Deep Space Nine: Social science fiction

Ds9logo
Een half jaar lang heb ik Star Trek: Deep Space Nine (DS9) gekeken. Ik wil in een reeks blogs laten zien waarom Deep Space Nine zo goed is: deze gaat in op de vraag waarom politiek-filosofen naar Deep Space Nine moeten kijken.

Vaak blijven politieke filosofieen maar papier. Het blijven lijstjes van lexicale prioriteiten, ellelange, onbegrijpelijke zinnen vol abstracte begrippen. Mooie, holle woorden dus. Science fiction geeft een mooie mogelijkheid voor politieke filosofie om een gedachte experiment uit te voeren. Na te denken over hoe principes zouden werken als ze in de praktijk worden gebracht. Social science fiction wordt dat soms genoemd.

Deep Space Nine is een mooi voorbeeld van social science fiction. Om drie redenen:

Ten eerste de verschillende ruimtevarende beschavingen zijn uitvoeringen van bepaalde politiek-filosofische ideeen: sommigen zijn een utopie, andere zijn meer een dystopie.

Garak2374
De Cardassian Unie is een autoritaire dystopie. De staat is er al-machtig en van burgers wordt absolute loyaliteit verwacht. Het leger en de veiligheidsdiensten zijn de belangrijkste armen van de overheid: ze overheersen de maatschappij en de politiek. De almacht van deze fascistische staat wordt gecombineerd met rascistische ideeen over de superioriteit van het Cardassiaanse ras en beschaving over de volkeren. Zo werd de bezetting van Bajor gelegitimeerd: een superieur ras kwam ontwikkeling en cultuur brengen naar een achterlijk volk. Fascisme en racisme in de praktijk dus.

292pxmartok_2373
Het Klingon Keizerrijk is een rijk van Klingons, een volk van strijders. Het vermogen op het slagveld is de manier om eer en trots te verkrijgen. De staat is een klassieke aristocratie. Nobele geslachten regeren het rijk. Hun macht is gebaseerd op hun eer. Familiebanden, rituelen en tradities zijn heel belangrijk. Een samenleving die in de middeleeuwen is blijven steken.

Winn_adami
De Bajorans zijn een diep-spirituele beschaving. De Kai, hun equivalent van de paus is de belangrijkste religieuze en politieke leider van deze wereld. Vedeks (monniken) dragen politieke macht en geven spiritueel leiderschap. Hun goden, het is immers een science fiction serie, grijpen in in de geschiedenis voor de Bajoranen en geven de Bajoranen mysterieuze voorwerpen om hun inzicht te verschaffen in de toekomst. Een maatschappij doortrokken van religie dus.

Zek

De Ferengi zijn eigenlijk een libertarische utopie: een samenleving waarin ondernemerschap en de vrije markt verheven zijn tot de hoogste idealen. Geen ingrijpende overheid, slechts privaat initiatief. Echter voor de linkse schrijvers de serie was dit zo’n weinig appelerende utopie dat meteen wordt geridiculiseerd: hebzucht is verheven tot een deugd. De Rules of Acquisition een lijst met wijsheden voor de sluwe handelaar hebben een religieuze status gekregen. God is de grote accountant die kijkt of je in je leven wel genoeg geld hebt verdiend. Zo wordt het kapitalistische ideaal de comic relief van de serie. Wel leuk, maar in mijn ogen een gemiste kans.

Weyoun_2
De Dominion is een rijk waarin verschillende rassen door genetische manipulatie geheel geschikt zijn gemaakt voor hun functie: er zijn de Vorta, diplomaten en ambtenaren. En de Jem’Hadar zijn geboren soldaten. Het geheel wordt geleid door de Changelings, die zich zelf een goddelijke status hebben aangemeten. Het geheel heeft iets van de Republiek van Plato,
waar mensen door selectie en opleiding gemaakt worden om bepaalde
maatschappelijke functies uit te voeren. Het individuele belang en het
gemeenschappelijke belang zijn zo niet te onderscheiden.

