Arnoud Boer daagt planeetgroenlinks uit: wie zouden voor GroenLinks minister kunnen worden? En wie staatssecretaris. Hebben we voor iedere post in het abinet wel een kandidaat? Waar komen die mensen vandaan?

Er zijn een aantal plekken waar ministers en staatssecretarissen vandaan komen: de Tweede Kamer (bv. Verhagen), de Eerste Kamer (Van Middelkoop), het Europees Parlement (Eurlings), de lokale politiek (burgemeesters zoals Ter Horst, wethouders zoals Aboutaleb, gedeputeerden), het partijbestuur (denk aan Van Bijsterveldt), en de samenleving (vakbond, zoals Vogelaar of de universiteit zoals Plasterk). Daar moeten dus die kandidaat-ministers van GroenLinks rond lopen. Op het maatschappelijk middenveld heb ik geen zicht maar mede door mijn activiteit op wikipedia heb ik wel een beeld van wat GroenLinks aan wethouders, burgemeesters en partijbestuurders heeft gehad. Ik voor inspiratie ook geput uit Arnoud Boer’s lijst van machtigste GroenLinksers.

Let wel: de rest van dit blog is wilde speculatie, zonder enige fundering in de werkelijheid.

De beste test is of we als GroenLinks alleen een kabinet zouden kunnen vormen (als we 76 zetels zouden hebben) of we voor iedere post in het huidige kabinet een kandidaat zouden hebben. En het geheel dan zouden kunnen balanceren qua man/vrouw verdeling en al die prachtige substromingen die onze partij rijk is.

Ministers. Minister wordt je niet zo maar. Daar is ruime ervaring voor nodig: in de politiek en in het openbaar bestuur.

• Algemene Zaken: Femke Halsema, als GroenLinks de grootste partij is dan mag ze van mij premier worden, anders zou de partijleider in de Tweede Kamer moeten blijven.
• Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties: Andree van Es oud-parlementarier en nu topambtenaar. Een ervaren politica-bestuurder op een belangrijke plek.
• Justitie: Britta Böhler GroenLinks senator maar ook prominent politiek juriste. Zal de rechtsstaat met verve verdedigen.
• Buitenlandse Zaken: Joost Lagendijk voormalig Europees Parlementarier. Heeft zo’n reputatie in Europa en op de grenzen daarvan dat hij een prima minister zou maken.
• Defensie: Leoni Sipkes. Voormalig kamerlid en en nu burgemeester. Afkomstig uit de vredesbeweging. Een combinatie van bestuurlijke en politieke ervaring is noodzakelijk voor deze post.
• Financien: Kees Vendrik. Het financieel specialist van de huidige GroenLinks fractie, gevreesd door de huidige minister van Financien.
• Sociale Zaken, Integratie en Werkgelegenheid: Tof Thissen. Senator, voormalig wethouder en directeur van Divosa. Krijgt naast sociale zaken ook integratie in zijn portefeuille.
• Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen: Maarten van Poelgeest, ten minste zo stelde zijn eega voor. Wethouder Ruimtelijke Ordening in Amsterdam en oud LSVb leider.
• Volksgezondheid, Welzijn en Sport: Yolan Koster-Dreese, kandidaat-senator en vice-voorzitter van de raad voor maatschappelijke ontwikkeling heeft daarnaast een brede ervaring in de wereld van de zorg.
• Verkeer en Waterstaat: Rik Grashoff op dit moment wethouder cultuur en integratie in Rotterdam, maar was eerder in Delft wethouder Verkeer, Ruimtelijke Ordening en Milieu. Naar Rotterdam gehaald vanwege zijn bestuurlijke capaciteiten.
• Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu: Ineke van Gent, als 11 jaar kamerlid en nu voorzitter van de commissie Wonen, Wijken en Integratie. Daarnaast ook lange tijd woordvoerder landbouw van de fractie. Alhoewel ze meer rode wortels heeft, uitermate geschikte voor deze groene post.
• Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit: Marten Wiersma, gedeputeerde in Zeeland, met als portefeuille economie, klimaat en milieu, was eerder veehouder en natuurbeschermer. Heeft dus de ideale mix van ervaring voor een landbouw minister.
• Economische Zaken: Bart Snels, een van de weinige prominente economen binnen GroenLinks. Hoofd van het WBS. Exponent van de liberale vleugel.
• Minister zonder portefeuille voor ontwikkelingssamenwerking: Farah Karimi, tot 2006 buitenland woordvoerder van de fractie, nu directeur van de NOVIB, daar tussen betrokken bij de ontwikkeling van Afghanistan.
• Minister zonder portefeuille voor jeugd, emancipatie en gezin: Evelien Tonkens, 3 jaar lang kamerlid, nu professor in de sociologie, feministe en critica van te vrijzinnig liberalisme binnen GroenLinks. De post jeugd & gezin wordt uitgebreid met emancipatie.
• Minister zonder portefeuille voor klimaat: Wijnand Duyvendak. Naast emancipatie zal klimaat een van de prioriteiten van het kabinet worden, om dit te coordineren en aan te jagen komt er een aparte minister voor klimaat, in de vorm van klimaat guru Duyvendak.

