Een GroenLinks Prisma

Voor sommige partijen is het innemen van posities niet ingewikkeld. Voor de SP kan het links en sociaal genoeg: hogere uitkeringen, gelijkmatigere inkomensverdeling, een grotere rol voor de overheid in de economie en meer geld naar de publieke sector: onderwijs, politie en gezondheidszorg. Alles wordt beredeneert vanuit een centrale waarde: solidariteit.

Het denken van andere partijen is complexer. In het GroenLinkse gedachtegoed zijn er verschillende idealen die samen de posities van GroenLinks bepalen. Schematisch gezien zijn er drie idealen: duurzaamheid, vrijheid en solidariteit. Deze hangen samen met verschillende klassieke ideologieen: ecologisme, liberalisme en socialisme. En ook met verschillende organisaties en groeperingen binnen en om de partij: milieu-organisaties, emancipatiegroepen en vakbonden. In campagne termen stelt GroenLinks vaak dat ze Groen, Sociaal en Open is. De Groenlinkse visie kan, als door een prisma dus uiteenvallen in drie perspectieven: Groen, Rood en Blauw.

Zo kan je binnen het denken over milieu, klimaat & natuur verschillende benaderingen en profielen zien, gekoppeld aan de kleuren. Er is een groene benadering van het milieu, een rode benadering van het milieu en een blauwe benadering van het milieu.

  • In de groene benadering van het milieu staat natuurlijkheid centraal: we moeten op natuurlijker manier om gaan met onze leefomgeving. Dat komt het best tot uiting in de landbouw. Hier is de verhouding tussen mens en milieu helemaal verloren: dieren worden op een dier-onwaardige manier behandeld, door mest en pesticide wordt de direct leefomgeving bedreigt en door de uitstoot veranderd het klimaat. We moeten terug naar een natuurlijke benadering van landbouw: biologische landbouw, minder vlees en meer "puur" eten.
  • Volgens de rode benadering zijn milieudoelen en sociale doelen met elkaar te verenigen: een prachtig voorbeeld is het openbaar vervoer. Goed en goedkoop openbaar vervoer is sociaal voor mensen met een laag inkomen, ouderen en gehandicapten, maar het is ook de manier om files, asfalt en uitstoot te verminderen. Andere voorbeelden zijn huisisolatie waarbij woonkosten lager worden en energieverbruik wordt verminderd.
  • In de blauwe benadering van het milieu worden vrijheid en diversiteit in gezet om milieudoelen te bereiken. Een prachtig voorbeeld is het stimuleren van groene innovatie, door de inzet van marktmechanisme als milieu-heffingen kunnen we een groene economie met bijvoorbeeld duurzame energie, stimuleren. Door de markt zo te stimuleren, worden vrijheid, diversiteit en innovatie ingezet voor milieu doelen.

We zien deze thema’s en nadrukken terug in het huidige GroenLinks programma: een hoofdstuk Groene Economie waar de blauwe benadring van milieu centraal staat, een hoofdstuk Ruimte om te Leven, waar de rode benadering centraal staat en veel aandacht voor dierenrechten (de Groene benadering).

Wat geldt voor milieu, geldt ook voor gebieden waar de GroenLinkse visie veel minder is uitgewerkt. We kunnen het GroenLinkse prisma dus inzetten om te verkennen hoe de GroenLinks visie in elkaar zit. Neem het onderwerp zorg waarop de visie van GroenLinks wel is geformuleerd in een verkiezingsprogramma, maar er nog geen eigen sterk verhaal staat. De GroenLinkse visie op zorg valt dus uiteen in drie delen: een groen element, een rood element en een blauw element.

  • De Groene visie draait om natuurlijkheid en duurzaamheid. Als we vanuit dit perspectief naar gezondheid kijken, staat volgens mij, preventie centraal. Gezondheidsproblemen ontstaan omdat we niet op een natuurlijke manier leven: vervuiling door verkeer en industrie, ongezond eten en te weinig beweging maar ook te weinig echte ontspanning. In deze visie zou GroenLinks met name zich moeten richten op een gezondere levensstijl: natuurlijker eten (biologisch en minder vlees, vet, zout en suiker), meer natuur en in om de stad om in te sporten en te ontspannen. Dat is misschien moralistisch, maar de diepgroene benadering is niet vies van moralisme. "Anders Gaan Leven" meer Friluftsliv.
  • De Rode visie draait om solidariteit: eerlijk dragen van de risico’s op ziektes en handicaps die we allemaal (zouden kunnen) lopen. Vanuit dit perspectief staat de financiering van de zorg centraal: dat moet inkomensafhankelijk en zonder eigen risico. Iedereen moet kunnen rekenen op de zorg die hij nodig heeft. Er moet royaal geld worden uitgetrokken voor ouderen en gehandicapten, omdat we juist met deze groepen solidair moeten zijn. Er moet zoveel mogelijk in de basiszorgverzekering. Zorg wordt gezien als een basisrecht maar de invulling wordt overgelaten aan professionals als artsen en verpleegkundigen.
  • De Blauwe visie draait om vrijheid en emancipatie. Dat betekent dat we op een heel andere manier naar zorg moeten kijken. Dit komt het best naar voren bij gehandicapten, chronisch zieken en ouderen. We kunnen deze groepen benaderen als zwakkeren waar we solidair mee moeten zijn, zoals de Rode benadering dat doet, maar we kunnen ook juist zorg hier zien vanuit het perspectief van autonomie en emancipatie: dan staat de vraag centraal: "Wat heb jij nodig om zelfstandig te zijn?" Complexere regelingen als de AWBZ of de WMO zijn dan niet zakken geld waar we zoveel mogelijk in moeten pompen vanuit solidariteit, maar zijn middelen om mensen zelfstandig te maken. Dan maakt het wel uit hoe je geld uitgeeft. Maar ook in het denken rond euthanasie en abortus komt de blauwe visie die draait om zelfbestemming sterk naar voren.

