Ik ben zelf geen fan van referenda zoals ze nu worden gebruikt. De vraag is vaak ben je ergens voor of tegen en dan legt de meerderheid (50%+1) de wil op aan de minderheid. Om dezelfde reden zijn referenda ook niet geschikt voor vraagstukken van verdelende rechtvaardigheid, mijn eigen interesse. Want dan zal de rijkste of armste 50%+1 zich inspannen om de andere 50%-1 arm te houden of geld af te nemen.

Er is een andere manier om referenda te gebruiken. Stel een land vindt een grote bodemschat. Aardgas bijvoorbeeld. Een overheidsbedrijf gaat dit delven en verkopen. De prijs wordt bepaald door de wereldmarkt, dus maakt het bedrijf winst. De vraag is nu wat er met de winst moet gebeuren. Je zou dit in een referendum aan de bevolking kunnen vragen. Iedere burger stemt voor die uitgave van het geld die zij het belangrijkst vindt. Vervolgens wordt dit opgeteld en wordt het geld evenredig uitgegeven (in zelfde percentages het geld uitgegeven, als de stemmen zijn uitgebracht). Uiteindelijk wint iedereen, want iedere stem bepaalt de bestending van het geld.

Politieke partijen bepalen de mogelijkheden: De conservatief liberalen zullen ervoor pleiten het geld te gebruiken voor een algehele belastingverlaging (“een winstuitkering voor iedere burger”). Sociaal-democraten zullen ervoor pleiten het geld te steken in een infrastructuur- en industriele ontwikkelingsfonds (“investeren in de toekomst”). Progressief liberalen pleiten voor investering in een onderwijs- en onderzoeksfonds (“investeren in de toekomst”). Christen-democraten willen het geld gebruiken om de staatsschuld af te lossen om zo het land klaar te maken voor de vergrijzing (“investeren in het verleden”). Groenen zullen twijfelen tussen het opkopen van CO2-uitstootrechten op de emissiemarkt om zo de mileuschade van het gasverbruik te niet te doen of het geld steken in een ontwikkelingssamenwerkingsfonds (“wij hebben geen recht op onze grondstoffen, die zijn van de hele wereld”). De burgers stemmen. Voor iedere 1% uitgebrachte stem wordt 1% van de winst in een bepaald fonds gestort.

Zo kan je directe participatie van alle burgers combineren met invloed voor minderheden en besluitvorming over verdelingsthema’s.

Woensdag organiseerde GroenLinks een actie van Cool Climate op het Plein in Den Haag. Femke Halsema en Beau van Erven Dorens speelden met ijs en vuur en overhandigden Jacqueline Cramer een Cool Climate Manifest. Op de linkse lente . Zelfs het Journaal had er aandacht voor. De minister zei het in grote lijnen eens te zijn met de voorstellen. Al met al een geslaagde actie.

GroenLinks heeft het initiatief genomen voor Cool Climate. Dat kan je duidelijk zien omdat een deel van de BN’ers zich ook al eerder aan GroenLinks hebben verbonden tijdens Femke on Tour en eerdere activiteiten, denk aan Geert Mak en Wubbo Ockels. Daaraan toegevoegd zijn allerlei maatschappelijke organisaties waarmee we schijnbaar toch goede relaties onderhouden (milieudefensie, Greenpeace, NOVIB, FNV). Ook hebben zich een aantal D66’ers zich aangesloten. Dit GroenLinks initiatief lijkt een neutraal maatschappelijk initiatief waar iedereen voor zal zijn.

Het punt is echter dat GroenLinks hier succesvol heeft gehandeld als milieuorganisatie en niet als politieke partij. Bij de SP was iedereen in een SP-jasje gehezen en was Jan’s Klimaat een subpagina geweest van sp.nl. Dan was het duidelijk de SP neemt hier actie tegen klimaat verandering. GroenLinks stelt zich veel bescheidener op, organiseert een actie zorgt ervoor dat alles goed loopt en dat het GroenLinks programma in de tienpunten is verwerkt, en trekt zich dan terug. Het Journaal zegt alleen maar dat politici, wetenschappers en BN’ers dit initiatief hebben genomen (zoals ook uit het persbericht blijkt), alleen Femke weet de naam "GroenLinks" nog in haar interviewtje te droppen. Zo bereik je waarschijnlijk wel inhoudelijk wat je wilt: bewustwording en actie op het gebied van klimaatverandering. Dat is typische de doelstelling van een milieuorganisatie. De vraag is echter of je politieke partij wel bereikt wat je wilt: meer kiezers en sympathisanten voor GroenLinks. Die vitale grondstof voor politieke partijen wordt zo niet aangeboord.