Staatssecretarissen: GroenLinks loopt over met wijze bestuurders en slimme politici, die zo staatssecretaris zouden kunnen worden.

• BZK: Wim de Gelder nu nog burgemeester van Alphen (grootste gemeente) straks verantwoordelijk voor lagere overheden.
• Jus: Tineke Strik senator, voormalig wethouder en gepromoveerd jurist. Zal een uitermate zorgvuldige en rechtvaardige staatssecretaris van justitie zijn.
• BuZa: Isabelle Diks,
  kortstondig kamerlid, internationaal secretaris van GroenLinks en nu
  wethouder in Leeuwarden. Heeft een grote indruk gemaakt in de paar
  maanden dat ze kamerlid was. Als Europa-specialist zeer geschikt voor
  Europese Zaken. (Mijn excuses aan Kathalijne Buitenweg die zelf
  hengelde naar deze positie maar ze is te senior voor junior minister).
• Fin: Goos Minderman. Hoogleraar rechten en kortstondig financieel specialist van de senaat. Prominente progressieve Christen binnen GroenLinks.
• SZW: Diana de Wolff voormalig senator daarnaast als advocaat actief op het gebied van arbeid en inkomen.
• OCW: Herman Meijer oud-partijvoorzitter, kandidaat-senator maar was daarnaast als wethouder ook verantwoordelijk voor architectuur en stadsvernieuwing. Nu verantwoordelijk voor kunst en media.
• OCW: Henk Nijhof partijvoorzitter voormalig wethouder, afkomstig uit de onderwijzersvakbond. En is het niet traditie dat de staatssecretaris van OCW voormalig partijvoorzitter van de grootste partij is?
• VWS: Jolande Sap pas een jaar kamerlid en meteen al genomineerd als politiek talent van 2008. Zal zich met name bezig houden met de betaalbaarheid van de zorg en de verhouding tussen arbeid en zorg.
• EZ: Marcel Vissers voormalig Zuid-Hollandse gedeputeerde en nu wethouder in Noordwijkerhout. Heeft zowel ervaring op het gebied van groen als op het gebied van sociaal.
• VROM: Jan Laurier voormalig Leids wethouder nu voorzitter van de woonbond zal binnen het ministerie van VROM verantwoordelijk worden voor huisvesting.

Wie missen er? Wie ziet u liever op een andere plek? Wie is op zijn of haar huidige plek beter op zijn of haar plaats? Laat het weten!

Vanavond sprak de aankomend voorzitter van het CNV-jong. Het gesprek ging over passie, politiek en idealen. We kwamen te spreken over hoe we in tijden van maatschappelijk onbehagen en groeiende intolerantie mensen van de waarde als solidariteit en duurzaamheid kunnen overtuigen. Of ons groene en linkse verhaal ook een antwoord kan zijn onbehagen en intolerantie.

