracht van Star Trek vind, bleek het een verschrikkelijk drama te zijn. Ik wil in vijf blogs de serie doornemen: eerst kritisch reflecterend op de plots, de karakters en de waarden van de serie; daarna kijkend naar wat de serie wel het kijken waard maakt.

Het aller-ergste aan TOS is dat als je drie afleveringen gezien hebt, je ze allemaal gezien hebt. Waar andere scifi uit die tijd uit de jaren ’60, zoals the Twilight Zone, het ene na het andere whacky plot afvuurt zijn er twee plots die wel heel vaak in TOS herhaald worden: bijna-aarden en wezens met ongelimiteerde macht.

Is that Earth Again? Boring!
Ten eerste zijn er aflevering waarin the Enterprise een planeet tegenkomt dat eigenlijk aarde is in een andere tijdsperiode of die in een ander op zicht net veranderd is. Ik tel twaalf afleveringen: we komen de Aarde tegen in de Romeinse tijd, als het Chicago van Al Capone, geregeerd door Nazi etc. etc. Het lijkt een technisch probleem te zijn: Star Trek werd natuurlijk gefilmd naast series en films over de nazi’s, de Romeinen, de maffia. Het materiaal was allemaal te krijgen. Maar de reactie van de crew laat het slechte schrijven zien. Soms is men hoogst verbaasd dat er ‘een tweede aarde kan zijn’, soms wijst men naar een buitenaards ras of Hodgkin’s Law of Parallel Development, die dat zou kunnen verklaren. Hoe kan de ene week iets heel normaal zijn en de andere week zo wonderlijk. Maar het allerergste is het als er een geïmpliceerd wordt dat iedere samenleving noodzakelijk het Christendom moet kennen om  ‘vooruit’ te gaan (in Bread and Circuses) of dat iedere samenleving de Amerikaanse vlag en de Declaration of Independence nodig heeft als morele kompassen (The Omega Factor).
Een uitzonderlijke categorie hierbinnen zijn de drie aflevering waarin er met te veel gemak teruggereisd wordt naar de geschiedenis van Aarde. In Assignment Earth wordt zelfs gesteld dat de reis naar de aarde in de jaren ’60 routine is. Tijdreizen kan fascinerend zijn als het gemaakt is met een bewustzijn van de paradoxen die het op kan leveren. Niet als het gebruikt wordt omdat het gemakkelijker is om een aflevering op te nemen met mensen in kleding uit de huidige tijd

Het idee van scifi is juist dat je andere werelden ziet, niet een voortdurende herhaling van de wereld die we al kennen.

Extreme power is extremely uninteresting
Vervolgens komt the Enterprise met iets te veel regelmaat wezens tegen met ongelimiteerde bijna magische krachten. Ik tel er zeventien. En deze goden of energiewezens hebben maar al te vaak geen enkele moraal. Ik vond Q in Star Trek: the Next Generation al geen aanwinst. Goddelijke kracht maar een kinderlijke moraal. I get the message: macht en moraal zijn niet hetzelfde. Ongelimiteerde macht is gevaarlijk als dit in de handen valt van wezens zonder een even grote moraal. Maar zou het universum echt dicht bezaaid zijn met egoïstische halfgoden? Is dat het meest interessante morele vraagstuk dat je in beeld kan brengen en moet dat echt zo veel keer?
De andere helft van de superwezen begrijpt de mensheid niet en moet een of ander wonderlijk experiment uitvoeren om er achter te komen of de mensheid dan wel (Arena) of niet (The Savage Curtain) aan hun standaarden voldoen.
En dan zijn er de vier gevallen waarbij de zeer grote macht in handen is van een zelfbewuste computer, zoals in the Changeling. Die computer keert zich uiteraard tegen de mensheid. En het is aan Kirk om die computer hoogst persoonlijk ‘kapot’ weet te redeneren. Want iedere computer explodeert als vanzelf als het zich realiseert dat het zelf een redeneerfoutje heeft gemaakt.
Ongelimiteerde macht is uiteindelijk helemaal geen interessante premisse: het is interessant als culturen of wezens sterktes en zwaktes hebben zodat er omstandigheden zijn waarin ze er sterk en zwak zijn. Bovendien is de macht nooit echt ongelimiteerd want de menselijke Kirk moet het toch altijd weten te winnen.

The rest

Dit is zijn twee veel voorkomende tropes die te vaak herhaald worden. Vaak in afleveringen die vlak na elkaar worden uitgezonden – soms heb ik het gevoel dat er een opdracht door het schrijversteam ging, ‘maak een aflevering over het oude Rome’ en dat de drie beste gewoon allemaal gefilmd zijn. Dan heb ik het niet eens over de individuele afleveringen die soms uit elkaar vallen van slechte humor, seksisme en volslagen onverdedigbare ‘uitvindingen’: ik denk dan bijvoorbeeld aan Mudd’s Women.

Dat zijn individuele missers. Maar het patroon lijkt te zijn dat er om de vier afleveringen verplicht een aflevering tussen moest over een wezen met ongekende macht maar geen moraal en een aflevering die gefilmd kon worden op een buurset op de filmstudio.

Leave a Reply