Wat me hieraan fascineert (onafhankelijk of dit nou een goed of een slecht initiatief is) is dat GroenLinks soms verweten wordt ver af te staan van actiegroeperingen, maatschappelijke bewegingen en belangengroepen. Nu gedraagt GroenLinks zich als zo’n organisatie! Dat vind ik een fascinerende paradox.

Het overkomt bijna iedereen die met de trein reist: overlast van anderen. Neem bijvoorbeeld mensen die telefoneren, (te luid) muziek luisteren of met elkaar praten. Mag je daar dan iets van zeggen? Of als je aangesproken wordt moet je je dat aan trekken.

Er zijn diegene die vinden dat je daar iets van mag (nee zelfs moet!) zeggen: de trein is immers de publieke ruimte. Daar moet je rekening met elkaar houden.

Er zijn anderen die een tegenovergestelt standpunt innemen. Als iemand van hen zou vragen hun muziek zachter te zetten, zouden zij de neiging voelen hun muziek harder te zetten: de trein is immers de publieke ruimte. Daar moet je rekening met elkaar houden.

De vraag is volgens mij onbeantwoordbaar:
Ten eerste, is de verdediging van beide kanten het zelfde: Je moet in de publieke ruimte rekening met elkaar houden.
Ten tweede, is het een typisch geval van conflicterende vrijheden: de vrijheid van overlast van de een, breekt in in de vrijheid om cultuur of gezelschap te beleven van de ander.
Daarnaast is er geen oplossing: de ene burger heeft niet het recht om van de andere burger te eisen zich op een bepaalde manier te gedragen. Geen van beide heeft autoriteit over de ander. Burgers moeten hier samen uitkomen.
Er is ook geen stel regel die bepaalt wiens vrijheid prioriteit, heeft. Getallen lijken er niet toe te doen: het klinkt redelijk dat een coupevol mensen mag vragen aan iemand om stil te zijn. Anderzijds lijkt het niet legitiem dat een coupevol baldadige jongeren herrie maken als er een iemand anders bij zit, die daar last van heeft, alleen omdat ze met meer zijn.
De sympathie van de meesten zal liggen bij diegene die rust willen en geen overlast veroorzaken. Immers hun handelen veroorzaakt geen overlast. Anderzijds val je door iemand aan te spreken haar ook lastig.

De vraag fascineert me omdat je zo de opmerkelijke natuur van de publieke ruimte kan zien: van iedereen en daardoor van niemand.

Alle leden van de commissie project 2008/toekomst.groenlinks/project beginselen, partijdemocratie en strategie/Van Ojik-II is gevraagd om input te leveren voor de aankomende discussie. Ik heb er mij ook op toegelegd zo’n stuk te schrijven, sterk vanuit mijn perspectief als coordinator van de commissie politieke vernieuwing van DWARS: de vraag wat kan GroenLinks leren van DWARS?

Het stuk is bijgevoegd voor geinteresseerde GroenLinksers/DWARS’ers. Alle commentaar is welkom en zal verwerkt worden in de uiteindelijke versie!

Ik heb aan het verzoek van Reinout (open formaat!) als volgt uitvoering gegeven. Het stuk staat nu integraal hieronder:

DWARSe beginselen en GroenLinkse diversiteit

Soms is jeugd haar tijd ver vooruit. Zo ook DWARS: terwijl binnen GroenLinks het debat over de beginselen nog steeds moet los barsten, heeft DWARS haar beginselmanifest in 2006 al gewijzigd. Ik zal hier kort uitleggen hoe en waarom het DWARS beginselmanifest gewijzigd is om vervolgens uit te leggen hoe dit zich relateert tot de beginseldiscussie binnen GroenLinks.