In de trein terug moest ik denken aan mijn opstel voor Nederlands op de middelbare school. Nu meer dan zes jaar geleden. Daarin probeerde ik te laten zien dat juistn links een nieuw bezielend verband kan bieden om aan onbehagen en intolerantie een eind te maken. Het punt zit met name in de achtste sectie over radicale maatschappelijke vernieuwing.

"De illusie van de Nederlandse moraal
Het gaat slecht met de moraal in Nederland. Dit wordt door de ‘nieuwe politiek’ gesignaleerd. Het normbesef is niet bestaand en als gevolg daarvan is er een groot sociaal onbehagen. Onze eigen minister-president wil hier wat aan gaan doen: een nationale commissie ‘Normen en Waarden’ -overigens door hem maatschappelijke orientatie en levesbeschouwing genoemd. Wat hij doet is zinloos en ondoordacht. Een gemeenschappelijke Nederlandse moraal is een illusie. Voordat we met oplossingen komen, moeten we naar de oorzaken van het probleem kijken.
In de jaren ’50 was de moraal nog voor iedereen bindend. Maatschappelijk onbehagen was er nauwelijks. Dit had drie redenen: sociale cohesie, bindende religie en illusie van het vaderland. In gezinnen was er een sterk sociaal toezicht. Moeder zat de hele dag thuis en kon zo toezien op het gedrag van haar kinderen. Ook buiten op straat was er een groot sociaal toezicht: de buurten waren relatief klein en door de verzuilde maatschappij kwamen veel mensen elkaar vaak tegen. Immoreel gedag werd niet getolereerd. Daarnaast was er toezicht vanuit de kerk: iedere zondag werd deze bezocht en kon de dominee op het kansel en de priester bij het altaar dreigen met hel en vuur, als de moraal dreigde te verzakken. Daarnaast werden katholieken gedwongen misstappen op te biechten en daarvoor gestraft te worden. Ook leek er een sterke binding te zijn tussen alle Nederlanders. Met de gemeenschappelijke taal en het gemeenschappelijke koningshuis, moest wel een gemeenschappelijke cultuur bestaan. Dus moest je gedrag het vaderland waard zijn.
Hier kwam aan het einde van de jaren ’60 een eind aan: de ontzuiling en de individualisering. Binnen gezinnen en buurten ontstonden spanningen tussen jong en oud. De nieuwe, goed opgeleide generatie wilde af van de verdrukkende moraal van de jaren ’50. De oude generatie wilde vasthouden aan haar tradities, maar gaf uiteindelijk toe. In de jaren ’70 verdween de strenge moraal en onstond de gedoogcultuur. Ook stopt de trouw aan de kerken. Mensen begonnen zelf te denken over het leven en verloren hun angst voor de hel, maar ook de sterke moraal die zij mee bracht.
Een van de opvallendste gevolgen van dit ontzuilingsproces was dat aan het eind van de rit een van de grootste illusies ontmaskerd was: de nationale staat. Behalve het Huis van Oranje, het Haagse binnenhofcircuit, boerenkool en de Nederlandse taal, was er niets dat ons bond, als Nederlanders. Dit was al jaren zo, maar omdat de verzuilde gemeenschap (met een sterk zuilbesef) veranderd was in een nationaal gemeenschap (zonder nationaal besef) kwam dit aan het licht.
De ‘Nederlander’ bleef geindividualiseerd, onkerkelijk en ontheemd achter. De culturele elite begon zich in verschillende nieuwe groepen thuis te voelen: de krakers, de navelstaarders, de yuppen. Al deze nieuwe groepen verdwenen even snel als ze kwamen. Ze boden geen houvast op lange termijn. De mensen in de volksbuurten hadden geen geld of tijd voor dit soort overvliegende ‘rages’, maar zij voelden wel de negatieve aspecten van dit ontheemd zijn het sterkste: een sterk gevoel van onveiligheid en onbehagen. De roep om sterke staatscontrole om dit gevoel weg te halen vindt na 30 jaar gehoor aan de rechterzijde van de politiek. Deze begint zich in te zetten om de symptomen van de individualisering aan te pakken: er moet een einde komen aan de gedoogcultuur, normen en waarden moeten op nationaal niveau worden onderwezen. En bovenal het normbesef moet terug.
Maar het echte probleem wil men niet erkennen: er is geen nationaal bindende cultuur meer. Twee politici hebben dit wel (deels) gesignaleerd: Andre Rouvoet (ChristenUnie) en Femke Halsema (GroenLinks). Zij boeden ook oplossingen voor het gebrek aan bindende cultuur.
Rouvoet wil terug naar de jaren ’50 of liever nog verder. Christelijke waarden moeten weer belangrijk worden en vooral die van het oude testament: ijzerharde rechtvaardigheid en oneindig geloof in God en zijn Woord. Dus moet Nederland zich qua normen ook aanpassen: geen abortus, wel doodstraf, vrouwen aan het aanrecht, kerkelijk toezicht maar boven alles moet dit allemaal zich in Nederland voordoen. Er zijn maar weinig mensen die dat willen en echter terug willen naar de jaren ’50, nu ze de vrijheid hebben geproefd.
Halsema biedt een ander perspectief, dat van radicale maatschappelijke vernieuwing: de waarden van onze nieuwe cultuur moeten vrijheid, solidariteit, vreedzaamheid en duurzaamheid worden. Hiervoor is een tweede jaren ’60 nodig. De moraal die wij afwierpen in de jaren ’60 moet nu geruild worden voor een een nieuwe. Dit is een zeer complex geestelijk proces dat zich niet op national niveau maar op mondiaal niveau moet voordoen. Immers de nationale staat is een illusie. Dit zal jaren duren. Realisten reageren hard op Halsema’s oplossing: ze leeft in een intellectuele illusie. Welke moraal zij ook kiest dat heeft geen invloed op het leven van de geindividualiseerde inwoners van de volkswijken. Maar toont wat er radicaal veranderd is in de jaren ’60 niet het gelijk van Halsema’s idealisme?
Uiteindelijk is het proces van individualisering onontkoombaar, dus biedt Rouvoet geen oplossing. Ook Balkenende’s eigen meer symptomatische oplossing met een sterke nationale inslag biedt op lange termijn geen oplossing voor het onbehagen. Halsema’s oplossing: het vinden van een nieuwe mondiale moraal lijkt te idealistisch maar is de enige oplossing, gezien de werkelijke aard van het probleem.

