Utopias in Science Fiction

Ik ben Star Trek: Deep Space Nine weer aan het kijken. Het is denk ik dat ik de derde keer dat ik al de afleveringen weer zie. Qua karakters en plotlines valt het eigenlijk een beetje tegen: met name nadat ik Lost en Battlestar Galactica gezien heb, dat het moet hebben van hun sterke karakters en hun onnavolgbaar geniale plot.

Deep Space Nine is een atypische Star Trek serie. Een normale Star Trek series vliegt door de ruimte en ontmoet om de week een andere beschaving. Deep Space Nine speelt zich af op een ruimte station, op een kruispunt tussen verschillende beschavingen. Zo kan de serie zich focussen op de ontwikkeling en geschiedenis van verschillende beschavingen en de conflicten daartussen.

Het interessante aan de beschavingen in Star Trek is dat een aantal – helaas niet allemaal- hiervan uitwerkingen zijn van utopias van verschillende ideologieen: de Ferenghi zijn een extreem kapitalistische samenleving, de Cardassians leven in een fascistisch utopia, de Federation verenigt links-liberale idealen als vrijheid, gelijkheid, democratie en vrede. In andere Star Trek series zijn andere beschavingen uitgewerkt: de collectivistische Borg, bijvoorbeeld of de feudale Klingons, en de eveneens fascistische Romulans. De kracht van Star Trek is dat het deze beschavingen uitdiept en de samenwerking en conflicten tussen de beschavingen, ideologische utopieen, uitwerkt.

Ook andere science fiction gaat soms verder dan ruimtegevechten tussen rare buitenaardse rassen en werkt verschillende beschavingen, gebaseerd op politieke idealen uit. Starship Troopers, beter bekend van de gelijknamige film, zet een "ideaal" van een liberaal militarisme, neer. In Alpha Centauri, een computerspel, strijden zeven "facties" over de controle van een planeet. Al deze facties zijn utopias: van de ecologische Gaians, de Socialistische Free Drones tot de religieus-fundamentalistische Believers.

Tussen de beschaving in Star Trek, de facties in Alpha Centauri en de verschillende beschaving in andere science fiction series zijn opvallende gelijkenissen. Ik heb wel eens gepuzzeld om te kijken welke utopias nou regelmatig terug komen en ben op een lijstje van negen utopias gekomen, die allemaal dan weer interessante relaties hebben met bepaalde politiek-filosofische stromingen :

  • De Vrijstaat is een extreem libertarische samenleving met een minimale staat. De enige rol die de overheid hier nog heeft is beslissen van rechtszaken over inbreuken van burgerrechten en het breken van contracten. Burgers zijn, in negatieve zin, vrij om zelf vorm te geven aan hun leven vorm te geven. In de zeer vrije markt zorgt een sterk bedrijfsleven voor een grote welvaart dat naar prestatie verdeeld wordt.
  • De Socialistische Democratie is een samenleving op communistischsyndicalistische grondslag. In deze samenleving beslissen arbeiders gezamelijk over economische en sociale ontwikkeling. Zij zijn verenigd in vakbonden die bedrijven beheren. In hun sterke, op industrie gebaseerde economie, is er voor ieder die wil werken genoeg.
  • In het Collectief is het onderscheid tussen staat en samenleving weg gevallen. Een totalitaire, collectivistische utopie. In een echt radicale democratie beslist iedereen over alles. In de meest futuristische interpretatie is er geen onderscheid meer tussen individu en gemeenschap, en is er een gezamelijk bewustzijn.
  • In de Technocratie speelt wetenschappelijke vooruitgang een belangrijke rol. Mensen worden door genetische manipulatie, toepassing van techniek en onderwijs voor bepaalde doeleinden gecreeerd. De politieke macht is in handen van een kleine groep bestuurders, die speciaal gemaakt is voor dit doel. Zij geven de samenleving vorm op basis van wetenschappelijke kennis van de werkelijkheid.
  • De Natie-Staat is een fascistische utopie. Burgerschap wordt verworven door militaire dienstplicht uit te voeren. De overheid heeft slechts plichten ten opzichte van burgers: bijvoorbeeld om hen te voorzien van een veteranenpensioen en te consulteren over belangrijke beslissingen. Er ligt een sterke nadruk op de directe verbinding tussen de grote leider, de verpersoonlijking van de staat, en het volk.
  • De Verenigde Stammen is een natuurstaat. Hier zijn mensen vrij van iedere macht van de overheid. Zij hebben zich verenigd in stammen waar het eer, geweld en de recht van het sterkste een belangrijke rol spelen. Een recht op bezit, bijvoorbeeld, bestaat niet, wat je niet zelf kan beschermen is niet van jou.
  • In de Theocratie vallen kerk en staat samen. De samenleving wordt geleid door een profeet, die de aan haar geopenbaarde waarheid probeert te realiseren. Hier leven mensen volgens strikte religieuze regels. Ze verspreiden hun geloof fanatiek.
  • De Groene Gemeenschap is een ecologistische utopie, waar een balans is geslagen tussen de mens en de natuur. Mensen hebben een spirituele connectie met al het leven om hen heen. Economische ontwikkeling is niet alleen maar in overeenstemming gebracht met ecologische grenzen, het is een onderdeel geworden van de natuurlijke kringloop.
  • De Federale Republiek is een links-liberale utopie. Burgers genieten echte gelijke rechten en kansen om hun eigen idee van het goede leven te realiseren. Er is ruimte voor een veeheid aan culturen en levensstijlen. De overheid is georganiseerd op democratische principes, als scheiding der machten.

Leave a Reply