United_federation_of_planets_logo
De laatste belangrijke macht is wel een echte utopie: de Federatie.
Een klassieke links-liberale utopie. Verschillende volkeren,
verschillende beschavingen werken vreedzaam samen. Burgers genieten
grote vrijheid en gelijkheid. Er is ruimte en respect voor veschillende
culturen. Geld is niet meer nodig, in plaats daarvan is er "genoeg"
voor iedereen en richten mensen zich zelf op zelfontplooiing
(bijvoorbeeld door de ruimte te ontdekken). Een samenleving waarin
liberale, links een humanitaire idealen praktijk zijn.

Rom_and_his_union
Anders dan in filosofische boeken blijven deze utopieen niet steriel. Ze worden, zij het in fictie, uitgevoerd in DS9. Zo kan je laten zien waar het uitvoeren van de principes op uitkomt: hoe een samenleving waar geloof echt centraal staat op neer komt, of een samenleving van strijders. Echter in science fiction kan je nog een stap verder gaan: je kan laten zien hoe die idealen met elkaar in conflict komen. Door verhalen te laten zien over persoonlijke conflicten tussen individuen uit verschillende beschavingen, of personen te laten zien die tussen deze culturen laveren. Conflicten dus tussen deze culturen, tussen hun opvattingen over de  rechtsstaat, hun ideeen over de relatie tussen werknemer en werkgever, of hun moraal over de zelfgekozen dood.

Battle_of_cardassia_1
Maar de Dominion Oorlog die centraal staat in de serie roept ook een heel ander soort conflict op: een intern conflict in dat links-liberale paradijs: de Federatie. Hoe ver ga je om je eigen idealen te beschermen? Welke militaire middelen heiligen het doel van vrede? Hoeveel vrijheid wil je op geven om je vrijheid te beschermen? Zonder meer de beste aflevering van de serie geeft een schokkend antwoord op de vraag zijn moord en leugens gerechtvaardigd om een verschrikkelijke vijand te verdrijven:  "And if your conscience is bothering you, you should soothe it with
the knowledge that you may have just saved the entire Alpha Quadrant,
and all it cost was the life of one Romulan senator, one criminal…
and the self-respect of one Starfleet officer. I don’t know about you,
but I’d call
that a bargain."

Lenara_kahn_and_jadzia_dax_kiss
En dan is er ten slotte het onderwerp van identiteit en emancipatie. Een serie als Star Trek kan een progressieve boodschap over emancipatie net omdraaien, iets waarin met name de eerste Star Trek serie (gemaakt in de jaren ’60) in uitblonk: het hoeft niet uit te spellen dat het eigenlijk gaat over sociale vraagstukken in onze wereld, in het heden, maar het kan door fictieve taboes door te breken, een progressieve tolerante boodschap verspreiden: zo verbreekt
Jadzia Dax een eeuwenoud seksueel taboe in haar samenleving door een bepaalde
vrouw te kussen. Voor de Amerikaanse kijkers was het juist de same-sex
kus die baanbrekend was, maar in de afleveringen doet de sekse van haar partner er niet toe. Maar ook op andere manieren worden vraagstukken van emancipatie en identiteit geraakt: een ontmoeting met een soortgenoot wijst Odo er op hoe anders hij is dan zijn vrienden en collega’s en hoe zeer hij zijn best heeft gedaan zich in te houden om niet uit de toon te vallen. Dit roept vragen op over hoe tolerant hun (onze) samenleving is voor diversiteit. Een aflevering over een gevonden Jem’Hadar kind dat verslaafd aan drugs en geweld is, is eigenlijk een verhaal over hoe in Amerika een groep jonge Afro-Amerikaanse mensen opgroeit verslaafd aan drugs en geweld.

Science Fiction is dus de plaats om met filososofische ideeen te spelen: ze blijven geen lege woorden of zelfs maar afgesloten utopias: juist de conflicten en spanningen tussen verschillende ideologieen kunnen worden getoond. Deze conflicten roepen, als het oorlogen worden, zelf weer dilemma’s op: hoe ver ga je om je eigen idealen te beschermen? Ten slotte kan de science fiction gebruikt worden om hedendaagse politieke vraagstukken te bekritiseren.

Leave a Reply