Het opstel staat me nog zo goed bij omdat de docente erover schreef in het jaarboek: "[h]oewel het opstel van een van de
rechtervleugeladepten erg goed was, was het opstel van iemand uit de
linkerhoek nog beter. Groots zelfs." Ik weet niet of ik dit verhaal nog steeds groots zou willen benoemen. De stelling die ik neer zet is intrigerend, maar niet goed uitgewerkt: kunnen idealen als duurzaamheid en solidariteit de plek over nemen van vaderlandsliefde en religie? Is idealisme genoeg grond voor een bezielend verband?

Er is een land waar een politiek ideaal het bezielend verband is: de Verenigde Staten. De Amerikaanse droom verbindt alle Amerikanen: blank, hispanic en zwart, Joods, Moslim en Christen. De Amerikaanse droom is politiek ideaal van gelijke kansen en formele vrijheid. Kan er niet een Europese droom tegenover staan? Een van gelijke middelen, materiele vrijheid en een duurzame toekomst?

Ik heb nu -zes jaar naar dato- wel mijn bedenkingen bij een aantal van de aspecten van de argumentatie: een complex, langdurig cultureel proces zou het zeker zijn zo’n tweede jaren ’60. Ik weet niet of het kan gebeuren. Dat dit proces op een mondiaal niveau moet plaats vinden, denk in elk geval niet. Nederland moet zich (weer) op de wereld orienteren, niet op zichzelf, maar om onze problemen op te lossen moeten we niet Inuit dwingen hun cultuur te veranderen. Noch denk ik niet dat een nieuwe moraal de oplossing is, solidariteit, duurzaamheid en tolerantie zijn politieke idealen, geen morele voorschriften. Ik weet in elk geval zeker dat Femke Halsema een realistischere politieke koers voorstaat. Dat is misschien maar goed ook.