Het is dus te simpel om het GroenLinks programma af te bakenen in een hoofdstuk "Groen", "Sociaal" en "Open". Deze drie benaderingen lopen door het hele programma heen: van milieu tot zorg, is er vanuit dit perspectief, een groene, een rode en een blauwe benadering.

Is het over voor Labour?

Dit worden de meest interessante Britse verkiezingen in een lange tijd. Met name de opkomst van de LibDem leider Nick Clegg lijkt de dynamiek van de verkiezingen te veranderen. Hij ging gister zo ver te zeggen dat de Liberal Democrats de plaats van de Labour hebben overgenomen. Is het echt over voor Labour? Ik ben er nog niet uit, dus zit er niets anders op dan een twee strijd tussen de argumenten voor en tegen het einde van de periode Labour.

Ja, het is over voor Labour. De partij staat in veel peilingen op de derde plaats. Soms wel 7% achter op de Liberal Democrats. Dat is in 100 jaar niet gebeurd. Altijd draaide de verkiezingen om de vraag wie wordt de grootste de Conservatieven of Labour en nu lijkt Labour irrelevant geworden.

Dat is niet helemaal waar. In veel peilingen is het verschil tussen Labour en de Liberal Democrats "too close to call". In een aantal peilingen is het verschil tussen alle drie de partijen "too close to call". Het is een "three-way race". Dat maakte de verkiezingen heel onvoorspelbaar. De positie van Labour is nog niet uitgespeeld.

Okay, op het electorale vlak heeft Labour misschien nog wel wat steun, maar het is toch sterk gevallen. Van eerste partij naar #2 of #3.

De verschuivingen in de Britse politiek zijn vrij klein: in vergelijking met 2005 is Labour slechts 7% gevallen en de Liberal Democrats slechts 7% gestegen. In de Nederlandse verkiezing is dat een zetel of 10. Peanuts.

Een val van 7%! Brown wordt nooit meer Prime Minister! Een man die zo’n val maakt kan, zeker in zo’n winner-take-it-all systeem nooit premier worden.

Dat is nog maar zeer de vraag. Het Britse kiesstelsel kan rare uitslagen opleveren. Het is niet onvoorstelbaar dat Labour de derde positie haalt in de electoral vote maar dat ze in zetels nog steeds een relatieve meerderheid haalt. De steun van de Labour is geconcentreerd in stedelijke constituencies en in Wales en Schotland. Als ze hier net de grootste wordt kan de partij in de rest van de districten op de derde plek terecht komen en kunnen ze toch een groot deel van de zetels mee slepen. In zo’n situatie is Labour de grootste partij en kunnen ze premier leveren in coalitiekabinet of een minderheidskabinet.

Maar als er een coalitie komt of als er steun nodig is voor een minderheidskabinet zullen de LibDems eisen dat het kiesstelsel gewijzigd wordt. In een nieuw stelsel zullen dat soort perverse uitkomsten verdwijnen. En zal Labour definitief irrelevant worden.

Ik denk dat het eerste zeker waar is: de LibDems zullen een wijziging van het kiesstelsel eisen. En er is een grote kans dat die gerealiseerd wordt. Maar een heel ingrijpende wijzing zal het niet worden. De Conservatieven willen spelen met de grenzen van de districten. Labour wil "Instant Run-Off Voting", waarbij er nog steeds een districtenstelsel is maar nu kandidaten 50% van de steun van de kiezers moeten hebben. De LibDems willen "Single Transferable Vote", waarbij in grotere districten meerdere kandidaten gekozen worden. Het is waarschijnlijk dat als compromis IRV wordt ingevoerd. Dat betekent dat partijen die de tweede keuze zijn van veel kiezers (zoals de Liberal Democrats) een grotere kans hebben. Echter dat betekent niet dat Labour uitgerangeerd wordt: in een eerlijker kiesstelsel blijft iedereen kans maken.

Maar in een eerlijker kiesstelsel kunnen mensen op hun echte voorkeur stemmen. En Labour is nu zo impopulair, dat te verwachten is dat, als mensen met hun hart kunnen stemmen, Labour weg valt.

Dat is maar zeer de vraag. De impopulariteit van Labour hangt samen met drie dingen zaken: de impopulariteit van de huidige leider (maar die kan ingeruild worden), de economische crisis (maar ieder komend kabinet zal moeten bezuinigen) en de expenses scandal (maar daar waar alle partijen schuldig aan). De Liberal Democrats trekken nu met name protest stemmen. Stemmen die in een nieuwe verkiezing naar een andere partij kunnen over gaan. De kans is groot dat het Britse politieke stelsel met een nieuw kiesstelsel onvoorspelbaarder wordt. Een permanente three way race. En Labour blijft dan juist relevant.