In augustus 2005 wijzigde DWARS op advies van een commissie bestuurlijke vernieuwing radicaal haar statuten. Deze commissie raadde het bestuur ook aan om een commissie politieke vernieuwing in te stellen die kritisch zou gaan kijken naar het pas vier jaar oude “manifest voor een betere wereld” van DWARS. Dat had in de gesprekken van deze commissie veel stof op doen waaien. In december 2005 werd de commissie door het congres benoemd, er in zaten een aantal prominente DWARS’ers (oud-bestuursleden en woordvoerders) waaronder ikzelf. De commissie voerde in de lente van 2006 een groot aantal gesprekken met DWARS’ers over hun idealen. Uit deze gesprekken werd een aantal voorstellen tot wijziging van het beginselprogramma gedestileerd. Deze werden op het congres van September 2006 aangenomen. Overigens behoorden wij waarschijnlijk tot een kleine minderheid van GroenLinks’ers, die niet blij waren dat dankzij de motie van Femke Halsema het kabinet Balkenende was gevallen: door de vervroegde verkiezingen werden wij gedwongen om onze deadlines met 3 maanden te vervroegen naar september 2006. De belangrijkste conclusies van onze gesprekken en daardoor inhoud van onze wijzingen waren:
• DWARS’ers verschilt sterk van mening over wat zij als centrale DWARSe waarden beschouwen: sommigen mensen stellen solidariteit centraal, anderen denken dat het woord “vrijheid” het hele beginselprogramma kan vervangen, weer anderen stellen duurzaamheid centraal of vrede of democratie. Het is onmogelijk om hier tussen te kiezen. Daarom moet DWARS meerdere idealen centraal stellen en haar interne pluriformiteit benadrukken.
• vrijheid, diversiteit en vrijzinnigheid moeten een grotere rol binnen het DWARS programma krijgen. Ook zou er een sterkere nadruk gelegd moeten worden op diversiteit en cultuur.
• het vorige programma is op sommige punten erg radicaal, dogmatisch en negatief. In plaats daarvan zou het programma een idealistische optimistische vrolijke en niet dogmatische toon moeten hebben. DWARS moet niet een blauwdruk hebben voor de toekomst, maar moet voortdurend op zoek gaan naar vernieuwende ideeën en creatieve oplossingen.
Vanuit dit perspectief zijn wijzigingen op het beginselmanifest voorgesteld. De belangrijktste wijziging zit in de inleiding. De centrale paragraaf van de nieuwe inleiding is:

DWARS stelt niet één ideaal centraal, maar meerdere: deze diversiteit aan idealen is een reflectie van de diversiteit binnen DWARS. DWARS koestert haar eigen diversiteit, is niet dogmatisch, en zet zich actief in voor vrolijke, creatieve en vernieuwende ideeën.

Vervolgens stelde DWARS vijf idealen centraal: duurzaamheid, solidariteit, vrijheid, vrede en democratie. Deze idealen waren allen vertegenwoordigd in de gesprekken die we gevoerd hadden, maar vinden ook hun basis in de geschiedenis van DWARS en GroenLinks, die sterk verbonden is met de milieubeweging, de vakbondsbeweging, allerlei emancipatiebewegingen, de vredesbeweging en de democratiseringsbeweging van de jaren ’60, ’70 en ’80.
Het nastreven van meerdere idealen is geen teken van zwakte. GroenLinkse politiek is keuzes maken tussen verschillende idealen, op zoek gaan naar synergie tussen die idealen maar ook oog hebben voor het feit dat kiezen voor een ideaal in een bepaald geval, negatieve gevolgen kan hebben voor een ander nastrevenswaardig ideaal. Dat houdt in dat GroenLinks en DWARS genuanceerde politiek voeren en voortdurend kijken hoe je in een bepaalde situatie je eigen idealen toepaste en aan elkaar verbindt. Dit leidt niet tot grijs pragmatisme maar tot het voortdurend streven naar innovatieve en creatieve oplossingen. Ik voel me in deze opvatting ondersteund door Dick Pels, die bij een lezing op het laatste DWARS congres opmerkte dat het nastreven van een enkel ideaal niet goed is omdat ieder ideaal een zelfkant heeft, te ver door kan slaan. Je zou dan meerdere idealen moeten na streven om deze in balans te houden: om er voor te zorgen dat solidariteit duurzaam is en democratie oog heeft voor diversiteit.

Ik verwacht, en gezien het debat binnen GroenLinks is dat geen rare verwachting, dat wij als toekomst.GroenLinks-commissie evenveel meningen binnen GroenLinks gaan vinden als binnen DWARS. Er zijn mensen die streven naar een sociale volkspartij, anderen naar een kosmopolitische en tolerante emancipatiepartij, weer anderen zullen op zoek zijn naar de enige groene partij van Nederland. Een teken van de diversiteit binnen GroenLinks is te vinden op de site www.150volksvertegenwoordigers.nl. Hier krijgen alle Tweede Kamerleden de kans om iets over zichzelf te vertellen. Waar alle SP’ers zich zelf “socialist” noemen (en een groot deel Jan Marijnissen noemt als grootste politiek denker) noemt de ene GroenLinkser zichzelf sociaal-ecologist (Wijnand Duijvendak), de ander zich progressief liberaal (Mariko Peters), een derde zich sociaal-liberaal (Naima Azough) of libertijn (Tofik Dibi) en Ineke van Gent noemt zich zelf “socialist”. Dit is een prachtige verscheidenheid.

Ik denk dat er binnen het toekomst.groenlinks-project ruimte moet zijn voor de bestaande diversiteit binnen GroenLinks en dat ook het uiteindelijke eindproduct deze diversiteit moet reflecteren. Ruimte voor mensen die de nieuwe “liberale” koers toe juichen en voor mensen die er skeptisch tegenover staan, ruimte voor vrijzinnige GroenLinkers en voor groene, socialistische en pacifistische GroenLinkers. Voor mensen wiens hart ligt bij de ontwikkeling van de armste landen, die zich zorgen maken over de gevolgen van klimaatverandering en diegne die zich inzetten voor vluchtelingen. Een nieuw (mogelijk) beginselprogramma van GroenLinks zal dezelfde geest ademen als het DWARS beginselmanifest: divers en niet-dogmatisch.

Terwijl GroenLinks voor de laatste keer terugblikte op het lange campagne jaar 2006, opende DWARS haar armen voor Jonge Groenen uit Duitsland en Vlaanderen om te praten over de toekomst van Europa. Ik ging naar beide activiteiten toe. Ik zal nu kijken naar de GroenLinkse regiobijeenkomst nabeschouwing permanente campagne. Misschien dat ik later nog terug kom op de DWARSe Euregionale weekend.

De regiobijeenkomst had een bijzondere opzet bedacht door de commissie samen met een communicatie bureau. Je moest eerst zelf je drie kritiekpunten op de GroenLinkse campagne formuleren. Daarna moest je deze punten in allerlei groepjes bespreken om te komen tot een gezamelijke top drie te komen. Daarna werd een vertegenwoordiger (“voorzitter”) in ieder groepje aangewezen om de lijstjes met anderen hun lijstjes samen te voegen, tot een lijstje van zes. Vervolgens werd er weer uit dat groepje een vertegenwoordiger gekozen die met vijf anderen onder bezielende leiding van Kathalijne Buitenweg een top-negen moest samenstellen. Een homeopathisch proces volgens sommigen, deliberatieve democratie on speed als je het mij vraagt.
Ik werd iedere keer door mijn groepje naar voren geschoven om hun te vertegenwoordigen. Ik denk met name omdat ik ieder groepje sterk had op getreden bij het zoeken naar een gezamelijke lijst van kritiekpunten.
Helaas viel veel van “mijn” werkgroep leden het lijstje erg tegen. Met name die gene die later waren gekomen hadden, misten een radicale kritiek op de politieke koers. Ik wil hier uitleggen wat ik denk wat er in het proces is ‘mis’gegaan. Met name de laatste rond van voorzitters ging niet goed. Ik kijken wat er mis is gegaan vanuit drie verschillende perspectieven: een politiek perspectief, een organisatorisch perspectief en een filosofisch perspectief.

Ik denk dat mijn achterban aan mij een slechte vertegenwoordiger had, om te twee redenen: ten eerste deel ik hun kritiek op de koers van GroenLinks niet. Mijn kritiekpunten gingen over de relatie tussen top en basis, het gebrek aan intern debat en kaderopbouw. Daarnaast kan ik beter onderhandelen, gelijkenissen zoeken en mee denken met mensen die ik beter ken en op gelijke voet sta, dan met mensen die ik alleen van TV en nogal naar op kijk.

Daarnaast was er gewoon weg te weinig tijd en verliep het proces chaotisch. We moesten meteen naar de negen, terwijl ik liever even alle rijtjes van de voorzitters naast elkaar had uitgeschreven en opzoek was gegaan naar gelijkenissen. Er was geen ruimte om de manier waarop ik in de groepjes had gewerkt te herhalen.

Ik denk dat mijn groepje dacht dat dit proces gebaseerd was op een idee van vertegenwoordigende democratie (Ik moet hun punten verdedigen), maar mijn houding was veel deliberatiever van instelling (samen na denken over GroenLinks). Ik heb me laten overtuigen van het gepassioneerde betoog van een van de vertegenwoordigers dat GroenLinks meer passie moet hebben, en door diegene die opmerkte dat het hier ging om de campagne en wij niet in de positie waren om kritiek te leveren op de inhoudelijke koers.

Ik was ook zelf niet tevreden over het resultaat, gelukkig had ik in de trein 5 uur de tijd om na te denken over wat er wel uit had moeten komen. (voor diegene die geinteresseerd zijn hoe ik op deze punten ben gekomen, zie bijlage):
1. Horizontaal beter samenwerken (interne netwerken)
2. Verticaal beter samenwerken (relatie top/basis)
3. Buiten GroenLinks beter samenwerken (worteling in de maatschappij)
4. Helderder campagne voeren (betere communicatie & ICT)
5. Assertiever campagne voeren (claim je eigen idealen, issues en successen)
6. Gerichter campagne voeren (richt je op doelgroepen, met name allochtonen)
7. Werk aan een eigen ideologisch profieel (duurzaamheid, solidairiteit en emancipatie)

Maar gelukkig voor diegene die deze bijeenkomst te weinig gericht op de inhoud vonden: we krijgen nog anderhalf jaar de tijd om uitgebreid over de toekomstige idealen van GroenLinks te deliberen!

Download bijlage.xls

Net terug van de eerste bijeenkomst van Project 2008 gecombineerd met een presentatie van de commissie (begeleidingspanel) bij de partijraad.

Aan de ene kant voelde ik me een beetje Alice in Wonderland (waar ben ik terecht gekomen?) aan de andere kant werden vanuit de partijraad veel van dezelfde stappen herhaald: vraag partijraad: waarom kan de samenstelling van de commissie niet anders? De ene helft roept “breder!” De andere helft “smaller!” De ene helft “politieker!” “Neutraler!” “Opener!” “Geslotener!”. Antwoord partijbestuur: wij hebben ons best gedaan een zo breed mogelijke commissie samen te stellen, laat ze alsjeblieft beginnen voor dat 2008 is afgelopen! Dat voelde wel weer fijn bekend. Ik vraag me af hoe op de volgende reguliere vergadering van de partijraad gereageerd gaat worden op het feit dat wel de opdracht van de commissie is aan gepast maar niet de samenstelling. Ik ben bang dat het de relatie tussen partijraad, -bestuur en commissie niet verbeterd.

Overigens Henrike Karreman wees me daar terecht op dat ik op mijn weblog onterecht had geschreven dat ik mij zo verwonderde waarom ik in de commissie ben gekomen: immers ik had zelf een open sollicatie brief gestuurd.

Eind 2006 belde ik Selcuk een bevriend partijbestuurslid over de samenstelling van de commissie. Hij adviseert me om als ik in die commissie zou willen komen ik het best in een brief met CV en foto kan uitleggen waarom dan wel. Overigens toen Selcuk mij vroeg waarom ik in die commissie wou (omdat hij terecht vond dat je er alleen maar in moet gaan als je in die specifieke commissie wilt en niet om je CV te builden) zei ik dat het mijn Aristotelische doel was beginselprogramma’s te schrijven. Ik heb zijn advies opgevolgd en uitgelegd dat ik door mijn werk bij DWARS (coordinator commissie politieke vernieuwing 2006) en op de universiteit (voor Pellikaan partijprogramma’s coderen en bij filosofie afstuderen op GroenLinkse politiek) uitermate geschikt was voor dat werk. Een paar maanden later werd ik tot mijn verbazing gebeld door Bart Snels (hoofd van het wetenschappelijk bureau van GroenLinks) of ik niet in de commissie wou: natuurlijk!

Het verbaasde mij dat ik op basis van mijn brief nu in een commissie zit met Britta Boehler, Bram van Ojik, Kees Vendrik en Jos van der Lans. Ik was volgens Henrike de enige die brutaal genoeg was geweest om zelf te solliciteren ipv te wachten tot dat je gevraagd werd. Als je niet laat zien wie je bent kan je moeilijk zeuren dat je niet herkend wordt. GroenLinks is juist voortdurend op zoek naar allerlei jong politiek talent.